Η Κύπρος ανήκει στους Κυπρίους

Αν στην Κύπρο «έχουμε ένα δεύτερο ελληνικό κράτος», όπως άκουγα από έναν προσκεκλημένο στο Μέγα προχθές, τότε ουδείς εμποδίζει και τους Τουρκοκυπρίους να κάνουν λόγο για «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου». Η Κυπριακή Δημοκρατία, με βάση τις ιδρυτικές συνθήκες του 1960, κατοικείται από ένα λαό ο οποίος δεν είναι εθνικά ομοιογενής: Αποτελείται από  Έλληνες, Τούρκους, Αρμένιους, Μαρωνίτες, Λατίνους. Σήμερα λόγω Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και όλους τους Ευρωπαίους μόνιμους κατοίκους που έχουν δικαίωμα ψήφου στη χώρα μας αλλά και τους Ρώσους, ακόμα και τους Κινέζους που παίρνουν συλλήβδην διαβατήρια για να δραστηριοποιηθούν οικονομικά στην Κύπρο.


Βεβαίως αν ρωτήσεις έναν απλό Ε/Κ  πολίτη, πολύ  περισσότερο ένα νεαρό μαθητή, ακόμα και της τρίτης Λυκείου, τι είναι η Κύπρος, δεν πρόκειται να σκεφθεί αν η Κύπρος είναι νησί ή είναι μέρος της Ευρώπης ή ακόμα ότι ανήκει στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα σου απαντήσει στερεότυπα: «Η Κύπρος είναι ελληνική». Το ίδιο και ένας Τ/Κ: «Η Κύπρος είναι τουρκική».


Πρόκειται για την ίδια πεισματική απάντηση που έδινα κι εγώ ως μαθητής και θιασώτης της Ένωσης της Κύπρου με την μητέρα Ελλάδα, κραυγάζοντας το σύνθημα «Ένας είναι ο σκοπός, ο ωραίος Παρθενών» αρχές της δεκαετίας του 1970 σε ηλικία 10-12 ετών! Στην αντίπερα όχθη του ποταμού Γαρύλλη στην τ/κ συνοικία της Λεμεσού ο Μεχμέτ κραύγαζε υπέρ της διχοτόμησης. Όταν το 1997 τον γνώρισα στο Μπέλφαστ, διαπίστωσα ότι δεν είχα μαζί του να μοιράσω τίποτε. Όταν μου είπε «Εγιώ είμαι Λεμεσσσιανός» τον αγκάλιασα και τον φίλησα.


Θα μπορούσε κάποιος να δικαιολογήσει αυτή τη στάση τότε. Οι Τουρκοκύπριοι εγκατέλειψαν την Κυπριακή Δημοκρατία το 1964 κι έτσι επικράτησε ένθεν και ένθεν ένας άκρατος εθνικισμός, με τις δύο κοινότητες να ζουν χωριστά και να βομβαρδίζονται από μια ακατάσχετη εθνικιστική προπαγάνδα.

Ποιο ήταν το οξύμωρο κυρίως για την ε/κ πλευρά; Οικοδομούσαμε ψυχή τε και σώματι από το 1964 τη λογική ενός δεύτερου ελληνικού κράτους (δεν έλειπαν και αρκετοί που επανέφεραν το αίτημα της Ένωσης) ενώ την ίδια στιγμή αντλούσαμε τη νομιμότητά μας ως κράτος μέλος του ΟΗΕ από τις συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου στο οποίο συμμέτοχοι ήταν και οι Τουρκοκύπριοι.

Ο ίδιος παραλογισμός συνεχίστηκε και μετά το 1974 παρά την προδοσία της χούντας, ο ίδιος παραλογισμός καλλιεργείται -ευτυχώς από λιγότερους- και σήμερα.

Οι Τουρκοκύπριοι
Αν μπούμε στα παπούτσια των Τουρκοκυπρίων, θα κατανοήσουμε γιατί σε όλους αυτούς τους γύρους των διαπραγματεύσεων διεκδικούν με επίμονο τρόπο την πολιτική τους ισότητα. Προσωπικά δεν νομίζω ότι αυτό που

Ποια Κυπριακή Δημοκρατία; Αυτήν που ιδρύσαμε με τους Τουρκοκυπρίους και από την οποία αντλούμε τη νομιμότητά μας στα Ηνωμένα Έθνη; Την Ελληνο-Κυπριακή Δημοκρατία του 1964 η οποία μετά τη φυγή των Τουρκοκυπρίων γέννησε τη νέα φάση του Κυπριακού και την οποία χάσαμε οριστικά το 1974;

 διεκδικούν είναι τόσο την ξεχωριστή κυριαρχία για να φύγουν, αλλά την αμετάκλητη δέσμευση, κατοχυρωμένη μέσα από διεθνείς  συνθήκες, ότι δεν θα ξαναζήσουν σε θύλακες χωρίς ρεύμα, νερό και δρόμους. Πριν το 1974 το αίτημα για ισότητα μεταφραζόταν σε αποτελεσματική συμμετοχή στη διακυβέρνηση του τόπου. Ο Μακάριος αρνήθηκε να τους την δώσει ακόμα και την υστάτη όταν το 1973 ο Γλαύκος Κληρίδης του την πρόσφερε στο πιάτο. Τότε μπορούσαμε να σώσουμε το ενιαίο κράτος και να γλυτώσουμε τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. Ο Αρχιεπίσκοπος ως συνήθως ήθελε πάντα το κάτι παραπάνω πιεζόμενους από τους ανεγκέφαλους Γριβικούς. Όπως και το 1956. Όταν οι Βρετανοί του πρότειναν αυτοκυβέρνηση και σε δέκα χρόνια ανεξαρτησία χωρίς να έχουν λόγο οι Τουρκοκύπριοι, ζήτησε από την ΕΟΚΑ να ανατινάξουν όλες τις βρετανικές εγκαταστάσεις. Έτσι μοιραία φτάσαμε στο 1974. Όπου ο Αρχιεπίσκοπος αναγκάστηκε να δεχθεί ντε φάκτο διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, με τους Τ/Κ να βολεύονται στα σπίτια των Ε/Κ προσφύγων και ξεδιάντροπα να επιχειρούν όλα αυτά τα χρόνια να πείσουν ότι τους ανήκουν.
Οι πραγματικότητες
Εδώ και 50 χρόνια αρνούμαστε να δούμε κατάματα κάποιες θλιβερές πραγματικότητες στη χώρα μας επιτρέποντας στα πράγματα να επιδεινώνονται. Οι Ε/Κ είδαν τον εθνικισμό τους να ξεφουσκώνει και το μοντέλο οικονομικής τους ανάπτυξης να διαλύεται. Οι Τ/Κ κατάλαβαν ότι το ψευδοκράτος δεν οδηγεί πουθενά και στην καλύτερη περίπτωση αυτό που θα μπορούσαν να γίνουν είναι μέρος της υποβαθμισμένης επαρχίας του Ντιγιαρμπακίρ. Κάποιοι μαθητές του Αρχιεπισκόπου εξακολουθούν να ζητούν κάτι παραπάνω, χωρίς βέβαια να μπορούν να το ορίσουν. Το ίδιο και οι μαθητές του Ντενκτάς στον βορρά. Απλώς ξέρουν να λένε «όχι» και να ρίχνουν μια βαρύγδουπη δήλωση ότι θέλουν να διασώσουν την Κυπριακή Δημοκρατία οι μεν και την «ΤΔΒΚ» οι δε.

Η σύγχυση
Ποια Κυπριακή Δημοκρατία; Αυτήν που ιδρύσαμε με τους Τουρκοκυπρίους και από την οποία αντλούμε τη νομιμότητά μας στα Ηνωμένα Έθνη; Την Ελληνο-Κυπριακή Δημοκρατία του 1964 η οποία μετά τη φυγή των Τουρκοκυπρίων γέννησε τη νέα φάση του Κυπριακού και την οποία χάσαμε οριστικά το 1974; Ποιαν «ΤΔΒΚ»; Αυτήν που δεν αναγνωρίζει κανείς πλην της Τουρκίας;
Εν ολίγοις η λύση του Κυπριακού δεν βρίσκεται σε εκείνο το δύσμοιρο κοινό ανακοινωθέν αλλά στα μυαλά Ε/Κ και Τ/Κ. Όλοι οι νόμιμοι κάτοικοι της Κύπρου μπορούν να δώσουν νομιμότητα σε μια νέα προσπάθεια αρπάζοντας το νήμα από το κράτος που ίδρυσαν και πάλιν από κοινού το 1960. Η Κύπρος κατοικείται από Έλληνες, Τούρκους, Αρμενίους, Μαρωνίτες, Λατίνους. Όλοι μπορούμε να ζήσουμε σε αυτό τον τόπο σεβόμενοι το Σύνταγμα και τους νόμους. Μπορεί ο καθένας να μιλά τη γλώσσα του, να λατρεύει τον θεό του και να έχει τα δικά του ήθη και έθιμα. Αυτά δεν πρέπει να μας διαχωρίζουν πλέον αλλά να εμπλουτίζουν την κοινή πολιτική κυπριακή μας κουλτούρα. Υπό αυτή την έννοια η Κύπρος θα ανήκει στους Κυπρίους.  

Ενσυναίσθηση και οι πολιτικοί αυτής της χώρας

Σε αυτή τη χώρα κατανοούμε ο ένας τα προβλήματα του άλλου; Ένας βουλευτής για παράδειγμα που κάθεται στη Βουλή και προβληματίζεται και κυρίως αποφασίζει περί της κατανομής των κονδυλίων, ή ένας υπουργός μπορεί να «ακούσει το βραχνά των άλλων» όπως θα έλεγε και ο Γιώργος Σεφέρης; Ή μήπως πάντα κατά τον ποιητή, ο «καθένας χωριστά ονειρεύεται»; Με λίγα λόγια υπάρχει σε αυτό τον τόπο στοιχειώδης ενσυναίσθηση;
Τον όρο αυτό εισήγαγε το 1906, με τη δημοσίευση της μονογραφίας του, ο Γερμανός φιλόσοφος και ψυχολόγος Theodor Lipps με τίτλο «Ενσυναίσθηση και αισθητική απόλαυση». Για τον Lipps η ενσυναίσθηση αποτελεί «την αναγκαία συνθήκη όχι μόνο κάθε αισθητικής εμπειρίας αλλά και της βαθύτερης ενότητας του υποκειμένου με τον κόσμο». Δηλαδή; Πρόκειται για τη μαγική ικανότητα που διαθέτει κάθε άνθρωπος να ταυτίζεται και να εισδύει απρόσκλητος στις «εσωτερικές» νοητικές καταστάσεις άλλων προσώπων. Τη δυνατότητα να «συναισθάνεται», να «αντιλαμβάνεται» βιωματικά τα αισθήματα ενός τρίτου προσώπου. Πονάς, πονώ μαζί σου. Υποφέρεις, υποφέρω μαζί σου. Όπως το θέτει και ο διάσημος ψυχολόγος Daniel Coleman, «η ενσυναίσθηση οικοδομείται πάνω στην αυτεπίγνωση. Όσο περισσότερο ανοιχτοί είμαστε στις ίδιες μας τις συγκινήσεις τόσο περισσότερο ικανοί θα είμαστε στο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα των άλλων».

Δύο ταχύτητες
Ες γην εναλίαν Κύπρο υπάρχουν αυτή τη στιγμή δύο ταχύτητες ανθρώπων. Από τη μια η μεγάλη πλειονότητα αυτών που βιώνουν στο πετσί τους την οικονομική και κοινωνική κρίση, δηλαδή οι 100.000 άνεργοι, το μεγάλο ποσοστό των συνανθρώπων μας που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας, τα πεινασμένα παιδιά στα σχολεία, τα εκατοντάδες παιδιά που κυκλοφορούν μες στο ψοφόκρυο των ημερών χωρίς σακάκι γιατί δεν έχουν και οι συνταξιούχοι των 300 ευρώ. Από την άλλη μια μικρή κακομαθημένη ελίτ πολιτικών και επιχειρηματιών που βύθισε ολόκληρη την κοινωνία στο άγος και την αναξιοπρέπεια.
Μια ελίτ χωρίς ευαισθησίες και κυρίως χωρίς ενσυναίσθηση. Τι συζητά και επί ποιων σοβαρών θεμάτων προβληματίζεται αυτή την περίοδο η κυπριακή ελίτ των ολίγων υπουργών, των ολίγων γενικών διευθυντών, των ολίγων μεγαλοχρεωστών, κάποιων δημάρχων και βεβαίως των εντίμων και μονίμως φωνασκούντων βουλευτών;
• Αντί να σταθούν δίπλα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο οποίος δίνει μοναχικά τη μάχη για τη λύση του Κυπριακού χάνονται μέσα σε λέξεις και σε ανιστόρητες αναλύσεις προσμετρώντας πολιτικά οφέλη. Η στάση τους εξηγείται εύκολα. Σκεφτείτε πχ κόμματα όπως το ΔΗΚΟ η ΕΔΕΚ η Συμμαχία Πολιτών, οι Οικολόγοι, αν μετά τη λύση του Κυπριακού έχουν λόγο ύπαρξης. Σήμερα υπάρχουν για να εξιχνιάζουν συνομωσίες των ξένων, να ζητούν την παύση του Ντάουνερ, να επισείουν τον τουρκικό κίνδυνο, να καλούν το λαό σε ένα συνεχή απροσδιόριστο αγώνα. Τι είδους αγώνας είναι αυτός όταν αποκλείεται ο πόλεμος με την Τουρκία και δεν αναλαμβάνεται καμιά πρωτοβουλία για λύση; Είναι ο αγώνας του τίποτα που διεξάγεται στο πλαίσιο μια τιποτένιας πολιτικής.
• Ασχολούνται με τα αυτοκίνητα των κρατικών αξιωματούχων. Σφάζονται ποιος θα κρατήσει τη λιμουζίνα, τον οδηγό, τους αστυνομικούς προστάτες και την ιδιαιτέρα γραμματέα των 2.000 ευρώ. Μιλούμε για άτομα-δικαιούχους των οποίων οι μισθοί ξεπερνούν την κλίμακα Α16, και τα οποία παρά τις όποιες μειώσεις μισθών δεν έχουν ενοχληθεί ποσώς από την οικονομική κρίση.
• Ασχολούνται με τις αγορές όπλων. 100 εκατομμύρια για φρεγάτες οι οποίες θα αντιπαραταχθούν στην τουρκική αρμάδα στην κυπριακή ΑΟΖ. 30 εκατομμύρια για να αναβαθμίσουμε για 300 ώρες πτήσης τις παλιατζούρες τις οποίες αγοράσαμε δίκην ελικοπτέρων από τη Ρωσία, διότι σε διαφορετική περίπτωση θα δυσαρεστηθεί το Κρεμλίνο.
• Ασχολούνται με την καταστροφή πυρομαχικών και βλημάτων όλμων που αγοράσαμε στο παρελθόν και σάπισαν στις αποθήκες έναντι εκατοντάδων εκατομμυρίων, τα οποία βέβαια έναντι δεκάδων εκατομμυρίων πρέπει να αναπληρώσουμε, για να πάρουν και τα κόμματα τη μοιρασιά στις μίζες.
• Ασχολούνται με την επιχορήγηση των κομμάτων τα οποία πρέπει να συνεχίσουν να ασκούν τον πελατειακό τους ρόλο, αλλά και για τη διατήρηση των επιδομάτων τους τα οποία απέκοψαν για μερικούς μήνες, τα οποία όμως επανήλθαν διότι οι πολιτικοί έχουν υποχρέωση να γυρίζουν την Κύπρο και να καταθέτουν φακελάκια σε γάμους παιδιών διαφόρων παραγόντων που τους εξυπηρετούν διαχρονικά.
• Ασχολούνται νυχθημερόν πώς θα κρύψουν στοιχεία με βάση τα οποία εμφαίνεται η χυδαία τους διαπλοκή με μεγαλοκεφαλαιοκράτες της Κύπρου και του εξωτερικού οι οποίοι έκαναν παχυλές εισφορές στα κόμματά τους με αντίτιμο να τους αφήσουν τη χώρα μας ξέφραγο αμπέλι. Προχθές από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο ήταν στα εγκαίνια του Μολ στην Πάφο. Με ποιου τα χρήματα λειτούργησε αυτό το πολυκατάστημα όταν ο ιδιοκτήτης του χρωστά ήδη 350 εκατ στην Τράπεζα και κυρίως δεν πληρώνει;

Με λίγα λόγια η ελίτ αυτής της χώρας ζεί στην κοσμάρα της. Δεν φαίνεται να κατανοεί παρά την πρώτη άτακτη ριπή του εξουθενωμένου κατόχου του G3 προχθές έξω από τη Βουλή. Δεν κατανοεί ότι η ταχέως συντελούμενη εξαχρείωση της μεσαίας τάξης και των λούμπεν αυτής της χώρας δημιουργεί σε πρώτη φάση μια διαδικασία εξαχρείωσης της κοινωνίας στο σύνολό της. Μια εξαχρειωμένη κοινωνία οικονομικά, ιδεολογικά και ηθικά δεν μπορεί να έχει μέλλον. Ο Μαρτιν Λούθερ Κιγκ ήταν ξεκάθαρος: «Η θα μάθουμε να ζούμε μαζί σαν αδέλφια ή θα καταστραφούμε μαζί σαν ανόητοι».

Χάσαμε τον Γιωργάκη. Stop

Καταπληκτικό παιδί. Τον έβλεπα συχνά τα καλοκαίρια στην παραλία να διασκεδάζει με τους φίλους του πίνοντας τις μπιρίτσες του και συζητώντας κυρίως ποδοσφαιρικά. Παρότι Λεμεσιανός, Ομονοιάτης βέρος. Αυτό δεν μπορούσα ποτέ να το καταλάβω. Χάθηκε μια ομάδα να υποστηρίξεις στη Λεμεσό, του έλεγα κι αυτός γελούσε. «Η Ομόνοια είναι παγκύπρια θρησκεία, κύριε Διονύση». Ψήφιζε ΑΚΕΛ όχι γιατί θεωρούσε τον εαυτό του αριστερό, αλλά γιατί διαισθανόταν μια ταξική συγγένεια με το κόμμα αυτό, χωρίς καν να μπορεί να την προσδιορίσει. Εργάζεται σε ναυτιλιακή εταιρεία. Στα 28 του χρόνια, κτυπούσε 2.000-2.500 χιλιάδες μηνιαίως. Παιδί με φιλότιμο, πάντα ευγενικός, έξω καρδιά, πρόθυμος πάντα να κεράσει τους φίλους του.



Αυτό το καλοκαίρι τον ξαναείδα στο ίδιο στέκι. Τα μπράτσα του ήταν κτυπημένα με σβάστικες. Φορούσε αμάνικες φανέλες με σταυρούς, δικέφαλους αετούς και βασιλικές σημαίες. Κάθισα στην παρέα των νεαρών με έναν κόμπο να μου σφίγγει το στομάχι.



«Τι έγινε, ρε Γιωργάκη;». «Δεν βλέπεις, κύριε Διονύση; Δουλεύουμε δυο-τρεις μέρες τη βδομάδα. Χάσαμε τον μισό μας μισθό. Δεν μπορούμε πλέον να κυκλοφορήσουμε σαν άνθρωποι. Τα λεφτά τα τρώνε οι μετανάστες και οι Τουρκοκύπριοι. Εμείς ζητιανεύουμε…».



Θυμήθηκα τον Έρικ Χόσμπαουμ και την ιστορία του «Σύντομου 20ού αιώνα». Οι απλοί άνθρωποι της εργατικής τάξης σε περιόδους οικονομικής κρίσης ταλαιπωρούνται από ξενοφοβικά σύνδρομα. Η οικονομική κρίση εκτρέπεται σε κοινωνική, με την ανεργία να καλπάζει. Νομοτελειακά η κρίση γίνεται ιδεολογική.

Ο πρώην μετριοπαθής εργάτης που ανήκει στις παραδοσιακές συντεχνίες οργανώνεται τώρα και θέλει να διασφαλίσει τη δουλειά του έναντι άλλων εργατών, λιγότερο προνομιούχων από τον ίδιο, τους οποίους αντιμετωπίζει ως ανταγωνιστές. Ξεπερνιέται έτσι η πάλη των τάξεων του Μαρξ και πραγματώνεται ο σοσιαλισμός των φοβισμένων και των απληροφόρητων.





Ο Γιωργάκης είναι αυτήν τη στιγμή οργανωμένος στο ΕΛΑΜ. Στο ΕΛΑΜ, όπως μου είπε, έχει οργανωθεί και ο Κώστας. Αυτός είναι Αελίστας, όπως και ο Αντώνης, που είναι Απολλωνίστας και ο Θεόδωρος, που είναι Αποελίστας. Ο Κώστας μάλιστα σταμάτησε να δηλώνει οπαδός της ΑΕΛ, γιατί, λέει, διάβασε στον «Φιλελεύθερο» ένα ρεπορτάζ που έλεγε ότι το κίτρινο χρώμα που έχει η ΑΕΛ το πήρε από έναν Τουρκοκύπριο, προπολεμικά, που ήταν οπαδός της Φενέρ Μπαχτσέ.



Τόλμησα να ρωτήσω:

«Καλά, ρε παιδιά, εσείς που σκοτώνεστε στα γήπεδα, τώρα γίνατε όλοι μέλη του ΕΛΑΜ;».

Πήρα αποστομωτική απάντηση: «Αυτό που προέχει τώρα, κύριε Διονύση, είναι να σώσουμε τους Κυπραίους από τους ξένους. Θα πεινάσουμε όπως πάμε».



Σαφέστατα και κάποιοι στην ηγεσία του ΕΛΑΜ δεν είναι χαζοί. Απεναντίας, φαίνεται να είναι μετρ στην προπαγάνδα, όπως υπήρξαν εξάλλου όλα τα υπερεθνικιστικά και φασιστικά καθεστώτα. Προς το παρόν, ακολουθούν τα βήματα της Χρυσής Αυγής στην Ελλάδα. Πρόσφατα στη Λεμεσό μοίρασαν τρόφιμα, δώρα και ρουχισμό σε Ε/Κ και Ελλαδίτες στην πλατεία Ηρώων. Ζητούσαν ταυτότητες για να μοιράσουν τη βοήθεια. Οι ξένοι που προσήλθαν αποπάρθηκαν σκαιώς. Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις τούς δείχνουν να μπαίνουν στη Βουλή και φιλοδοξούν σε ποσοστά όπως και η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα. Δραστηριοποιούνται κυρίως μεταξύ των νέων ανέργων, ξεκίνησαν καμπάνιες σε λύκεια και γυμνάσια, και τα μέλη τους πλέον ενθαρρυμένα μιλούν ανοικτά και δημόσια. Για να μην παρεξηγηθώ, σαφέστατα και η δημοκρατία μας αντέχει τον λόγο ενός ξενοφοβικού φασίστα. Αυτό που με ενοχλεί είναι ότι σχεδόν δεν υπάρχει αντίλογος.



Πού ποντάρουν;



Στοιχηματίζουν σαφέστατα στην οικονομική κρίση και ποντάρουν στην έλλειψη γνώσης. Λανσάρουν μαύρες στολές, ελληνικές σημαίες, σπαρτιατικά σύμβολα, και σε μια πειθαρχία στρατιωτική, που εκ πρώτης όψεως εντυπωσιάζει κυρίως τους νέους. Η τακτική τους επιβάλλει να εστιάζουν σε εύκολους στόχους. Για παράδειγμα, δεν θα τους δούμε να περικυκλώνουν τράπεζες ή το υπουργείο Οικονομικών και να διαμαρτύρονται για τα δισεκατομμύρια που καλείται να πληρώσει σήμερα ο Κύπριος φορολογούμενος. Κυνηγούν τους ξένους εργάτες και τους Τ/Κ παρουσιάζοντάς τους ως το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει σήμερα η χώρα μας.



· Σήμερα στην Κύπρο υπάρχουν γύρω στις 400.000 φορολογούμενοι. Ας δεχτούμε ότι ξοδεύουμε για τους αιτητές πολιτικού ασύλου και τους Τ/Κ στα νοσοκομεία μας ένα ποσό 30 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Αυτό αναλογεί στον κάθε φορολογούμενο 75 ευρώ ετησίως. Την ίδια στιγμή, ο Κύπριος φορολογούμενος καλείται να υποστεί μειώσεις στον μισθό του λόγω οικονομικής κρίσης της τάξης των 500 ευρώ μηνιαίως. Υπάρχει μέτρο σύγκρισης; Κι αυτό το γράφω χωρίς να εννοώ ότι θέλω η Κύπρος να γίνει ξέφραγο αμπέλι για τους μετανάστες.

· Προτάσσουν τα ξενοφοβικά τους σύνδρομα εν ονόματι του ελληνισμού. Ξεχνούν ότι η ελληνική σκέψη πραγματώνεται και πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Υιοθετούν τακτικές των ναζί τη στιγμή που γνωρίζουν ότι οι Έλληνες οδηγήθηκαν στα Άουσβιτς και τα Νταχάου από τους χιτλερικούς, ξεχνούν ότι στην περίοδο της Κατοχής εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες πέθαναν από την πείνα και την εξαθλίωση. Μπορεί λοιπόν κάποιος που αυτοαποκαλείται Έλληνας να είναι νεοναζί; Μόνο ανιστόρητοι μπορούν να το κάνουν.



Ιστορική αναλογία



Τόσο ο Χίτλερ όσο και ο Μουσουλίνι, αργότερα και ο Μεταξάς, με τον ίδιο τρόπο ξεκίνησαν. Ως προστάτες του λαού και του έθνους. Κτυπούσαν μετανάστες, έκαιγαν περιουσίες ξένων, έριχναν στην πυρά βιβλία που τα θεωρούσαν επικίνδυνα. Μόλις αναρριχήθηκαν στην εξουσία, κατάργησαν τη δημοκρατία, στην οποία δεν πιστεύουν. Οι φασίστες πιστεύουν σε ένα κράτος-θεό που ελέγχεται από ένα κόμμα με οπαδούς μελανοχιτώνες, δεν θέλουν συντεχνίες ούτε πάλη των τάξεων, αλλά και την Εκκλησία, που σήμερα τους εκθειάζει, περιορισμένη στα θρησκευτικά της καθήκοντα. Πάνω απ’ όλα το κράτος-θεός και ο ηγέτης του, ο οποίος είναι ημίθεος.

Εν ολίγοις, πρέπει να ξυπνήσουμε και κυρίως να βγουν από το λήθαργο όλοι αυτοί οι λαϊκιστές πολιτικάντηδες της Κύπρου που διασύρουν και ευτελίζουν καθημερινά το δημοκρατικό πολίτευμα παπαρολογώντας για οτιδήποτε άλλο εκτός από την προαγωγή λύσεων στα πραγματικά προβλήματα των ανθρώπων. Διαφορετικά, θα μας ξυπνήσει ένα πρωί το παράγγελμα «εγέρθητι» ενός κοντόχοντρου και μισότρελου φασίστα, ο οποίος διά της λαϊκής ψήφου θα επιχειρήσει να διαφεντέψει τις ζωές μας. Προς το παρόν χάσαμε τον Γιωργάκη, κι αυτό με θλίβει.

Ποιοι ξετίναξαν την Τράπεζα Κύπρου;

Εκατοντάδες επιχειρηματίες εμφανίζονται υπερδανεισμένοι στην Τράπεζα Κύπρου σε κατάσταση που συνέταξε η ίδια η τράπεζα, με τα λεγόμενα κακά δάνεια να ξεπερνούν τα 6 δισ. ευρώ. Σε αυτόν τον κατάλογο φιγουράρει η ελίτ των κυπριακών επιχειρήσεων, με τα ονόματα των επιχειρηματικών ανάπτυξης γης Λεπτός και Αρίστο να εμφανίζονται με τεράστια δάνεια, ως επίσης και δεκάδες άλλες τουριστικές επιχειρήσεις που φαίνονται να έχουν αντλήσει εκατοντάδες εκατομμύρια χωρίς όμως δυνατότητα αποπληρωμής. Σύμφωνα με το εσωτερικό σημείωμα της τράπεζας το οποίο έχει δοθεί στο δ.σ. της Τράπεζας αλλά και στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, οι χρηματοδοτήσεις αυτές «κατά την περίοδο 2006-2011 παρουσίαζαν αδυναμίες κατά την αξιολόγηση των αιτημάτων τους (προβληματικό ιστορικό συνεργασίας) και επίσης η αποπληρωμή τους στηριζόταν σε πολύ φιλόδοξες προβλέψεις/σενάρια οι οποίες βασίζονταν στη συνέχιση της αύξησης της οικονομικής δραστηριότητας (υπερθέρμανσης) που παρατηρήθηκε την περίοδο 2005-2008».
Το έγγραφο αυτό της Τράπεζας Κύπρου στην πραγματικότητα αποτελεί κόλαφο κατά των προηγούμενων συμβουλίων της τράπεζας τα οποία όπως εμφαίνεται συμπεριφέρονταν εντελώς επιπόλαια με τα χρήματα των καταθετών, προσφέροντας προβληματικά δάνεια τα οποία με βάση το ιστορικό των επιχειρήσεων έπρεπε να είχαν διακοπεί τουλάχιστον από το 2009. Σύμφωνα με νομική πηγή, το έγγραφο της τράπεζας υποδεικνύει και το σοβαρό ενδεχόμενο ποινικών ευθυνών των μελών του δ. σ. και των διευθυντών της τράπεζας για επίδειξη ασύγγνωστης αμέλειας κατά των μετόχων της Τράπεζας. Έμμεσα πλην σαφώς το έγγραφο, τέλος, ανοίγει και το μεγάλο κεφάλαιο των κομματικών παρεμβάσεων προς τις τράπεζες και της διαπλοκής μεγάλου κεφαλαίου και πολιτικής, ενώ αναδεικνύει και τις τεράστιες ευθύνες των κεντρικών τραπεζιτών από το 2005-2011 οι οποίοι δεν άσκησαν επαρκώς τον εποπτικό τους έλεγχο.
Το θέμα εν ολίγοις πέρα από οικονομικό είναι και εξόχως πολιτικό, αν στις επισφάλειες των 6 δισ. της Τράπεζας Κύπρου συμπεριλάβει κανείς τις εκτιμήσεις για πέραν των 3 δισ. επισφαλειών του Συνεργατισμού και το 1,9 δισ. επισφάλειες της Ελληνικής. Οι αριθμοί καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των επιχειρήσεων στην Κύπρο όχι μόνο είναι υπερχρεωμένες, αλλά στα πρόθυρα κατάρρευσης λόγω προβληματικής χορήγησης των δανείων προς αυτές. Το ερώτημα που τίθεται ως εκ τούτου είναι εύλογο: αν αυτές οι επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της κυπριακής οικονομίας θα πρέπει να σωθούν και κυρίως πώς; Το συμπέρασμα που εξάγεται από την παράθεση των πιο κάτω στοιχείων είναι ότι δεν έπρεπε να αφεθούν να γίνουν τόσο μεγάλες και γι’ αυτό δεν φταίνε κατ’ ανάγκη μόνο οι ίδιες. Αυτοί που αποφάσιζαν για τον δανεισμό τους ήταν άλλοι, ρισκάροντας όχι με δικά τους χρήματα αλλά με τα λεφτά των χιλιάδων καταθετών της τράπεζας. Την ίδια στιγμή επίσης πρέπει να απαντηθεί και ένα άλλο ερώτημα: ποιοι τους πίεζαν να δίνουν προβληματικά δάνεια και πώς η χορήγηση αυτών των ανεμοδανείων ανέβαζε κάθε χρόνο τα μπόνους τους;

Η μάχη των μαχών

Η Τράπεζα Κύπρου διά του νέου της εκτελεστικού διευθυντή κ. Χούριγκαν ξεκαθάρισε σε συνέντευξη στον Φ ότι μια ειδική μονάδα της τράπεζας πλαισιωμένη από Βρετανούς εμπειρογνώμονες θα εξετάσει ένα προς ένα τα επισφαλή δάνεια. Όσες επιχειρήσεις σώζονται με τη βοήθεια της τράπεζας θα σωθούν. Όσες δεν σώζονται αναγκαστικά θα μπουν σε διαδικασία εκποίησης. Σύμφωνα με στέλεχος της Κεντρικής Τράπεζας, η διατύπωση αυτής της σκληρής θέσης ανάγκασε μεγάλη μερίδα επιχειρηματικών να αρχίσουν να μεταφέρουν από το εξωτερικό καταθέσεις για να σώσουν τις επιχειρήσεις τους. Αυτό σύμφωνα με την ίδια πηγή άρχισε να αντανακλάται και στο ισοζύγιο εκροών - εισροών της Τράπεζας, το οποίο τις τελευταίες βδομάδες εμφανίζεται ισοζυγισμένο. Βεβαίως υπάρχουν και οι επιχειρηματίες ανάπτυξης γης οι οποίοι δεν διαθέτουν ρευστότητα και ως εκ τούτου κινδυνεύουν. Η μερίδα αυτή επιχειρεί να αντιδράσει πολιτικά χρησιμοποιώντας είτε το Προεδρικό είτε τα κόμματα, με τις πρώτες βολές εναντίον του εκτελεστικού διευθυντή της Τράπεζας Κύπρου και του δ.σ. να είναι ορατές. Με λίγα λόγια, η πίεση η οποία αρχικά ασκήθηκε επί της Κεντρικής Τράπεζας, που λειτουργούσε ως αρχή εξυγίανσης της Τράπεζας Κύπρου, τώρα μεταφέρεται εντός της τράπεζας, με την πλειονότητα της πολιτικής ηγεσίας της χώρας να βρίσκεται σε ολόπλευρη σύγκρουση με την Κεντρική Τράπεζα και τα νέα συμβούλια των τραπεζών, τα οποία επιχειρούν να εξορθολογήσουν τη λειτουργία των συγκροτημάτων τους.

Οι δύσκολες περιπτώσεις

Ο κατάλογος της Τράπεζας Κύπρου με τους επισφαλείς χρεώστες είναι λεπτομερειακός. Στον κατάλογο αυτό κατατίθεται επιπλέον για κάθε επιχείρηση ένα μικρό υπόμνημα, το οποίο επεξηγεί τις συνθήκες υπό τις οποίες έγινε το δάνειο μέχρι το τέλος του 2011. Τα ποσά το 2012 και ’13 έχουν αυξηθεί ακόμα περισσότερο λόγω κυρίως της αναχρηματοδότησης των δανείων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διατύπωση είναι κοινή: «Η δυνατότητα αποπληρωμής δεν τεκμηριώθηκε …ενώ η εξόφληση του δανεισμού βασίστηκε σε πολύ αισιόδοξες προβλέψεις». Θα πρέπει να τονισθεί ότι η συντριπτική πλειονότητα των δανείων δόθηκε την περίοδο των παχιών αγελάδων 2005-2008 και εν μέσω μιας εκκωφαντικά αισιόδοξης περιρρέουσας οικονομικής κατάστασης την οποία καλλιέργησε η διακυβέρνηση Τάσσου Παπαδόπουλου με την ένταξή μας στην ΕΕ.

«Αρίστο» / «Λεπτός»

Μέχρι τις 11/6/2013μ το συγκρότημα Dolphin της Aristo Group είχε άμεσες μέγιστες υποχρεώσεις στην Τράπεζα Κύπρου 300.33 εκατ. ευρώ. Το 2011, με βάση την κατάσταση που έδωσε η τράπεζα και την οποία αποκαλύπτουμε σήμερα, οι υποχρεώσεις της Aristo Group ανέρχονταν στα 198.581.410 εκατ. ευρώ, ενώ την 1/1/2006 ήταν μόνο 24.544.643 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με το υπόμνημα που παρατίθεται, «η τράπεζα, παρασυρόμενη από το κλίμα οικονομικής ευφορίας, χορήγησε σημαντικά ποσά για μεγάλες αναπτύξεις, χωρίς να ληφθεί υπόψη η πιθανότητα ύφεσης ή έστω στασιμότητας στην αγορά και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της προόδου των έργων».

Το συγκρότημα «Λεπτός» το καλοκαίρι του 2013 είχε μέγιστες υποχρεώσεις γύρω στα 510 εκατ. ευρώ. Το 2011 το σύνολο των οικονομικών υποχρεώσεων του συγκροτήματος έναντι της Τράπεζας ήταν 235.010124 εκατ. ευρώ, ενώ την 1/1/2006 χρωστούσε στην τράπεζα 84.305. 768 ευρώ. Όπως αναφέρεται στο σχετικό υπόμνημα της Τράπεζας Κύπρου, «το συγκρότημα Λεπτός από την 1/9/2009 λόγω έλλειψης ρευστότητας δεν ήταν σε θέση να καλύψει ούτε τους δεδουλευμένους τόκους των δανείων και επανειλημμένα τα δάνεια έτυχαν αναχρηματοδότησης (επιμήκυνση περιόδου αποπληρωμής, κεφαλαιοποίηση δεδουλευμένων τόκων και εξόφληση ληξιπρόθεσμων δανείων με τη χορήγηση νέων). Παρά την προβληματική ιστορική συναλλακτική συμπεριφορά του συγκροτήματος, η τράπεζα συνέχισε να αυξάνει τη δανειακή της σχέση με το συγκρότημα χωρίς να διασφαλίζεται η αποπληρωμή της».

Σιακόλας

Με βάση τα οικονομικά στοιχεία του 2012, η μεγίστη υποχρέωση του συγκροτήματος στην Τράπεζα Κύπρου ανέρχεται στα 336 εκατ. ευρώ. Τα στοιχεία προκύπτουν από την ανάλυση της συνεργασίας της Τράπεζας Κύπρου και της πρώην Λαϊκής Τράπεζας. «Για το συγκρότημα εκκρεμεί αναδιάρθρωση δανεισμού με κεφαλαιοποίηση τόκων, αναστολή πληρωμής δόσεων και επιμήκυνση αποπληρωμής δανείων. Με την πρόσφατη πώληση του μεριδίου της ΜΤΝ και αποσύνδεσής της από το συγκρότημα οι υποχρεώσεις και το άνοιγμα εξασφαλίσεων του συγκροτήματος μειώθηκαν κατά 30 εκατ. Με την πλήρη εξόφληση του δανείου της Amaracos που έχει δοθεί για εξαγορά της MTN θα μειωθούν ακόμα 30 εκατ. ευρώ».

Μεγάλοι

• Το συγκρότημα του κ. Χριστόδουλου Έλληνα (SFS Group) οφείλει συνολικά 80.689.515 εκατ. ευρώ σε σχέση με 48.879.776 εκατ. ευρώ το 2006. Όπως αναφέρεται στο υπόμνημα της Τράπεζας Κύπρου, «η δανειοδότηση του συγκροτήματος θεωρείται αδικαιολόγητη, αφού χορηγήθηκε δανεισμός σε εταιρείες χωρίς να προσκομισθούν ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις ή άλλα οικονομικά στοιχεία… Το συγκρότημα είναι σήμερα υπερδανεισμένο και σε συνδυασμό με τη μείωση του κύκλου εργασιών δεν είναι σε θέση να πληρώνει τις τραπεζικές του υποχρεώσεις».
• Το συγκρότημα Φραγκούδη και Στεφάνου οφείλει στην Τράπεζα 63.544.115 εκατ. ευρώ σε σχέση με 9,5 το 2006. Το σχετικό υπόμνημα αναφέρει: «Παρά την απουσία ικανότητας αποπληρωμής αλλά και τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις των μετόχων για κάλυψη υποχρεώσεων από προσωπικά κεφάλαια η τράπεζα συνέχιζε να δανειοδοτεί το συγκρότημα για κάλυψη των υποχρεώσεών του».
• Υπερδανεισμένα είναι επίσης τα συγκροτήματα Quality Group με 73.590.397 εκατ. ευρώ, Aqua Sol Hotels με 86.409.405 εκατ. ευρώ και Ocean Tankers με 50.703 005 εκατ. ευρώ, Libra Group με 114.025.179 εκατ. ευρώ, το συγκρότημα Tsokkos με 230 εκατ. ευρώ, το Hassapis Group με 130.077. 890 εκατ ευρώ και το Thanos Group με 48,745.895 εκατ ευρώ. Στα σχετικά υπομνήματα γίνεται λόγος για προβληματική συμπεριφορά λογαριασμών και σε υποθέσεις ότι θα υπήρχαν συνεχείς αυξανόμενες πωλήσεις και εισροές κεφαλαίων από άλλες δραστηριότητες.


Το συγκρότημα Λαϊκού

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας Κύπρου έως και το 2011 σοβαρά προβλήματα έχει και ο Όμιλος Λαϊκού με σύνολο χρεών 51.029.752 εκατ. ευρώ. Το 2006 τα χρέη του Laikon Group ήταν 22.912.660 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με το υπόμνημα της τράπεζας, «οι πελάτες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας κατά τα τελευταία 5 χρόνια. […] Παρά την έλλειψη ικανότητας αποπληρωμής από τις ίδιες εργασίες η τράπεζα συνέχιζε να αυξάνει τη δανειακή της σχέση με το συγκρότημα στηριζόμενη στις υποσχέσεις για εκποιήσεις περιουσίας από τους πελάτες κάτι που ακόμα δεν έχει πράξει».

Η διάλεκτος της Κύπρου

Οι Έλληνες της Κύπρου, της Κρήτης και οι Πόντιοι έχουν ένα σημαντικό γλωσσικό πλεονέκτημα σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες. Πέραν της ελληνικής γλώσσας ομιλούν και ζώσες διαλέκτους της ελληνικής. Διαλέκτους που στηρίζονται στην ομηρική, την αττική και την ελληνιστική. Κι αυτές διάλεκτοι ήταν, αφού η πλούσια γλωσσική παράδοση των Ελλήνων και ενίοτε ο τοπικισμός τους, επέτρεπε να υπάρχουν αρκετές γλωσσικές διαφοροποιήσεις.

Η κυπριακή διάλεκτος μάλιστα μέσα από τους αιώνες, και είμαστε σίγουροι ότι αυτό δεν το γνωρίζει ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος, υπήρξε μια από αυτές τις ομιλούσες λαλιές που εμπλούτισαν και γαλβάνισαν τη νεοελληνική. Το «Χρονικό» του Λεόντιου Μαχαιρά, του Βουστρώνιου και ακόμα τα πετραρχικά υπό αγνώστου κυπριακά σονέτα, σε συνδυασμό με τα κείμενα του Κωνσταντινουπολίτη Πτωχοπρόδρομου, αποτελούν τη βάση της σύγχρονης νεοελληνικής σύμφωνα με μεγάλους νεοελληνιστές όπως ο Γ. Σαββίδης και ο Κεχαγιόγλου.

Διαβάζοντας κανείς την εγκύκλιο που συνέταξαν εκ μέρους του Αρχιεπισκόπου κάποιοι ψευδο-αμύντορες της ελληνικής γλώσσας διαπιστώνει ένα απύθμενο κόμπλεξ που μας κληροδότησαν κάποιοι εκκλησιαστικοί ταγοί και κάποιοι «καλαμαράδες» δάσκαλοι οι οποίοι ήρθαν και δίδαξαν στην Κύπρο στα τέλη του 19ου αιώνα - αρχές του 20ού αιώνα.
Τότε επεκράτησε ότι καθετί το κυπριακό δεν είναι και ελληνικό, με την εντύπωση αυτή να αποκτά εξωπραγματικές διαστάσεις λόγω και της εκκρεμότητας στο Κυπριακό και της αναζήτησης εκ μέρους των Τ/Κ ενός κυπριωτισμού για να αποφύγουν την ολοκληρωτική εξάρτηση από την Τουρκία.

Κι όμως η κυπριακή διάλεκτος είναι ελληνική διάλεκτος, είτε αυτή τη μιλούσαν Ελληνοκύπριοι, είτε Τουρκοκύπριοι. Από αυτό και μόνο θα έπρεπε κανείς να υποκλιθεί ταπεινά σε έναν λαό που πέρασε μέσα από μύριους κατακτητές και κατάφερε να συντηρήσει τη γλώσσα του.
Αντ’ αυτού ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου έρχεται να μηδενίσει έναν Δημήτρη Λιπέρτη, έναν Βασίλη Μιχαηλίδη, έναν Μιχάλη Πασιαρδή, έναν Κώστα Μόντη, 'ενα Μιχάλη Πιτσιλλίδη, χιλιάδες λαϊκούς ποιητές και τσιαττιστάδες.

Έρχεται ένας ημιμαθής παπάς να σκοτώσει μια διάλεκτο που κουβαλάμε μέσα μας για αιώνες, η οποία μας συντηρεί και μας τέρπει. Η οποία όμως στέλνει στον Μακαριότατο ένα μήνυμα: ότι αυτή είναι «έναν παναΰριν π’ αρκινά κι αυτός έναν παναΰριν που τελειώνει». Η τέλος πάντων έναν παναϋριν σκέτο!

Γλαύκος Κληρίδης: Έφυγε ο πατριάρχης του ρεαλισμού

in memoriam

Δεν θέλω να ηχήσω μελοδραματικός αλλά η ημερομηνία που επέλεξε να αφήσει την τελευταία του πνοή ο Γλαύκος Κληρίδης ίσως ήταν η τελευταία του παρακαταθήκη σε όλους εμάς και η διαθήκη του στον Πρόεδρο Αναστασιάδη ο οποίος εν μέσω λυγμών υποδέχθηκε το αγγελτήριο του θανάτου του στο μακρινό Κολόμπο της Σρι Λάνκα όπου βρισκόταν για τις εργασίες της Κοινοπολιτείας. Ίσως ήταν η τελευταία μέλισσα από το σμήνος που έστελλε εδώ και πέντε δεκαετίες «να μας κεντρίσουν, να μας ξυπνήσουν, να μας φέρουν ένα μήνυμα». Χιλιάδες μέλισσες έστειλε ο Γλαύκος Κληρίδης κι όλες ψοφήσανε απάνω στο παχύ μας δέρμα. Η διχοτόμηση βρίσκεται επί θύραις κι αυτός φρόντισε να μας το θυμίσει, ξεψυχώντας αδικαίωτος ανήμερα της επετείου της ανακήρυξης του ψευδοκράτους. Ενώ οι ερπύστριες των τουρκικών τανκς δάγκωναν θορυβωδώς την άσφαλτο της κατεχόμενης Λευκωσίας σε μια γιορτή διαχωρισμού Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. 

 

Γνώρισα τον Γλαύκο Κληρίδη στις αρχές του 1988 όταν επέστρεψα στην Κύπρο μετά τις σπουδές μου και άρχισα να εργάζομαι ως δημοσιογράφος. Έδινε τότε τη μάχη για τις προεδρικές απέναντι στον Γιώργο Βασιλείου και τον Σπύρο Κυπριανού. Πέρασε  πρώτος στον Α΄ γύρο με 33,32% αλλά έχασε στον Β΄ γύρο από τον Γιώργο Βασιλείου ο οποίος εξελέγη Πρόεδρος με 51,63%. Είχε κάθε δικαίωμα να είναι πικραμένος και αδικημένος από το εκλογικό σώμα. Στις προεδρικές της 5^ης Φεβρουαρίου 1978 απεσύρθη λόγω της απαγωγής του Αχιλλέα επιτρέποντας στον Σπύρο Κυπριανού να εκλεγεί χωρίς ανθυποψήφιο. Στις επόμενες προεδρικές εκλογές (13 Φεβρουαρίου 1983) έχασε και πάλιν από τον Σπύρο Κυπριανού ο οποίος υποστηρίχθηκε από το ΑΚΕΛ.

 

Κάποιοι βιάστηκαν να δηλώσουν μετά την ήττα του το 1988 και σε ηλικία πλέον 69 ετών, ότι η μακρά του πολιτική καριέρα από το 1960 είχε τελειώσει. Ίσως κάποια στιγμή να είχε πειστεί και ο ίδιος γι’ αυτό, αφού τους επόμενους μήνες δεν έκανε τίποτε άλλο εκτός από έναν απολογισμό με επιμονή του εκδότη Φρίξου Κουλέρμου, που αποτυπώθηκε σε μια τετράτομη έκδοση με τίτλο «Η κατάθεσή μου» η οποία κυκλοφόρησε από την εφημερίδα «Αλήθεια».  Αυτό που του απέμενε, έλεγαν κάποιοι δελφίνοι στο κόμμα, ήταν να δρομολογήσει τις απαραίτητες διαδικασίες για την ομαλή διαδοχή του στον ΔΗΣΥ, το κόμμα που είχε ιδρύσει το 1976. Ο καιρός όμως είχε γυρίσματα, αποδεικνύοντας ότι το πολιτικό καντήλι του Γλαύκου  Κληρίδη είχε καύσιμο για πολλά χρόνια ακόμα.  Ώριμος όσο ποτέ στάθηκε για 4 χρόνια δίπλα στον Γιώργο Βασιλείου, για να τον προσπεράσει την τελευταία στιγμή στον δεύτερο γύρο των προεδρικών του 1993, προφανώς γιατί, όπως είχε δηλώσει τότε ο Αλέξης Γαλανός, «άδειασε το τάγκι της πεζίνας του».

 

Η προεδρία του

Ανέλαβε τα ηνία της χώρας σε ηλικία 74 χρόνων με ένα και μόνο στόχο. Να λύσει το Κυπριακό. Κατηγορήθηκε βέβαια για λαϊκισμό διότι εγκατέλειψε τον Γιώργο Βασιλείου ενώ διαπραγματευόταν το 1992 τη λύση μέσω του σχεδίου Γκάλι. Διαφοροποιήθηκε για να προσεταιρισθεί τον Σπύρο Κυπριανού και τις ψήφους του ΔΗΚΟ. «Μα γιατί σιόρ να μην διεκδικήσω την προεδρία», μου έλεγε σε μια από τις πολλές συνεντεύξεις που του πήρα όταν του ζητούσα να σχολιάσει τα παράπονα του Γιώργου Βασιλείου για οβιδιακές μεταμορφώσεις που οδήγησαν στον ενταφιασμό του σχεδίου Γκάλι. «Ο Γιώργος ακολουθούσε τη δική μου πολιτική. Γιατί να μην την εφαρμόσω εγώ προσωπικά»; Τον Γιώργο Βασιλείου πάντως τον εκτιμούσε ιδιαίτερα παρότι υπήρξαν αντίπαλοι. Μάλιστα στα δημοσιογραφικά πηγαδάκια πάντα θυμόταν τα νεύρα του Ντενκτάς μαζί του: «Αθθυμάστε τι έλεγε ο Ντενκτάς για τον Γιώργο; Ότι μπορεί να πωλήσει ψυγείο σε εσκιμώους». Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο και τον αξιοποίησε όσο μπορούσε, διορίζοντάς τον ως γενικό διαπραγματευτή για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Αν ο Γιώργος Βασιλείου στα χρόνια της προεδρίας του κατάφερε να εκθέσει την τουρκική αδιαλλαξία στο Κυπριακό, ο Γλαύκος Κληρίδης στη δεκαετή προεδρική του θητεία κατάφερε να θέσει τις βάσεις μιας σοβαρής στρατηγικής για το Κυπριακό. Ήταν η πρώτη φορά που οι Ελληνοκύπριοι αποκτούσαν στρατηγική χωρίς ομφαλοσκοπήσεις. Σε πλήρη συνέργια με την ελληνική κυβέρνηση (Κρανιδιώτης - Πάγκαλος - Σημίτης), με τη σύμφωνο γνώμη των Βρετανών, τη συνδρομή των Αμερικανών και αργότερα του συνόλου της ΕΕ όλοι έκαναν αποδεκτή τη θέση μας ότι «η ένταξη ολόκληρης της Κύπρου στην Ευρώπη μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για τη λύση του Κυπριακού». Σε εκείνη την περίοδο ο Γλαύκος Κληρίδης καλά-καλά δεν γνώριζε τη διαφορά του Συμβουλίου της Ευρώπης από την ΕΕ, ωστόσο τον καθοδηγούσε πάντοτε το πολιτικό του κίνητρο για λύση  του Κυπριακού και ο σταθερός γεωπολιτικός του προσανατολισμός ότι η Κύπρος ανήκει στη Δύση. Δεν ήταν λίγες οι φορές μεταξύ ζιβανίας και τσιμπημάτων που έβγαζε μια πίκρα για τη σοβιετική στάση στο Κυπριακό, επικαλούμενος ακόμα και τον ίδιο τον  Μακάριο, ο οποίος όπως έλεγε «αισθανόταν εξαπατημένος από τη σοβιετική πολιτική». Επρόκειτο, όπως έλεγε, για μια πολιτική που εκινείτο «περισσότερο στη δημιουργία προβλημάτων στη νοτιανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ παρά σε μια ειλικρινή πολιτική επίλυσης του Κυπριακού». Αυτή ήταν και η βασική του διαφορά με το ΑΚΕΛ παρότι με τον Εζεκία Παπαϊωάννου είχε καλές σχέσεις, ενώ τον Δημήτρη Χριστόφια τον συμπαθούσε και προέβλεπε, όπως αργότερα έλεγε στον Μιχάλη Παπαπέτρου, ότι κάποια στιγμή θα κυβερνούσε την Κύπρο.

Όταν λοιπόν ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, ο εξολοθρευτής του Μιλόσεβιτς και εκπορθητής του Σεράγεβο, έφτασε το 1996 στην Κύπρο ως ειδικός μεσολαβητής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο γέρος (έτσι λέγαμε τον Κληρίδη) δεν πάγωσε όπως όλοι. Ξεκίνησε τη συζήτηση μαζί του διηγούμενος ατέλειωτες ιστορίες από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Του περιέγραψε τον βομβαρδισμό του Αμβούργου πετώντας με το Λάνκαστερ της 115^ης  Μοίρας Βομβαρδιστικών της RAF, την κατάρριψη του αεροπλάνου, τις συνθήκες αιχμαλωσίας του και τη μεγάλη πορεία του θανάτου που τους οδήγησαν τα Ες Ες από τη Βαρσοβία μέχρι την απελευθέρωσή τους από τα αμερικανικά στρατεύματα το 1945. Ήταν ένας μεγάλος survivor αν κρίνουμε από τις στατιστικές. Συνολικά καταρρίφθηκαν εκείνη την εποχή 65.000 πληρώματα βρετανικών αεροπλάνων και έζησαν μόνο οι 10 χιλιάδες. Ο σκληρός διπλωμάτης όχι μόνο συμπάθησε τον Γλαύκο Κληρίδη, απεναντίας υιοθέτησε τον στόχο της επανένωσης της Κύπρου και εκ μέρους της αμερικανικής κυβέρνησης απολογήθηκε για τη στάση της το 1974. Στη συνέχεια η πίεση του Χόλμπρουκ και εν γένει των Αμερικανών οδήγησε στη συμφωνία του Ελσίνκι για ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ με ή χωρίς λύση του Κυπριακού, αλλά και ταυτόχρονη έναρξη διαπραγματεύσεων της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ. Κάποιοι ποτέ δεν κατάλαβαν αυτή την τεράστια στρατηγική διασύνδεση των θεμάτων νομίζοντας ότι μπορούν να συμπεριφέρονται ανεύθυνα απέναντι στη διεθνή κοινότητα το 2004 παρασύροντας τον κυπριακό λαό σε τεράστια λάθη και προκαλώντας την τεράστια οργή του Γερμανού επιτρόπου Διεύρυνσης Γκίντερ Φερχόιγκεν ο οποίος δήλωσε ότι «κάποιοι τον ξεγέλασαν». Ο Γλαύκος Κληρίδης βέβαια παρέμεινε συνεπής έχοντας τον σκληρό πυρήνα του ΔΗΣΥ υπό τον Νίκο Αναστασιάδη στον ίδιο βηματισμό. Επέλεξε να είναι συνεπής, αφού ολόκληρη η διεθνής κοινότητα συνεργάστηκε για τη λύση και υπήρξε συνεπής μαζί του. Ψηφίζοντας ΝΑΙ στο δημοψήφισμα της 24^ης Απριλίου 2004 ορκίστηκε και προειδοποίησε ότι μια τυχόν αρνητική μας απάντηση θα οδηγούσε στα πρόθυρα της διχοτόμησης. Ας σκεφτεί ο καθένας σήμερα πόσο δίκαιο ή άδικο είχε. 

 

Δίκαιος και μετριοπαθής

Για να συνθέσει κανείς την προσωπικότητα του Γλαύκου Κληρίδη οφείλει να ανατρέξει σε πεπραγμένα από το 1960 και εξής. Πίστεψε στον συμβιβασμό του 1960 και διαφώνησε με τον πατέρα του Ιωάννη Κληρίδη που στηρίχθηκε στις πρώτες εκλογές του 1960 από τους εθνικιστές και το ΑΚΕΛ. Δεν δίστασε στη συνέχεια να διαφωνήσει πολλές φορές με τον Μακάριο, όταν κυρίως η βαθιά δημοκρατική του παιδεία ερχόταν σε ρήξη με τις πρακτικές του Μακαρίου, όπως η ανοχή σε πολιτικές δολοφονίες, η καταγγελία των 13 σημείων για αλλαγή του Συντάγματος, αλλά και αργότερα όταν ο Μακάριος υπέθαλπε τη δράση του Εθνικού Μετώπου. Τότε έθεσε και την παραίτησή του στη διάθεσή του και ο συμβιβασμός επήλθε με μια από τις επισκέψεις του Μακαρίου στο εξωτερικό. Τότε ως προεδρεύων της Δημοκρατίας «καθάρισε», βάζοντας όλους τους υποκινητές της ανωμαλίας στη φυλακή. Δεν χαρίστηκε ούτε στον Γρίβα και την ΕΟΚΑ Β΄. Με ψήφισμα της Βουλής τους καταδίκασε, ενώ δεν δίστασε να ψέξει και τις πρακτικές του Εφεδρικού Σώματος κάνοντας λόγο για άσκηση βίας και αντιβίας. Η τελευταία του προσπάθεια πριν το 1974 ήταν επιτέλους να λύσει το Κυπριακό μέσω των ενισχυμένων συνομιλιών. Κατάφερε να βελτιώσει τη Ζυρίχη στα 12 από τα 13 σημεία που ήγειρε το 1963 ο Μακάριος, αλλά ο Αρχιεπίσκοπος δέσμιος των συναισθηματισμών και του λαϊκισμού του δεν συγκατένευσε.

Κάποιοι μελετητές επικρίνουν στην προ του 1974 πορεία του ότι έπρεπε να μην διστάσει να έρθει σε πλήρη ρήξη με τον Μακάριο και τις πρακτικές του. Είναι αλήθεια ότι δεν το έκανε ποτέ δημόσια. Ίδρυσε το Ενιαίο Κόμμα το 1969 για να στείλει στο Μακάριο το μήνυμα ότι δεν μπορεί να δρα ανεξέλεγκτος, ωστόσο ο Μακάριος του έδωσε αμέσως απάντηση. Έδωσε οδηγίες να ιδρυθεί η ΕΔΕΚ υπό το Βάσο Λυσσαρίδη, η Προοδευτική Παράταξη υπό τον Οδυσσέα Ιωαννίδη και το Προοδευτικό Κόμμα υπό τον Νίκο Σαμψών, ενώ προσέγγισε ακόμα περισσότερο το ΑΚΕΛ. 

Μετά το πραξικόπημα και την εισβολή ως προεδρεύων της Δημοκρατίας παρέλαβε χάος και παρέδωσε Κράτος ως καλός καραβοκύρης, όπως δήλωνε και το ΑΚΕΛ.

Όπως περιγράφει στο βιβλίο του «Διπλωματία της Εισβολής» ο Πόλυς Πολυβίου ο Γλαύκος Κληρίδης σήκωσε στους ώμους του τη διαχείριση των γεγονότων της Εισβολής προσπαθώντας να σώσει ότι μπορούσε να σωθεί. Μετέβη στην Αθήνα μόλις ανέλαβε προδρεύων της Δημοκρατίας μετά την παραίτηση Σαμψών με τον Καραμανλή να παραδέχεται ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να βοηθήσει και ότι ο ίδιος δεν έλεγχε την κατάσταση στη χώρα. Στην Κύπρο οι Τούρκοι κατείχαν το 20% του εδάφους και οι Πραξικοπηματίες το υπόλοιπο. Ο Μακάριος από το Λονδίνο του διεμήνυσε ότι δεν ενομιμοποιείτο να διαπραγματευθεί γεωγραφική ομοσπονδία, ενώ το σχέδιο Γκιουνές για καντονοποίηση βρισκόταν στο τραπέζι των συνομιλιών της Βιέννης. 

Παρόλα αυτά έφερε το Μακάριο πίσω τον Δεκέμβριο του 1974, για να τον πληρώσει όμως ο ίδιος και οι παραστεκάμενοί του με αχαριστία. Μιλούσε επί δύο ώρες ο Αρχιεπίσκοπος στο μπαλκόνι της Αρχιεπισκοπής χωρίς να πει ένα θετικό λόγο για τον Κληρίδη αφήνοντας από κάτω τον όχλο να τον βρίζει ως εκπρόσωπο της Χούντας. Όπως αποκάλυψε ο Αντρέας Καννάουρος, τότε αρχισυντάκτης της Χαραυγής, η συμπεριφορά αυτή εξόργισε ακόμα και τον Εζεκία Παπαιωάννου ο οποίος με παρέμβαση του στον ίδιο το Μακάριο ζήτησε να αποδοθούν τα εύσημα στο Γλαύκο Κληρίδη. Το βράδυ της 7^ης Δεκεμβρίου το προεδρικό εξέδωσε μια ανακοίνωση εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του Μακαρίου προς τον Γλαύκο Κληρίδη. Ο ίδιος δεν είπε ποτέ τίποτε, ούτε διαμαρτυρήθηκε.

Μετά την Εισβολή

Ο στενός κύκλος του Μακαρίου επιχείρησε να τον κηλιδώσει  και να τον θέσει  σε πολιτική καραντίνα γιατί ο ρεαλισμός του και οι γνώσεις του δεν του επέτρεπαν να κοροϊδεύει τον κυπριακό λαό με συνθήματα τύπου «μακροχρόνιου αγώνα».

Την 1η Απριλίου 1975 ο Κληρίδης μίλησε για το Κυπριακό στην Πνευματική Στέγη στη Λευκωσία. Τοποθετήθηκε υπέρ της γρήγορης λύσης, έστω κι αν αυτή θα ήταν η διζωνική ομοσπονδία, και εξέφρασε τη διαφωνία του στον μακροχρόνιο αγώνα, ο οποίος, είπε, θα είχε νόημα μόνο αν η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούσαν να διώξουν τους Τούρκους από την Κύπρο με πόλεμο. Η ομιλία του προκάλεσε την οργίλη αντίδραση του στενού κύκλου του Μακαρίου και του Τύπου. Ο γ.γ. του ΑΚΕΛ τον κατηγόρησε ότι υπονόμευε την κοινή γραμμή Αθηνών - Λευκωσίας, ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ Βάσος Λυσσαρίδης κατηγόρησε τον Κληρίδη ότι «υπονομεύει το αγωνιστικό πνεύμα του κυπριακού ελληνισμού», ενώ ο τότε μητροπολίτης Πάφου Χρυσόστομος και νυν Αρχιεπίσκοπος, διακήρυξε από τον άμβωνα: «Η ηττοπάθεια δεν πρέπει να εύρη χώρον μέσα εις τας ψυχάς μας. Οι ηττοπαθείς δεν έχουν θέσεις εις τας επάλξεις του αγώνος. Ας απομακρυνθούν». Τον απομάκρυναν για χρόνια από την πολιτική ζωή και κυρίως τη διακυβέρνηση του τόπου, παρότι έστω φραστικά ο Μακάριος το 1977 υιοθέτησε την πολιτική του με τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου.

Παρόλα αυτά ο Κληρίδης κατάφερε και πάλιν να θέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για την εμπέδωση της δημοκρατίας στη χώρα μας μετά το 1974. Διά της ίδρυσης του ΔΗΣΥ το 1976, μαζί με μια μικρή ομάδα δημοκρατικών συνοδοιπόρων του, κατάφερε να μαζέψει κυριολεκτικά από τους δρόμους την ΕΟΚΑ Β΄ εντάσσοντας ένα ποσοστό 25% των πολιτών που θα μπορούσαν να λειτουργούν ως παράγοντας υψίστης αποσταθεροποίησης για το πολίτευμα και τους έδωσε σκοπό ύπαρξης. Η δικαίωσή του υπήρξε το 2003 όταν επανεξελέγη στην προεδρία της χώρας. Το Κυπριακό, όμως, είχε πάρει τον μακρύ δρόμο του. Ο λαός είχε αποπροσανατολισθεί και στην ηλικία που ανέλαβε, πολλές φορές έδειξε ότι δεν διέθετε πλέον το τσαγανό της δεκαετίας του 1970. Συμβιβάστηκε πολλές φορές με τον εθνικιστικό λόγο της Εκκλησίας, μπήκε στον πειρασμό του λαϊκισμού αφού κατάφερε να κερδίσει μια δεύτερη θητεία με τους πυραύλους S-300. Ανέκτηκε άτομα του περιγύρου να αυθαιρετούν ακόμα και να χρηματίζονται ενώ ο ίδιος ίσως και λόγο προχωρημένης ηλικίας  ελάχιστο ενδιαφέρον έδειχνε για τα θέματα εσωτερικής πολιτικής.

 Όταν το 2003 μυρίστηκε ότι υπάρχει ξανά ευκαιρία για λύση διαπίστωσε οικτρά ότι δεν μπορούσε να ελέγξει το ίδιο του το κόμμα, το οποίο στη συντριπτική του πλειοψηφία καταψήφισε το σχέδιο Ανάν 5. Αντί λοιπόν της λύσης, μάλλον θα αρκεστεί στο ότι η μεγαλύτερή του στιγμή ήταν η ένταξη της Κύπρου την ΕΕ στην Κοπεγχάγη το 2002. Εκεί πήγε αποφασισμένος, αφού πέταξε στο πολιτικό περιθώριο τον Ντενκτάς και ανέτρεψε τις μεθοδεύσεις και τις απειλές της Άγκυρας για ματαίωση της ένταξης. Όπως είπε στον Αμερικανό υφυπουργό Μαρκ Γκρόσμαν «πάω στην Κοπεγχάγη για να εντάξω την Κύπρο στην ΕΕ. Για οποιαδήποτε άλλη υπογραφή θέλετε, έχω ξεχάσει την πένα μου σπίτι».  

Ο άνθρωπος

Το ότι είχε χιούμορ το θυμούνται όλοι. Το ότι αγαπούσε την οικογένειά του, τη γυναίκα του Λίλα και την κόρη του Καίτη,  ήταν εμφανές. Το ότι τιμούσε τους συνεργάτες του το διαπιστώσαμε από την αγάπη που τον περιέβαλλαν μέχρι την τελευταία στιγμή. Ήταν πάνω από όλα σεμνός. Ποτέ του δεν ήθελε να κάνει αισθητή την παρουσία του, ουδέποτε έκανε τον ραλίστα στους δρόμους με την προεδρική φρουρά και τις σειρήνες. Κάθε πρωί ανέβαινε με τη μερσεντές του με έναν οδηγό τη Δημοσθένους Σεβέρη για να πάει στο Προεδρικό. Σταματούσε στα φώτα τροχαίας και ανταπέδιδε τον χαιρετισμό του κόσμου. Το χιούμορ του βέβαια ήταν αυτό που τον διέκρινε από άλλους μούχλες πολιτικούς.

Το 1992 εργαζόμουν στο ραδιόφωνο του «Άστρα» και πήραμε ένα μήνυμα ότι ο Γλαύκος Κληρίδης ήθελε να κάνει δηλώσεις. Πήρα το κασετόφωνο και έτρεξα στην Πινδάρου αλλά δεν τον πρόλαβα. Περίμενα υπομονετικά στο χολ αφού η ιδιαιτέρα του διακριτικά μου είχε υποδείξει ότι είχε μπει στο αποχωρητήριο. Μόλις βγήκε του ζήτησα να μου κάνει κι εμένα  δηλώσεις, διότι στο ραδιόφωνο –του εξήγησα– χρειαζόμαστε ήχους. Έσκασε στα γέλια και μου απάντησε: «Ρε Διονυσάκη. Γιατί δεν ήρθες τόση ώρα μέσα στην τουαλέτα; Εκεί έβγαλα καταπληκτικούς ήχους. Θα γλύτωνες και χρόνο».

Όλοι τον θυμόμαστε από τα ανέκδοτά του, με πιο γνωστό ίσως αυτό που τον βοηθούσε να αυτοσαρκάζεται ως Πρόεδρος. Το ανέκδοτο με τους παπαγάλους. Πιάστηκαν στη ζούγκλα από αγρίους ο Πρόεδρος της Αμερικής Μπους, ο Πρόεδρος της Γαλλίας Μιτεράν και ο Πρόεδρος της Κύπρου Κληρίδης. Ακολούθησε η γνωστή πρόκληση από τον φύλαρχο που ήταν ανθρωποφάγος. «Μέσα σε εκείνο το κλουβί έχω καμπόσους παπαγάλους. Όλοι είναι θηλυκοί εκτός από έναν που είναι αρσενικός. Όποιος τον βρει από σας δεν θα πεθάνει». Πάει λοιπόν ο Μπους κοιτάζει δεξιά αριστερά αρπάζει έναν και έρχεται αλλά αποδεικνύεται θηλυκός. Ο Μπους γίνεται σούπα για τους ανθρωποφάγους. Πάει ο Μιτεράν το ίδιο. Κι αυτός γίνεται σούπα. Πάει τελευταίος ο Κληρίδης και σε ένα λεπτό έρχεται με τον αρσενικό παπαγάλο. «Πώς τον βρήκες;» τον ρωτά εντυπωσιασμένος ο φύλαρχος. «Να», του λέει, «μπήκα μέσα και τους λέω γεια σας, είμαι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου. Αυτός εδώ μου έδειξε τα αρχίδ…. του. Τον άρπαξα και σου τον έφερα.»

Το 1999, μας λέει ο Μιχάλης Παπαπέτρου, πήγαμε στη Νέα Υόρκη με τον Κασουλίδη συνοδεύοντας τον Κληρίδη. Μας κάλεσε το βράδυ στο δωμάτιό του με τον Ιωάννη Κασουλίδη για να πιούμε ένα ποτό και μας είπε: «Φανταστήκατε να λύσουμε το Κυπριακό; Εγώ είμαι γέρος, θα αποδημήσω εις Κύριον. Εσείς που είστε πιο νέοι θα αναγκαστείτε να αποδημήσετε από την Κύπρο για καμιά εικοσαριά χρόνια.»

Είπε και το άλλο σε μια περίπτωση που σύσσωμο το Εθνικό Συμβούλιο ταξίδευε στο εξωτερικό για το Κυπριακό. «Αν πέσει το αεροπλάνο θα γλυτώσει επιτέλους αυτός ο κόσμος.»

Αποθέωση αποτελεί και το σύντομο γράμμα που έστειλε στα πεθερικά του στην Ινδία ζητώντας τη Λίλα ως σύζυγό του, όπως το περιέγραψε στο βιβλίο του Νιαζί Γκιζιλγιουρέκ: «Είμαι ο Γλαύκος Κληρίδης. Για σας είμαι ένα άτομο αγνώστου ποσότητας και αγνώστου ποιότητας, αλλά θα παντρευτώ την κόρη σας για τους πιο κάτω λόγους: Πρώτον, τα πεθερικά μου θα βρίσκονται 6.000 μίλια μακριά. Δεύτερον, η γυναίκα μου δεν γνωρίζει ούτε λέξη ελληνικά οπότε μπορώ να λέω ό,τι θέλω.  Τρίτον, την αγαπώ».

Η σχέση με τη ζιβανία

Ο Γλαύκος Κληρίδης, πέραν όλων των τιμών που έλαβε, θα έπρεπε να είχε τιμηθεί ως ο πρέσβης της ζιβανίας τόσο στην Κύπρο, όσο και στο εξωτερικό. Όπου καθόταν διαφήμιζε το κυπριακό αυτό ποτό μη ξεχνώντας ποτέ ότι ήταν Πίτσιλλος. Όταν ο Χρήστος Στυλιανίδης αποφάσισε να ασχοληθεί με την πολιτική, ο Κληρίδης του έδωσε και μια συμβουλή. «Όταν θα πηγαίνεις πάνω στα χωρκά για προεκλογική το καλοκαίρι θα παραγγέλλεις καφέ σκέτο. Τον χειμώνα θα παραγγέλλεις ζιβανία και θα την πίνεις κοφτή. Μόνον έτσι θα σε εκτιμήσουν οι ορεινοί». Ο ίδιος ήταν γερό ποτήρι. Θυμάμαι πριν από την τηλεοπτική εκπομπή «Διάλογος» το 1994 που έκανα στο ΡΙΚ πήρε μια μπουκάλα και ήπιε τη μισή πριν την εκπομπή. Μόλις τελειώσαμε μου λέει «πού πάεις; Πάμε να πιούμε και την άλλη μισή».

Οι υποθήκες του

Είμαι σίγουρος ότι ο Γλαύκος Κληρίδης έχει μεταφέρει αυτή τη συνήθειά του κι εκεί πάνω από όπου βλέπει σήμερα κάποιους να μιξοκλαίνε.

·        Έφυγε φτωχός με μια σύνταξη, όπως μπήκε και στην πολιτική. Για πρώτη φορά άνοιξε τραπεζικό λογαριασμό το 2003 για να καταθέσει το εφάπαξ του. Μέχρι τότε έβαζε το μισθό του σε ένα συρτάρι στο σπίτι του. Όταν κάποτε χρειάστηκε να εκδώσει μια επιταγή την εξέδωσε στον Μελή τον μπακάλη του. Αυτός την κατάθεσε σε ένα μπούκικο για να τζογάρει αλλά η αστυνομία τον πρόλαβε. Έγινε σάλος τότε ότι βρέθηκε επιταγή του Κληρίδη σε γραφείο στοιχημάτων!

·        Έφυγε νηφάλιος όπως ήταν και στην ίδια του τη ζωή, ακόμα και απέναντι στον χειρότερό του εχθρό. Όπως μου είπε κάποτε ο υπουργός Γεωργίας του Κώστας Θεμιστοκλέους, «πέντε χρόνια στο Υπουργικό, δεν τον άκουσα ποτέ να υψώσει τη φωνή του σε κανέναν».

·         Έφυγε τη σημαδιακή μέρα που έφυγε, και το μήνυμα που στέλνει χαμογελώντας ευγενικά σε όλους μας είναι ένα: Πρέπει να επανενώσουμε την πατρίδα μας. Το μήνυμα μάλλον έχει σταλεί αν κρίνουμε από τις εκδηλώσεις του κόσμου αν κρίνουμε από τις αντιδράσεις της Τ/κ κοινότητας και της ίδιας της Τουρκίας.

 Όπως έγραψε χθες βράδυ κι ένας νεαρός φοιτητής της Νομικής στο Νότιγχαμ στην ιστοσελίδα του στο Facebook: «Το καλύτερό σου μνημόσυνο θα είναι η επανένωση του τόπου. Να πας στο καλό Γλαύκο».

Η γυναίκα του Καίσαρα

Ας σκεφτούμε όλοι για μια στιγμή λογικά. Μπορεί να βάλουμε την αλεπού να φυλάει τις όρνιθες; Μπορούμε να βάλουμε έναν κλεπτομανή να φρουρεί μια τράπεζα. Μπορούμε να βάλουμε έναν αναλφάβητο να διδάσκει τα παιδιά μας; Με λίγα λόγια, μπορεί η κυβέρνηση και τα κόμματα αυτής της χώρας να εκσυγχρονίσουν τη δημόσια υπηρεσία και να καταστήσουν το κυπριακό κράτος ικανό να ανταποκριθεί στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζει σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Τα ερωτήματα έχω την εντύπωση προκύπτουν αβίαστα μετά την προχθεσινή δημοσιογραφική διάσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας, όπου έκανε λόγο για πέντε άξονες για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας υπηρεσίας. Όσα είπε ο κ. Πρόεδρος, περί αξιοκρατίας, περί λειτουργικότητας , περί αξιοποίησης του δυναμικού, περί εξυπηρέτησης του πολίτη, είναι σωστά και όλοι ευχόμαστε να τεθούν σε εφαρμογή. Ας μας επιτρέψει, ωστόσο, ο κ. Πρόεδρος, αλλά και τα υπόλοιπα κόμματα που έσπευσαν χθες να χαιρετίσουν τις εκσυγχρονιστικές εξαγγελίες της κυβέρνησης, να διατυπώσουμε καλοπροαίρετα μερικά σχόλια:

·        Ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας υπηρεσίας εξαγγέλθηκε με συνέπεια από κάθε Πρόεδρο της Δημοκρατίας τα τελευταία 20 χρόνια. Ουδείς όμως τόλμησε να αλλάξει οτιδήποτε. Αυτά που εξαγγέλλονται σήμερα είναι επιταγές της τρόικας και εμπεριέχονται με κάθε λεπτομέρεια στο επικαιροποιημένο μνημόνιο που υπέγραψε ο υπουργός Οικονομικών. Σε τι διαφέρει ο σημερινός Πρόεδρος; Απλώς αποδεικνύεται πιο έξυπνος από τον προηγούμενο «την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος». Ο κ. Χριστόφιας προτιμούσε να παριστάνει τον αντιστασιακό στο μνημόνιο, οδηγώντας τη χώρα στη χρεοκοπία. Εν ολίγοις, εάν υπάρξουν αλλαγές, αυτές θα γίνουν γιατί μας το επιβάλλουν και όχι γιατί το θέλουμε.

·        Δεν το θέλουμε γιατί οι πολιτικοί μας είναι μέρος του προβλήματος. Οι πολιτικοί μας μιλούν σήμερα για εναλλαξιμότητα. Γιατί δεν την εφάρμοσαν τόσα χρόνια, επιτρέποντας για παράδειγμα η Αρχή Αναδασμού να στελεχώνεται από 300 άτομα για δεκαετίες, ενώ ο αναδασμός έπαψε να υπάρχει ως διαδεδομένη πρακτική από το 1980; Οι πολιτικοί μας μιλούν για αξιοκρατία. Γιατί δεν την εφάρμοσαν τόσα χρόνια; Γιατί αντί για αξιοκρατία επέβαλαν την κομματοκρατία και το ρουσφέτι στις προαγωγές και τις προσλήψεις;  Οι πολιτικοί μας μιλούν για υπεράριθμο προσωπικό στο Δημόσιο. Ποιος τους διόρισε όλους αυτούς κατά χιλιάδες; Δεν είναι η κάθε διακυβέρνηση ανά πενταετία που φόρτωνε το Δημόσιο με δεκάδες χιλιάδες υπεράριθμους στο πλαίσιο μιας πελατειακής πολιτικής;

Η αξιοπιστία

Με λίγα λόγια, οι πολιτικοί μας σήμερα εξαγγέλλουν δοτά προγράμματα εκσυγχρονισμού (τα οποία μπορεί να είναι και σωστά), αλλά στην πραγματικότητα δεν διαθέτουν την απαραίτητη αξιοπιστία να πείσουν ότι θα τα εφαρμόσουν. Εξαγγέλλουν μονόπλευρους εκσυγχρονισμούς του Δημοσίου χωρίς να κοιτάζουν και την υπόλοιπη κοινωνία των ιδιωτών. Όπου η ανεργία καλπάζει, όπου οι μισθοί συρρικνώνονται, όπου η πλειοψηφία των πολιτών αυτής της χώρας εξευτελίζεται με μισθούς κάτω του ορίου της φτώχειας. Για να πείσουν λοιπόν χρειάζεται να προηγηθούν κάποιες άλλες ενέργειες εκ μέρους τους. Για να πείσουν οι πολιτικοί ότι μπορούν να αλλάξουν την Κύπρο, πρέπει να αλλάξουν πρώτα οι ίδιοι. Ολίγα παραδείγματα, δεν βλάπτουν:

·        Πώς μπορεί σήμερα ο ΔΗΣΥ να πείσει ότι ενδιαφέρεται για εκσυγχρονισμό, δικαιοσύνη και αξιοκρατία όταν έχει μετατραπεί σε σούπερ μάρκετ των μεγαλοοφειλετών των τραπεζών; Πώς το ΑΚΕΛ μπορεί να πείσει ότι αγωνίζεται για δίκαιη κοινωνία όταν ήταν ανάμεσα σε αυτούς που οι -αμαρτωλές κατά το ίδιο το κόμμα- τράπεζες διέγραφαν χρέη; Πώς το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ που αγωνίστηκαν να βολέψουν δικούς τους στο νέο τραπεζικό κατεστημένο που γεννιέται θα μπορέσουν να αλλάξουν μια χώρα που εξαιτίας αυτών των κατεστημένων χρεοκόπησε; Πώς μπορούν τα κόμματα να απαλλάξουν την Κύπρο από τη διαφθορά, όταν τα ίδια διαχειρίζονται τα οικονομικά τους με αδιαφανή τρόπο και όταν το πόθεν έσχες εφαρμόζεται τύποις;    

«Η πληροφορία», είχε πει ο πατέρας του αμερικανικού έθνους Τόμας Τζέφερσον, «είναι το νόμισμα της δημοκρατίας». Χρειαζόμαστε με λίγα λόγια διαφάνεια σε όλα. Κυρίως διαφανείς όμως πρέπει να είναι όλοι αυτοί που αποφασίζουν για μας. Αυτοί πρέπει να δώσουν το παράδειγμα για να ακολουθήσουμε όλοι. Διότι για να είμαστε ειλικρινείς, σε μια κοινωνία διεφθαρμένη, πέραν των πολιτικών, διεφθαρμένοι κατ’ αναλογία είναι και οι πολίτες. Αν ίσχυε το αντίθετο, κανένας δεν θα τους εξέλεγε στην εξουσία.