Κύπριακό: Μια λύση κατά φάσεις είναι ίσως πιο ρεαλιστική

 

του Διονύση Διονυσίου

Το Κυπριακό δεν λύνεται γιατί λείπουν οι ιδέες. Παραμένει άλυτο επειδή λείπει η εμπιστοσύνη, με τις πολιτικές ηγεσίες ένθεν και ένθεν του οδοφράγματος να προτιμούν τη ρητορική βεβαιότητα από την προσφυγή στον ρεαλισμό.

Από το 2004 μέχρι σήμερα, ωστόσο, μάλλον κάνουμε κάτι λάθος: Ζητούμε από τους πολίτες, κυρίως τους Ε/Κ πολίτες, να ψηφίσουν για ένα μέλλον που δεν μπορούν να δουν, να αγγίξουν ή να δοκιμάσουν. Τους ζητούμε πίστη σε υποσχέσεις, σε κείμενα και σε διεθνείς εγγυήσεις που στη συλλογική πολιτική αντίληψη μοιάζουν εύθραυστες. Τι μας απομένει; Είναι καιρός να σκεφτούμε έξω από το κουτί.

Η πρόταση για λύση κατά φάσεις θα μπορούσε να είναι μια τέτοια ιδέα με κάποια σοβαρά πλεονεκτήματα. Κατ' αρχάς είναι απόρροια μιας σκληρής πραγματικότητας που προκύπτει μέσα από δύο αποτυχημένες προσπάθειες για λύση. Αν επιλέξουμε να πάμε ξανά σε δημοψηφίσματα χωρίς κάποια προ-δημοψηφισματικά απτά οφέλη, η κοινωνία μάλλον θα επιλέξει ξανά τον φόβο αντί της ελπίδας.

 

Γιατί το «όλα ή τίποτα» απέτυχε

Το σχέδιο Ανάν στο δημοψήφισμα του 2004 δεν απορρίφθηκε μόνο για το περιεχόμενό του, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω, σε σχέση με τα δεδομένα επί του εδάφους που συζητάμε σήμερα, ήταν πολύ καλύτερο. Απορρίφθηκε για πολλούς λόγους, αλλά κυρίως γιατί οι Ελληνοκύπριοι ένιωσαν ή πείστηκαν ότι θα έδιναν τα πάντα προκαταβολικά, χωρίς να δουν ταυτόχρονα την αποχώρηση στρατευμάτων, την επιστροφή εδαφών ή την ουσιαστική λειτουργία της ομοσπονδίας.

Από την άλλη, οι Τουρκοκύπριοι σήμερα φοβούνται, μάλλον δικαιολογημένα, ότι ακόμη κι αν πουν αυτοί ξανά «ναι» και οι Ε/Κ «όχι», μπορεί να ξυπνήσουν την επόμενη μέρα και πάλι απομονωμένοι.

Αυτή η αμοιβαία καχυποψία δεν λύνεται με το σύνθημα του Προέδρου Χριστοδουλίδη «είμαι πανέτοιμος για επανέναρξη συνομιλιών», ή την προϋπόθεση Τουφάν Έρχιουρμαν ότι δεν μπορεί να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις αν δεν υπάρξουν εγγυήσεις κι ότι σε περίπτωση νέου αδιεξόδου θα αρθεί η απομόνωση των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό θα λυθεί αν παρασχεθεί κάποιος παραγωγικός χρόνος, με σκέψεις έξω από το κουτί, με δοκιμές και σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης.

 

Τι σημαίνει σταδιακή λύση;

Όλοι ξέρουμε λίγο πολύ ποια θα είναι η λύση του Κυπριακού. Το θέμα συζητείται για δεκαετίες και τα πάντα είναι στο τραπέζι. Το 2017 μάλιστα φτάσαμε ένα χιλιόμετρο πριν τη λύση σύμφωνα με τον Αντόνιο Γκουτέρες. Σήμερα, ενώ γνωρίζουμε πού θα φτάσουμε, θα πρέπει να δεχτούμε ότι η επίλυση του Κυπριακού δεν μπορεί να γίνει μέσα από ένα τεράστιο άλμα. Θα είναι πιο εφικτή αν γίνει μέσα από μικρά και σταθερά άλματα, δηλαδή σταδιακά. Θα πρέπει να γνωρίζουμε τι μίνιμουμ πρέπει να συμφωνηθεί και τι πρέπει να γίνει πριν οριστεί η ημερομηνία των δημοψηφισμάτων και το πιο σημαντικό, τι θα πρέπει να γίνει μετά. 

 

Φάση 1 - Συμφωνία σε 4 θέματα

Απαιτείται να υπάρξει συμφωνία σε τουλάχιστον 4 θέματα πριν ξεκινήσει πρακτικά η διαδικασία εφαρμογής της λύσης:

1. Πλήρες κείμενο λύσης (όλα τα κεφάλαια πρέπει να είναι κλειστά).

2. Δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής κατά φάσεις.

3. Διεθνής επιτήρηση για την εφαρμογή και μηχανισμό επίλυσης διαφορών.

4. Επεξήγηση της ρήτρας Έρχιουρμαν για διασφάλιση των Τ/Κ. 

 

Φάση 2 - Μεταβατική περίοδος πριν τα δημοψηφίσματα (6-12 μήνες)

Εδώ αρχίζει το ουσιαστικό «χτίσιμο εμπιστοσύνης». Πριν τα δημοψηφίσματα (6-12 μήνες) όλα αυτά θα μπορούσαν να διέπονται από μια απλή βασική αρχή: Ό,τι μπορεί να αντιστραφεί εφαρμόζεται πριν. Ό,τι δεν μπορεί, αρχίζει να υλοποιείται μετά τα δημοψηφίσματα. Τι θα μπορούσαν να κερδίσουν από αυτή τη διαδικασία οι Ε/Κ και οι Τ/Κ;

Για τους Τ/Κ:

• Ελεγχόμενο άνοιγμα απευθείας εμπορίου με την ΕΕ, χωρίς πολιτική αναγνώριση.
• Συμμετοχή σε μια επιτροπή με ουσιαστικές αρμοδιότητες για τη διαχείριση του φυσικού αερίου. Υπό αυτές τις συνθήκες θα μπορούσαν να προσκληθούν και τουρκικές εταιρείες για γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ.
• Πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα ως «συνιστώσα κοινότητα της Κύπρου».
• Συμμετοχή σε μεταβατικά δικοινοτικά όργανα που θα προετοιμάζουν το νέο κράτος, όχι ως μειονότητα, αλλά ως ισότιμος εταίρος.

 

Για τους Ε/Κ: 

• Χαρτογραφημένη και νομικά κατοχυρωμένη δέσμευση για επιστροφή συγκεκριμένων εδαφών μετά το «ναι».
• Πιλοτικές επιστροφές περιουσιών χρήσης όπου δεν προκαλείται μετακίνηση Τ/Κ, π.χ. επιστροφή της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων ή της περιοχής της Άχνας.
• Διεθνής παρουσία είτε του ΟΗΕ είτε του ΝΑΤΟ είτε της ΕΕ είτε άλλων, που θα επιτηρεί την ασφάλεια και την εφαρμογή.

 

Φάση 3 - Δημοψηφίσματα

Οι δύο πλευρές ψηφίζουν γνωρίζοντας ήδη τι θα συμβεί την επόμενη μέρα έχοντας ήδη κερδίσει κάποια πράγματα. Υπό αυτές τις συνθήκες εμπεδώνεται η αίσθηση ότι δεν ψηφίζουν «στον αέρα», όπως συνέβη το 2004. Αν τα δημοψηφίσματα είναι θετικά προχωράμε αμέσως στην επόμενη φάση.

 

Φάση 4 -  Έναρξη ουσιαστικής εφαρμογής (0–12 μήνες)

Εδώ αρχίζουν να εφαρμόζονται τα μεγάλα και μη αναστρέψιμα βήματα.

Για τους Ε/Κ (πρώτη προτεραιότητα): 

• Επιστροφή συμφωνημένων εδαφών σε χρονοδιαγράμματα που θα συμφωνηθούν.
• Έναρξη διαδικασίας αποζημιώσεων/επιστροφών περιουσιών. 
• Σταδιακή απόσυρση ξένων στρατευμάτων με στόχο σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να επανέλθουν στους αριθμούς ΕΛΔΥΚ και ΤΟΥΡΔΥΚ.

 

Για τους Τ/Κ (πρώτη προτεραιότητα): 

• Εκλογές και ένταξη της τ/κ κοινότητας στο νέο ομοσπονδιακό κράτος με πολιτική ισότητα. Αυτό σημαίνει κατάληψη ομοσπονδιακών υπουργείων από Τ/Κ, συμμετοχή στους διορισμούς ανεξαρτήτων θεσμών (Γενικός Εισαγγελέας, Γενικός Ελεγκτής κ.λπ.), κατάληψη ύστερα από εκλογές των θέσεων που αναλογούν στους Τ/Κ στην Ευρωβουλή και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τέλος εξομοίωση σε πρώτη φάση των μισθών των Ε/Κ και Τ/Κ δημοσίων υπαλλήλων.  
• Άμεση άρση διεθνούς απομόνωσης με πρώτη κίνηση την ενσωμάτωση Τ/Κ διπλωματών στο ΥΠΕΞ.
• Πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κονδύλια ως συνιστώσα κοινότητα, όπως συμβαίνει με τα ομόσπονδα κρατίδια στο Βέλγιο και τη Γερμανία.

 

Φάση 5 - Πλήρης εφαρμογή (3-5 χρόνια)

Στο διάστημα αυτό ολοκληρώνονται:

• Εδαφικές προσαρμογές με βάση τον χάρτη της Γενεύης του 2017.
• Τίθενται σε εφαρμογή όλοι οι κανονισμοί ρύθμισης του περιουσιακού.
• Ξεκαθαρίζει το καθεστώς ασφάλειας σε συνδυασμό με τις εγγυήσεις.
• Ξεκινά το μεγάλο πείραμα της συνταγματικής λειτουργίας της κυπριακής ομοσπονδίας εντός της ΕΕ.

 

Τι θα γίνει αν οι Ε/Κ πουν ξανά «όχι»; 

Με βάση την εμπειρία των δημοψηφισμάτων του 2004 ο Τούφαν Έρχιουρμαν έθεσε ένα κρίσιμο και πολιτικά εύλογο ζήτημα: Αν υπάρξει νέο «όχι» από πλευράς Ε/Κ ποιο θα είναι το μέλλον των Τουρκοκυπρίων;

Η ρήτρα που ζητά κατά την άποψή μας δεν είναι εκβιασμός, ιδιαίτερα αν παρόμοια ρήτρα ισχύει κατ' αναλογία και για τους Τ/Κ. Η ρήτρα Έρχιουρμαν αποτελεί αντανάκλαση μιας πραγματικής αγωνίας οι Τ/Κ να μην ξαναζήσουν δεκαετίες απομόνωσης επειδή ένα δημοψήφισμα απέτυχε. 

Μια ρεαλιστική ρήτρα σε περίπτωση ενός αποτυχημένου δημοψηφίσματος θα μπορούσε να λέει ότι τα κεκτημένα της μεταβατικής περιόδου παραμένουν σε ισχύ, ανεξαρτήτως αποτελέσματος δημοψηφισμάτων.

Τι σημαίνει αυτό πολιτικά;

• Αν οι Ελληνοκύπριοι πουν «όχι», οι Τουρκοκύπριοι δεν επιστρέφουν στην πλήρη απομόνωση. Το εμπόριο και η συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα συνεχίζονται.
• Αν οι Τουρκοκύπριοι πουν «όχι», οι δεσμεύσεις για εδαφικό και περιουσιακό δεν εξαφανίζονται. Το πλαίσιο λύσης παραμένει ζωντανό.

Με άλλα λόγια, ένα «όχι» θα πάγωνε την τελική μετάβαση, όχι όμως μια πιθανή μελλοντική πρόοδο και κυρίως την οικονομική συνεργασία των δύο κοινοτήτων. Εν τοιαύτη περιπτώσει η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει ως έχει και το τουρκοκυπριακό κρατίδιο σταδιακά μετατρέπεται είτε σε Μονακό εντός της ΕΕ, είτε σε ένα κρατίδιο με ειδική σχέση με την ΕΕ, όπως π.χ. η Ανδόρα. 

 

Οι κίνδυνοι που υπάρχουν 

Η λύση σε στάδια βέβαια δεν είναι πανάκεια. Υπάρχουν και κάποιοι κίνδυνοι.

• Κίνδυνος πρώτος: Να δημιουργηθεί μια μόνιμη ημι-λύση, μια γκρίζα ζώνη ούτε διχοτόμησης ούτε επανένωσης.
• Κίνδυνος δεύτερος: Η Τουρκία να εκμεταλλευτεί τη μεταβατική περίοδο για να παγιώσει τετελεσμένα.
• Κίνδυνος τρίτος: Οι Ελληνοκύπριοι να αισθανθούν ότι «νομιμοποιούν» την κατοχή χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα.

Πώς θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν αυτοί οι κίνδυνοι και φόβοι; Διά της μετατόπισης των δημοψηφισμάτων. Αν τα δημοψηφίσματα διεξάγονταν σε 5 χρόνια, δηλαδή στο τέλος όλων των φάσεων υλοποίησης της λύσης με μια ξεκάθαρη συμφωνία, ότι σε περίπτωση ενός «όχι» τότε η Κύπρος πρέπει συντεταγμένα να κινηθεί σε άλλη λύση, τότε ίσως υπήρχε διέξοδος. Σε αυτό το διάστημα οι Ε/Κ θα έχουν επιστροφές εδαφών και διευθέτηση μεγάλου μέρους του περιουσιακού, ενώ οι Τ/Κ θα έχουν αναπτύξει τη δική τους οικονομία στη ζώνη του ευρώ μέσα κυρίως από την ανάπτυξη του τουρισμού. Τα δημοψηφίσματα εν τοιαύτη περιπτώσει θα έρθουν να επικυρώσουν είτε λύση ομοσπονδίας, είτε λύση δύο κρατών, είτε άλλης διευθέτησης για τους Τ/Κ εντός της ΕΕ, με τον κάθε Κύπριο πολίτη να είναι υποχρεωμένος πλέον να αναλάβει τις ευθύνες του.   

 

Συμπέρασμα 

Μια λύση κατά στάδια και φάσεις δεν εγγυάται επιτυχία. Μπορεί, όμως, να δώσει αυτό που σήμερα λείπει δραματικά: Εμπιστοσύνη πριν το τελικό άλμα. 

Στο Κυπριακό, το πραγματικό θάρρος δεν είναι να φωνάζεις «καμία υποχώρηση», «τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια» ή «δεν μπορεί να υπάρξει λύση χωρίς παρουσία τουρκικών στρατευμάτων και εγγυήσεις της Τουρκίας». Το πραγματικό θάρρος επιβάλλει να σχεδιάζεις μια πορεία που μειώνει τον φόβο, χωρίς να ακυρώνει τα δικαιώματα.

Αν συνεχίσουμε να ζητούμε από τους πολίτες να ψηφίζουν χωρίς να βλέπουν φως στο τούνελ, σε μια Κύπρο και μια Ευρώπη που μεταλλάσσεται ραγδαία σε ξενοφοβική και γίνεται έρμαιο του εθνικισμού μάλλον, θα φτάσουμε ξανά στο 2004. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όλοι οι Κύπριοι θα είναι ακόμα πιο κουρασμένοι και ακόμα πιο διαιρεμένοι.

Είναι έτοιμος ο Χριστοδουλίδης να αντιμετωπίσει τον Τουφάν Ερχιουρμάν;

Ποιος στ' αλήθεια πιστεύει ότι θα μπορούσε να λυθεί ένα από τα πιο καυτά κεφάλαια του Κυπριακού, όπως είναι το περιουσιακό, μέσα από τη νέα τακτική της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη να κυνηγά και να φυλακίζει διάφορους αλλοδαπούς σφετεριστές ε/κ γης στα κατεχόμενα; 

Είναι αλήθεια ότι το κυνήγι των σφετεριστών έχει επιφέρει ένα μούδιασμα στις παράνομες πωλήσεις ακινήτων στα κατεχόμενα, από την άλλη κάθε λογικός άνθρωπος αναγνωρίζει ότι, όσες συλλήψεις και να γίνουν, το φαινόμενο αυτό δεν θα σταματήσει. 

Δεν είναι η πρώτη φορά. Παρόμοια προβλήματα στους σφετεριστές ε/κ γης κατάφερε να δημιουργήσει η Κυπριακή Δημοκρατία μετά τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ στην υπόθεση Τιτίνας Λοιζίδου στις 18 Δεκεμβρίου 1996 η οποία καταδίκασε την Τουρκία για παράνομη κατακράτηση της οικίας της στην Κερύνεια. Σοβαρή ανακοπή στους σφετερισμούς προκάλεσε για μικρό διάστημα και η υπόθεση 'Οραμς, όταν το 2010 βρετανικό δικαστήριο αποφάσισε ότι η βρετανική αυτή οικογένεια έπρεπε να πληρώσει αποζημιώσεις στον Μελέτη  Αποστολίδη για παράνομη κατοχή της γης του στη Λάπηθο και επίσης να κατεδαφίσει το παράνομο κτίσμα.

Τι πραγματικά κερδίσαμε ως ε/κ πλευρά από τις δύο αυτές υποθέσεις; Κανένας Ε/Κ πρόσφυγας δεν επέστρεψε δυστυχώς στη γη και την περιουσία του μετά τις αποφάσεις αυτές. Υπήρξε ωστόσο ένα σημαντικό πολιτικό κέρδος, το οποίο ελάχιστα αναγνωρίσαμε, αφού ως γνωστόν οι μαξιμαλισμοί είναι πιο αποδοτικοί στην κάλπη. Αν αξιολογούσαμε με περισσότερη νηφαλιότητα την κατάσταση ίσως διαπιστώναμε ότι οι αποφάσεις για την Τιτίνα και τους Όραμς βελτίωσαν κατά πολύ τις διατάξεις στο περιουσιακό, εμβολιάζοντας και το σχέδιο Ανάν το 2004 και το πλαίσιο Γκουτέρες το 2017, με πρώτη και καλύτερη διάταξη ότι το δικαίωμα ιδιοκτησίας του Ε/Κ πρόσφυγα παρά την κατοχή δεν απαλλοτριώνεται. 

 

Υπόθεση Αϊκούτ

Οι συλλήψεις πρόσφατα του Ισραηλινού Σιμόν Αϊκούτ, διευθυντή της Αφίκ Γκρουπ, και δύο άλλων γυναικών για παράνομες αναπτύξεις στο Τρίκωμο αποτελούν την τρίτη φάση των ε/κ αντιδράσεων για το περιουσιακό. Σαφέστατα οι κινήσεις αυτές έχουν στείλει κάποια μηνύματα σε αυτούς που αγοράζουν παράνομα γη στον βορρά, ωστόσο και πάλιν ας μην έχουμε αυταπάτες. Το θέμα από την υπόθεση της Τιτίνας έως σήμερα έχει καταστεί πολύπλοκο λόγω κυρίως της παρέλευσης του χρόνου. Το δικαίωμα ιδιοκτησίας των Ε/Κ παραμένει αλλά, όπως διαφάνηκε σε άλλες αποφάσεις του ΕΔΑΔ (π.χ. απόφαση Δημόπουλος), δικαιώματα απέκτησαν και όσοι Τ/Κ γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε περιουσίες Ε/Κ. Λύση επίσης δεν μπορούσαν να δώσουν οι χιλιάδες προσφυγές Ε/Κ στο ΕΔΑΔ, για αυτό και στην πορεία δημιουργήθηκε η τ/κ επιτροπή αποζημιώσεων με στόχο να δίνει και άλλες θεραπείες σε Ε/Κ πρόσφυγες, όπως αποζημίωση και ανταλλαγή. Όλοι αναγνωρίζουν ότι η παρέλευση του χρόνου χωρίς πολιτική λύση δεν ευνοεί κυρίως τους Ε/Κ πρόσφυγες. Αν το 1996 οι καταπατήσεις και το κτίσιμο σε ε/κ γη αφορούσαν το 1-2%, σήμερα έχουν ξεπεράσει το 8%, οπότε φαινόμενα όπως η δραστηριοποίηση του Αφίκ Γκρουπ αποτελούν απλώς την κορυφή του παγόβουνου.

 Σύμφωνα με δημοσιεύματα τουρκοκυπριακών εφημερίδων, αρκετές εκατοντάδες εταιρείες στα κατεχόμενα έχουν Τούρκους και Ισραηλινούς μετόχους. Πρόσφατα η τουρκοκυπριακή εφημερίδα Αβρούπα αναδημοσίευσε είδηση από την τουρκική εφημερίδα Σαμπάχ ότι «πουλήθηκαν τεράστιες εκτάσεις στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου σε χιλιάδες Εβραίους, Ιρανούς, Βρετανούς, Ρώσους, Ουκρανούς και Πολωνούς. Πού θα μπορούσε να μας οδηγήσει αυτό το διαχρονικό κυνηγητό των σφετεριστών 52 χρόνια μετά την εισβολή; Πιστεύει κάποιος ότι θα μπορούσε η Κυπριακή Δημοκρατία να εξαναγκάσει το υποτελές στην Τουρκία κρατίδιο του βορρά να προσφέρει αποτελεσματικές θεραπείες στους νόμιμους Ε/Κ ιδιοκτήτες που έχασαν τις περιουσίες τους, χωρίς την υπογραφή μιας πολιτικής συμφωνίας για λύση του Κυπριακού;

 

Το 2004 

Αποτελεσματικές θεραπείες στο περιουσιακό με βάση τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ δόθηκαν με το σχέδιο Ανάν το 2004, ενώ ήταν στο τραπέζι και το 2017 στο Κραν Μοντανά. Βασισμένες στο τρίπτυχο επιστροφή-αποζημίωση-ανταλλαγή, δεν ήταν τέλειες αλλά σίγουρα ήταν και είναι πολύ καλύτερες από την προσφυγή στην τ/κ επιτροπή περιουσιών, η οποία όποτε θέλει και της συμφέρει επιδικάζει αποζημιώσεις, και απείρως καλύτερες από την παγίωση του status quo και την κατάσταση σφετερισμού που βρίσκονται σήμερα οι ε/κ περιουσίες στον βορρά. 

 Με λίγα λόγια, όσους σφετεριστές κι αν συλλάβει η Κυπριακή Δημοκρατία το θέμα δεν θα λυθεί. Το τ/κ κρατίδιο μάλλον τελευταία έμαθε πώς να ενημερώνεται από την Ιντερπόλ για όσους επικηρρύσει η Κυπριακή Δημοκρατία, οι δε ξένοι μεσίτες αποφεύγουν να ταξιδεύουν μέσω των νόμιμων εισόδων της Δημοκρατίας αλλά έρχονται στην Τύμπου μέσω Τουρκίας. 

 

Πολιτικές επιπλοκές

Μόνο μια πολιτική λύση του Κυπριακού θα έδινε κάποιες θεραπείες και στο περιουσιακό, χωρίς βεβαίως να είναι κανένας απόλυτα ικανοποιημένος. Ούτε ο Ε/Κ ιδιοκτήτης ο οποίος είτε θα αποζημιωθεί είτε θα κάνει ανταλλαγή με κάποιον Τ/Κ ιδιοκτήτη στον νότο, ούτε βέβαια και οι Τ/Κ οι οποίοι μετά από 52 χρόνια ίσως χρειαστεί να μετακινηθούν από τα σπίτια που κατοικούν σήμερα. Από την άλλη, μια πολιτική λύση θα έδινε την ευκαιρία στους Ε/Κ να διεκδικήσουν το 90% της γης στον βορρά, επί του οποίου δεν έχει γίνει καμιά ανάπτυξη και το οποίο στη συντριπτική του πλειονότητα ανήκει σε Ε/Κ. Χωρίς λύση για αυτές τις τεράστιες εκτάσεις που σήμερα παραμένουν ανεκμετάλλευτες, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε.  

Χωρίς λύση απόλυτα ικανοποιημένος σήμερα είναι ο κ. Ερσίν Τατάρ ο οποίος μέσω προεκλογικής εκστρατείας προπαγανδίζει τη θέση του ότι οι Ε/Κ θέλουν να καταστρέψουν την τ/κ οικονομία και να οδηγήσουν σε εξαθλίωση τους Τουρκοκυπρίους. Ως απόρροια αυτής της πολιτικής για πρώτη φορά η πλειοψηφία των Τ/Κ -σύμφωνα με δημοσκοπήσεις της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο- δεν στηρίζει τη λύση ΔΔΟ. 

Με βάση αυτό το σκεπτικό ο Τ/Κ ηγέτης και οι εθνικιστές Τουρκοκύπριοι και έποικοι, που τον στηρίζουν, δικαιολογούν την άρνησή τους να ξεκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό και να ανοίξουν άλλα οδοφράγματα. Επιπλέον έχουν προχωρήσει σε ανόητα εκδικητικά αντίμετρα συλλαμβάνοντας Ε/Κ πρόσφυγες που επισκέπτονται το Τρίκωμο για να εξακριβώσουν τι κτίζεται επί των περιουσιών τους.  

Σαφέστατα και η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη δεν υστερεί σε κινήσεις που δεν βοηθούν καθόλου. Ο κ. Πρόεδρος, ενώ δηλώνει ότι θέλει άμεση έναρξη διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό και μάλιστα απ' εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά, έχει επιβάλει πολύ αυστηρότερους ελέγχους στα οδοφράγματα, λες και υπάρχουν σύνορα, δεν έχει τηρήσει τη συμφωνία για διεύρυνση του οδοφράγματος στον Αγιο Δομέτιο, οπότε επικρίνεται από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, έχει καθιερώσει στα ΜΟΕ τον όρο περί αμοιβαιότητας λες και υπάρχουν δύο κράτη που συζητούν μεταξύ τους μια διμερή συμφωνία και έχει επαναφέρει τις ξεναγήσεις ξένων επισκεπτών στην Πράσινη Γραμμή, τακτική που έχει καταργηθεί μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων το 2003. Κάποιες από τις ενέργειες αυτές μας απομακρύνουν από τη λύση, ρίχνουν νερό στον μύλο της τουρκικής προπαγάνδας και ίσως συνιστούν και έμμεση αναγνώριση «κράτους». Το αστείο είναι ότι όταν αυτά επισημαίνονται, όπως έγινε στην αντικατοχική εκδήλωση των Βαρωσιωτών, αντί προβληματισμού επιλεχθηκε η επίθεση στον συντονιστή της εκδήλωσης. Για ποιο λόγο; Διότι διαμαρτυρήθηκε ότι η λύση του Κυπριακού και το Βαρώσι κυκλοφορούν πλέον σαν φαντάσματα.   

 

Τα δύο περιθώρια του Προέδρου

Όποιος παρακολουθεί τις δηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας και κυρίως τις αντιδράσεις των κομμάτων που τον στήριξαν αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει καμιά σπουδή στην επίλυση του Κυπριακού. Πρόκειται για μια πολιτική που ικανοποιεί ακόμη και τον πιο ακραίο εθνικιστή στην Κύπρο: Κυνηγάμε περισσότερο για σκοπούς εντυπώσεων τους σφετεριστές γης και τους φυλακίζουμε. Δεν ανοίξαμε και ούτε θα ανοίξουμε κανένα νέο οδοφραγμα διότι τέτοιες κινήσεις (λένε κάποιοι) διευκολύνουν την οικονομία των Τ/Κ, επιστρέψαμε στις ξεναγήσεις όλων των ξένων επισήμων στην Πράσινη Γραμμή για να τους δείξουμε τα αποτελέσματα της κατοχής, το τελωνείο προχωρεί σε εκτεταμένες έρευνες σε αυτοκίνητα που πηγαινοερχονται στον βορρά, τα σχολεία μας έχουν μετατραπεί σε φυτώρια εθνικισμού, καλούμε τους Ε/Κ και τους τουρίστες να μην επισκέπτονται τον βορρά και ενθαρρύνουμε τέλος διάφορα εθνικιστικά κόμματα όπως το ΕΛΑΜ και η ΕΔΕΚ να εγείρουν κάθε τόσο θέμα για κλείσιμο των οδοφραγμάτων, ένα αίτημα που ίσως φανεί χρήσιμο στη συνέχεια.   

Αν τον ερχόμενο Οκτώβριο εκλεγεί στα κατεχόμενα ο Ερσίν Τατάρ, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, με βάση τα όσα λέει και όσα πράττει σήμερα, θα μπορούσε να συνεχίσει να κολοκυνθίζει το Κυπριακό έως τις προεδρικές εκλογές του 2028. Αυτή είναι η τακτική του Προέδρου. Δημόσια κόπτεται για λύση του Κυπριακού, δημόσια ζητά λύση σε μια προσπάθεια να εκθέσει -και σε μεγάλο βαθμό το επιτυγχάνει- έναν πολιτικό χαμηλής εμβέλειας όπως ο Τατάρ. Αν εκλεγεί ο κ. Τατάρ τον ερχόμενο Οκτώβριο και συνεχίσει να βάζει στο τραπέζι τις ακραίες του θέσεις, τότε, ο Νίκος Χριστοδουλίδης μπορεί να έχει σχετική ελευθερία ελιγμών. Σε σημείο που κανένας δεν θα θεωρούσε απίθανο να προχωρήσει ακόμα και σε προσωρινό κλείσιμο των οδοφραγμάτων. Μια τέτοια κίνηση ίσως του έλυνε το πρόβλημα της εκλεξιμότητας, με το ΕΛΑΜ να δεσμεύεται να τον στηρίξει από τον πρώτο γύρο των Προεδρικών. Αν κρίνουμε από πρόσφατες δημοσκοπήσεις, χωρίς τους υπερεθνικιστές ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν έχει σοβαρό πολιτικό μέλλον. 

Υπάρχει βέβαια και ένα ακόμα σενάριο, ίσως πολυ πιο δύσκολο για τον ίδιο, που έχει να κάνει με την εκλογή νέου Τ/Κ ηγέτη. Ήδη ο ηγέτης του ΡΤΚ, Τουφάν Ερχιουρμάν, είναι ξέκάθαρος στο Κυπριακό. Θα επανέλθει στη λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας αλλά υπό όρους. Ποιοι είναι οι όροι; Τι θα γίνει σε περίπτωση νέας αποτυχίας ενός ακόμα γύρου διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό με ευθύνη των Ελληνοκυπρίων; Εν τοιαύτη περιπτώσει οι Τ/Κ θέλουν να γνωρίζουν ποιο θα είναι το μέλλον του κρατιδίου τους. Για να είναι πειστικός, δεν θα διστάσει με βαση την ομάδα Κυπριακού που έχει δίπλα του να δεχθεί να υπάρξουν επιπτώσεις και για τους Τ/Κ σε περίπτωση που αυτοί ευθύνονται για τη μη επίτευξη λύσης.  

Είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει έναν σοβαρό αντίπαλο όπως ο Ερχιουρμάν ο Νίκος Χριστοδουλίδης; Αν είναι έτοιμος σαφέστατα το ενδεχόμενο μιας λύσης θα του επέτρεπε να διεκδικήσει με αξιώσεις την εκλογή του ως ο πρώτος ομοσπονδιακός Πρόεδρος της Κύπρου, χωρίς να εξευτελισθεί επαιτώντας την ψήφο του ΕΛΑΜ αλλά με τη στήριξη όλων μας. Προς το παρόν δεν φαίνεται καθόλου έτοιμος. Η ανάλυση στο επιτελείο του είναι ότι η Τουρκία δεν θέλει λύση στο Κυπριακό, για αυτό θα στηρίξει και θα εκλέξει τον Ερσίν Τατάρ. Οπότε κανένα πρόβλημα! Αν βεβαίως η πρόβλεψη δεν αποδειχθεί ορθή, οφείλει να γνωρίζει ότι με τον Ερχιουρμάν στην ηγεσία των Τ/Κ θα γίνει η τελευταία συζήτηση για λύση Ομοσπονδίας στην Κύπρο. Μια νέα αποτυχία θα σημάνει και το τέλος της συζήτησης του Κυπριακού όπως το γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.