Η Θρησκεία με αντίπαλο τον κορωνοϊό

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 29/03/2020 (τελευταία ενημέρωση 16:44)

Μπορεί να μας προστατεύει ο Θεός από τον κορωνοϊό; Οι επιπτώσεις από την επιδημία εξακτινώνονται πλέον σε μήκος και σε πλάτος. Σε αντίθεση με άλλες, ωστόσο, αυτή ειδικά φαίνεται να έχει ένα πρωτόγνωρα ασυνήθιστο θύμα: την οργανωμένη πίστη των ανθρώπων, η οποία ασκεί μια από τις ισχυρότερες επιρροές στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Το θέμα, σε αντίθεση με άλλες εποχές, αγγίζει αυτή τη φορά και την ουσία της θρησκείας και συμπυκνώνεται για πολλούς ανθρώπους στο εναγώνιο μεταφυσικό ερώτημα που θέσαμε εξαρχής: Μπορεί να μας προστατεύει ο Θεός από τη …Θεομηνία;

Σε όλες τις μεγάλες καταστροφές που έπληξαν την ανθρωπότητα μέχρι πρόσφατα, φαίνεται να καταγράφεται ένα γνωστό πρότυπο συμπεριφοράς, σημειώνει σε άρθρο του ο Biju Dominic, διευθυντής της «Final Mile Consulting», η οποία ειδικεύεται στην αρχιτεκτονική της ανθρώπινης συμπεριφοράς. «Κάθε φορά που επισυμβαίνει μια καταστροφή, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων καταφεύγει στη θρησκεία για να βρει ανακούφιση. Σύμφωνα με την εταιρεία δημοσκοπήσεων Gallup Research, από το 1960 και μετά, μόλις το 40% των Αμερικανών πίστευε ότι η θρησκεία ασκεί οποιαδήποτε επιρροή στη ζωή τους. Αυτό το

ποσοστό άλλαξε δραματικά μετά τα τρομοκρατικά κτυπήματα στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Στην επόμενη δημοσκόπηση, οι Αμερικανοί σε ποσοστό 71% δήλωσαν ότι αισθάνονται ότι η πίστη στη ζωή τους είναι αναγκαία».

Και το αντίθετο

Βεβαίως, ιστορικά υπάρχει και αντίστροφη πορεία σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Κατά τον 14ο αιώνα ενέσκηψε η γνωστή επιδημία της πανούκλας σε όλη την Ευρώπη. Κατά τις πρώτες μέρες της επιδημίας, όλοι οι θρησκευτικοί ηγέτες κατάφεραν να περάσουν το μήνυμα ότι επρόκειτο για θεομηνία (δηλαδή θυμό (μήνις) του Θεού), ότι δηλαδή η επιδημία είναι η τιμωρία για τον αμαρτωλό και έκλυτο βίο τους. Μαζεύτηκαν τότε, με προτροπή του ιερατείου, οι πιστοί στους ναούς σε μια επίδειξη μετάνοιας και προσευχής, χωρίς ωστόσο να υποχωρεί η επιδημία. Απεναντίας, ο λοιμός εκδηλώθηκε με μεγαλύτερη ένταση, προφανώς λόγω και των μαζικών συγκεντρώσεων στις εκκλησίες. Υπολογίζεται ότι από την επιδημία της πανούκλας, σε διάφορες φάσεις και περιοχές τις επόμενες δεκαετίες, ξεκληρίστηκαν γύρω στα 100 εκατ. άνθρωποι, δηλαδή γύρω στο 25% του τότε παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια να ξεσπάσει μια τεράστια αμφισβήτηση, με επίκεντρο κυρίως τη Γερμανία και αιχμή του δόρατος το Λούθηρο, εναντίον της ηγεσίας της Εκκλησίας, που έγινε γνωστή ως Μεταρρύθμιση. Το νέο δόγμα αυτών που επικράτησε έκτοτε να ονομάζονται Διαμαρτυρόμενοι (Προτεστάντες) είχε να κάνει με την αμφισβήτηση του αλάθητου του Πάπα και των Συνόδων του, και κυρίως το δικαίωμά του να μοιράζει επί πληρωμή συγχωροχάρτια στους αμαρτωλούς. Ακολούθησε ένας μακρύς και ανηλεής πόλεμος, ο λεγόμενος Τριακονταετής, με χιλιάδες θύματα. Πολιτική λύση στο θέμα δόθηκε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ήταν και μια νίκη η οποία εμβολίαζε κάποια θρησκευτικά δόγματα με περισσότερο ορθολογισμό. Ήταν σίγουρα μια νίκη εναντίον των ιερατείων του Καθολικισμού, που δεν άγγιζε ωστόσο ακόμα το ίδιο τον Θεό, αφού η διαμάχη αυτή περιορίστηκε καθαρά σε θεολογικές διαφορές.

Η επιστήμη

Το θέμα της τιμωρίας του καλού Θεού, που όταν θυμώσει γίνεται ενίοτε και κακός, άρχισε να προβληματίζει, ίσως για πρώτη φορά, σοβαρά τους ανθρώπους το 19ο αιώνα κατά τη διάρκεια των επιδημιών της χολέρας και του Κίτρινου Πυρετού στη Νέα Υόρκη. Για πρώτη φορά η Θεομηνία (η οργή δηλαδή του Θεού) βρήκε απέναντί της την επιστήμη. Από τη μια, το ιερατείο της Εκκλησίας, κατά τη γνωστή συνταγή, άρχισε να μιλά και πάλιν και να ανανεώνει τη μυθολογία των 10 πληγών του Φαραώ ή του Κατακλυσμού, διά των οποίων ο Γιαχβέ τιμώρησε τους Αιγυπτίους ή τον Πλανήτη ολόκληρο καταδικάζοντας τον σε πνιγμό. Από την άλλη, η επιστημονική κοινότητα είχε αποδείξεις: Υστέρα από συστηματικές αναλύσεις αποδείχθηκε ότι τελικά δεν είχε βάλει το χέρι του ο Θεός, αλλά απλά ότι είχε μολυνθεί το δίκτυο υδατοπρομήθειας, στο Σόχο. Επιπλέον αποδείχθηκε ότι ο κίτρινος πυρετός μεταδίδεται από τα κουνούπια. Σήμερα γνωρίζουμε, χάρη στην επιστήμη, τις αιτίες διαφόρων επιδημιών, όπως της χολέρας, του τύφου ή της ευλογιάς, με αποτέλεσμα η επιστημονική θεώρηση των πραγμάτων να υπερτερεί έναντι της θεολογικής. Κυρίως γιατί μπορεί να προσφέρει θεραπείες, σε αντίθεση με το έλεος ή τον θυμό του Θεού που προάγουν οι πιστοί του Χριστιανισμού, του Μωαμεθανισμού, του Βουδισμού, αλλά και οι εκπρόσωποι άλλων θρησκειών, δίκην σιβυλλικού χρησμού, και κυρίως άνευ θεραπείας. Δηλαδή όταν έχουμε την υγεία μας ο Θεός μας αγαπά και μας προστατεύει, όταν ενσκήπτει λοιμός ο Θεός είναι θυμωμένος και θέλει να μας τιμωρήσει. Με αυτή την τακτική οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας δεν πέφτουν ποτέ έξω. Πάντα είναι σωστοί, συντηρώντας την πανέξυπνη τακτική του ιερατείου όλων των παλαιότερων θρησκειών, και κυρίως της Αρχαίας Ελλάδας. Οι άνθρωποι, όταν περνούσαν καλά, οι 12 θεοί ήταν ικανοποιημένοι. Όταν προέκυπτε λοιμός, σεισμός, καταποντισμός, τότε το ιερατείο υπεδείκνυε ότι ο Δίας ήταν θυμωμένος και έριχνε κεραυνούς, ο Ποσειδώνας προκαλούσε τσουνάμια, η θεά Δήμητρα κατέστρεφε τη γεωργία, τα δέντρα και τα σπαρτά των απλών ανθρώπων.

Ο φιλόσοφος Επίκουρος (341-271 π.Χ.) είχε εντοπίσει και ξεδιαλύνει αυτή την αντίφαση από πολύ νωρίς. Όπως είπε, «είτε δεν υπάρχει αδικία στον κόσμο, είτε δεν υπάρχει Θεός!» Εν ολίγοις, αν υπάρχει Θεός, μόνο καλός μπορεί να είναι. Δεν μπορούν διάφοροι κληρικοί διάφορων δογμάτων να τον χρησιμοποιούν για να αυτοδικαιώνονται ως επί Γης προφήτες και αντιπρόσωποι του για καθετί καλό ή κακό μας συμβαίνει. Παρ’ όλα αυτά, το σχήμα του καλού θεού, ο οποίος από καλοσύνη γίνεται και τιμωρός για να μας συνεφέρει από την αμαρτία, ίσχυε και ισχύει μέχρι τις μέρες μας ως αφήγημα για τη μεγάλη πλειοψηφία των ευκολόπιστων, των απλών και αγαθών ανθρώπων. Οπότε το ερώτημα επανέρχεται: Μπορεί για μια ακόμα φορά η αμφιθυμία του Θεού να αντέξει με αξιοπιστία απέναντι στην πανδημία του κορωνοϊού; Η οποία έχει κλείσει στα σπίτια του πάνω από ενάμισι δις ανθρώπων, έχει εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα και χιλιάδες νεκρούς; Θα πειστούν και αυτή τη φορά ότι ο Θεός τους τιμωρεί γιατί δεν τήρησαν τις εντολές του;

Ο κορωνοϊός

Σήμερα η ανθρωπότητα διέρχεται από ένα ακόμα κομβικό σημείο σε ό,τι αφορά τη σημασία της θρησκείας και της ίδιας της ύπαρξης του Θεού στην καθημερινότητά της. Οδεύουμε σε μια νέα μεταρρύθμιση από διαμαρτυρόμενους πολίτες ή σε μια ολοκληρωτική επιστροφή στην αγκαλιά του Θεού και των εκπροσώπων του στη Γη;

Σαφέστατα και αιδεσιμότατος Timothy Cole της Εκκλησίας του Χριστού στην Ουάσιγκτον δεν μπορεί σήμερα να επικαλεστεί εύκολα την ευλογία του Θεού. Την 1η Μαρτίου 2020, σύμφωνα με το BBC, προέστη της θείας λειτουργίας στην Ουάσιγκτον ενώπιον 550 πιστών με τους οποίους μοιράστηκε τη θεία κοινωνία. Λίγες μέρες μετά διαπιστώθηκε ως ένα ακόμα κρούσμα του κορωνοϊού, με αποτέλεσμα τα μέλη του ποιμνίου να τεθούν σε αυτοπεριορισμό. Πριν μερικές μέρες, ένας ψάλτης σε μεγάλη εκκλησία του Δήμου της Λάρνακας διαπιστώθηκε ως φορέας του κορωνοϊού, με αποτέλεσμα οι δύο ιερείς του ναού να τεθούν σε καραντίνα. Στην Ελλάδα, τα πρώτα κρούσματα του κορωνοϊού μεταφέρθηκαν από πιστούς που μετέβησαν στην Ιερουσαλήμ, μεταξύ άλλων και για να προσκυνήσουν στον Πανάγιο Τάφο του Χριστού. Το δόγμα των Shincheonji στη Νότιο Κορέα καταγγέλθηκε για τη ραγδαία εξάπλωση του κορωνοϊού γιατί δεν έκλεισε έγκαιρα τους χώρους λατρείας του. Ήδη 9.000 μέλη αυτής της θρησκευτικής σέκτας έχουν προσβληθεί ή βρίσκονται σε αυστηρή καραντίνα, σε μια χώρα που μετρά αρκετές ακόμα χιλιάδες κρούσματα και 130 νεκρούς. Στο Ιράν, ο θρησκευτικός ηγέτης Ayatollah Hashem Bathayi Golpayegani πέθανε δύο μέρες μετά από θετικό τεστ που υπεβλήθη για κορωνοϊό. Στο Ιράν, με βάση το πρακτορείο IRNA, τουλάχιστον 12 ηγέτες της ανώτατης θρησκευτικής και πολιτικής ιεραρχίας της χώρας έχουν πεθάνει.

Οι καλές πρακτικές

Οι απανταχού Εκκλησίες, βλέποντας τον κίνδυνο να εκτεθούν ανεπανόρθωτα έχουν προσαρμοστεί, πλην ελαχίστων σκληροπυρηνικών, οι οποίοι ωστόσο έχουν ακόμα ισχυρά ερείσματα (σύμφωνα με δημοσκόπηση του «Πολίτη», αυτό το ποσοστό κυμαίνεται από 8-10%) μεταξύ των απλών ανθρώπων.

Για παράδειγμα, η Παπική Εκκλησία και το Βατικανό έκλεισαν τους ναούς και καλούν τους πιστούς να παρακολουθούν τις λειτουργίες από τηλεοράσεως και ραδιοφώνου. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης των Ορθοδόξων Χριστιανών Βαρθολομαίος, με ένα πολύ έξυπνο μήνυμα κάλεσε τους πιστούς να απέχουν από τον εκκλησιασμό, τονίζοντας ότι “αυτό που απειλείται αυτή την στιγμή δεν είναι η Πίστη αλλά οι Πιστοί”. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος, ως άνθρωπος πρακτικός αλλά και με πολιτικό κριτήριο, με εγκύκλιό του ζήτησε οι πιστοί να μην υπερβαίνουν τους 10 ανά ναό και κάλεσε τους θρησκευόμενους να παρακολουθούν τις λειτουργίες από τηλεοράσεως. Στις ΗΠΑ, οι γνωστοί χαρισματικοί ιεροκήρυκες, οι γνωστοί Healers, οι οποίοι δηλώνουν ότι μπορούν να θεραπεύουν όλες τις ασθένειες μέσω της θρησκείας, κυριολεκτικά έχουν εξαφανιστεί. Μέχρι και στο ΙΡΑΝ, το ισχυρό θρησκευτικό δόγμα των Σιιτών έκλεισε τα τζαμιά. Τα τζαμιά έκλεισαν και οι Σουνίτες, αρχίζοντας από το προπύργιο του Μουσουλμανισμού, τη Μέκκα.

Γενικά οι μετριοπαθείς ιεράρχες προσαρμόζονται στον κορωνοϊό επενδύοντας τάχιστα στην τεχνολογία. Πέρα από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, στη μάχη της προσέλκυσης των πιστών στις ακολουθίες έχει μπει το You Tube, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις προσαρμογές στα κινητά τηλέφωνα, με την Εκκλησία να επενδύει πλέον σε εκκλησιαστικά application και σε άλλες εφαρμογές μέσω ίντερνετ. Στην Κύπρο, το αρχικό πείραμα της τηλεόρασης φαίνεται να είναι επιτυχημένο. Την περασμένη Κυριακή από την τηλεόραση του ΡΙΚ 1, από τις 7 το πρωί, πάνω από 70.000 πιστοί παρακολούθησαν τη θεία λειτουργία, προσφέροντας στο κανάλι ένα γενικό τηλεμερίδιο 41%, με το ποσοστό των ηλικιωμένων να αγγίζει το 65%. Τέτοια νούμερα σε αυτή τη ζώνη δεν κατάγραψε ποτέ το ΡΙΚ στα χρόνια της λειτουργίας του.

Όλοι αυτοί οι επικεφαλής των Εκκλησιών δεν σκέφτονται αυτή τη στιγμή μόνο θεολογικά, αλλά και πολιτικά. Δεν επιθυμούν να χρεωθούν μέρος της πανδημίας. Γνωρίζουν ότι αν αγνοήσουν την πανδημία, αν δηλαδή οι ναοί τους μετατραπούν σε εστίες μόλυνσης, αν οι πιστοί τους κυκλοφορούν ως υγειονομικές βόμβες ανάμεσα στους υπόλοιπους πολίτες, τότε η Εκκλησία θα χρεωθεί τεράστιο κόστος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν δεχθεί (πρωτόγνωρο για τα εκκλησιαστικά δεδομένα, κυρίως της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των Μουσουλμανικών Δογμάτων) ότι την πρωτοβουλία των κινήσεων έχουν οι επιστήμονες και όχι οι εκπρόσωποι του Θεού στη Γη. Με λίγα λόγια, για να το θέσουμε εντελώς λαϊκά, όλοι αυτοί οι μετριοπαθείς αρχιερείς δίνουν μια τεράστια πολιτική και επικοινωνιακή μάχη: Να προστατεύουν την υπόληψη του Θεού μεταξύ των απλών ανθρώπων. Μήπως αυτή η στάση συνιστά μια ειλικρινή παραδοχή των ιεραρχών αυτών ότι πλέον ο ρόλος της Εκκλησίας αλλάζει; Ότι πλέον δεν μπορεί να έχει λόγο σε θέματα ζωής και θανάτου, περιοριζόμενη απλώς στην ηθική και κοινωνική  διαπαιδαγώγηση των απλών ανθρώπων;

Οι σκληροπυρηνικοί

Κάποιοι ιεράρχες, όπως οι δικοί μας Λεμεσού Αθανάσιος, Μόρφου Νεόφυτος, αλλά και ιεράρχες στην Ελλάδα, όπως ο Αμβρόσιος τέως Καλαβρύτων και ο μητροπολίτης Κυθήρων, αλλά και κάποιοι μουσουλμάνοι Αγιατολλάχ αντιδρούν και είναι πολύ κατανοητό γιατί αντιδρούν. Το όλο θέμα σε τελευταία ανάλυση είναι φιλοσοφικό, αλλά υπό τη δική τους οπτική, κυρίως θέμα επιβίωσης της θρησκείας ως δόγμα που ορίζει τη ζωή, τον θάνατο και τον μεταθάνατο.

Σε σχέση με τον κορωνοϊό, οι απαντήσεις της θρησκείας, σύμφωνα με τους σκληροπυρηνικούς ιεράρχες, πρέπει να είναι απόλυτα συγκεκριμένες:

* Ο Θεός προστατεύει τους πιστούς που είναι δημιουργήματά του. Στέλνει λοιπόν από καιρού εις καιρόν επιδημίες για να μας δοκιμάσει ή να μας τιμωρήσει.

* Αν μετανοήσουμε, αν γονατίσουμε και προσευχηθούμε, δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα

* Η παρουσία στις εκκλησίες είναι επιβεβλημένη, διότι είναι ο Οίκος του Θεού ο οποίος μας προστατεύει και μας στηρίζει

* Η θεία κοινωνία είναι το αίμα και το σώμα του Χριστού. Η θεία κοινωνία δεν μεταδίδει μολυσματικούς ιούς, απεναντίας μας θεραπεύει από κάθε ασθένεια.

Αν καταρρεύσει η πίστη των ανθρώπων στα πιο πάνω, ορθώς διαπιστώνουν οι σκληροπυρηνικοί, τότε καταρρέει και το οικοδόμημα της Εκκλησίας, αποδυναμώνεται η παντοδυναμία του Θεού και βεβαίως οι εκπρόσωποί του στη Γη, δηλαδή οι ιεράρχες δεν μπορούν να ελέγχουν το ποίμνιο του. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, αν θέλουμε να επικεντρωθούμε σε Ελλάδα και  Κύπρο, ο μητροπολίτης Κυθήρων, ο Λεμεσού Αθανάσιος και ο Μόρφου Νεόφυτος επιμένουν με τόσο έντονο τρόπο στη διατήρηση της θρησκείας στο επίκεντρο της ζωής των ανθρώπων, χωρίς περιορισμούς στον εκκλησιασμό ή στη θεία κοινωνία. Αν ο Θεός δεν δίνει όλες τις λύσεις, αν τον Θεό τον αντικαταστήσουν οι γιατροί, οι λοιμωξιολόγοι και άλλοι επιστήμονες, οι οποίοι καθοδηγούν τους πολιτικούς πότε να κλείνουν και πότε να ανοίγουν τις εκκλησίες, τότε ποια είναι η θέση του Θεού στη ζωή μας και ποιος ο λόγος ύπαρξής του; Κι αν ο Θεός τελικά αποδειχθεί ανήμπορος, ποια η θέση των εκπροσώπων του στη Γη;

Το application

Από την άλλη, υπάρχει περίπτωση να εκλείψει η θρησκεία από τη ζωή των ανθρώπων; Η θρησκεία για τους απλούς ανθρώπους ίσως είναι αναγκαία. Οι απλοί άνθρωποι χωρίς μόρφωση και φιλοσοφικό υπόβαθρο πάντοτε θα απογοητεύονται από τους ηγέτες τους και τους συνανθρώπους τους. Πάντοτε θα είναι φοβισμένοι μπροστά στοn θάνατο αν δεν υπάρχει προοπτική μιας άλλης ζωής. Δεν δείχνουν ικανοί, για πολλά χρόνια ακόμα, να μπορούν να πιστέψουν στη συλλογική δύναμη μιας κοινωνίας που αναπτύσσεται ακολουθώντας τους νόμους της λογικής και της επιστήμης. Όπως είπε ο Κρισναμούρτι (1895-1986), «η πίστη στον Θεό είναι απλώς μια απόδραση από τη μονότονη, ανόητη και άσπλαχνη ζωή σας». Ο Μαρξ τη χαρακτήρισε το όπιο του λαού. Ακόμα και ο άθεος Βολταίρος, από τον 18ο αιώνα έγραψε ότι «ακόμα και αν γνωρίζουμε ότι ο Θεός δεν υπάρχει, είναι αναγκαίο να τον εφεύρουμε». Ο Βολταίρος πίστευε ότι οι απλοί και χωρίς μόρφωση άνθρωποι χρειάζονται κανόνες για να λειτουργούν. Διαφωνούσε ωστόσο ότι αυτούς τους κανόνες θα πρέπει να τους έχει μονοπώλιο η Εκκλησία.

Στις μέρες που ζούμε, ίσως ο κορωνοϊός κατάφερε να πετύχει αυτό που οραματιζόταν ο Βολταίρος και στην Ανατολή. Σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Τουρκία, το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος που δεν γνώρισαν ποτέ τον Διαφωτισμό, η επιστήμη σήμερα κατάφερε να υποσκελίσει την Εκκλησία στερώντας της το μονοπώλιο. Τους κανόνες σήμερα ορίζουν οι επιστήμονες, γιατί μπορούν να δώσουν απαντήσεις και κυρίως λύσεις, εκπληρώνοντας αυτό που παλαιότερα είχε διατυπώσει ο Σωκράτης: «Για να μπορείς να έχεις γνώμη, οφείλεις πρώτα να έχεις γνώση»

Εν ολίγοις, για πρώτη φορά οι χώρες της Ανατολής εναρμονίστηκαν με τις χώρες της Δύσης. Σε όλες τις χώρες του κόσμου σήμερα,όταν λέμε ότι απαγορεύονται οι συναθροίσεις για λόγους υγείας, εννοούμε και τις συγκεντρώσεις των πιστών στις εκκλησίες. Στις δικές μας χώρες αυτό δεν ήταν αυτονόητο μέχρι προχθές.

Τι ρόλος, λοιπόν, σήμερα απομένει στον Θεό και τους εκπροσώπους του στη Γη; Μάλλον να εκσυγχρονιστούν. Οι πιστοί σήμερα απολαμβάνουν τις λειτουργίες τους μέσα από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το ίντερνετ, το You Tube και σύντομα από διάφορα άλλα «Application του Θεού». Και έχουν κάθε δικαίωμα να το κάνουν. Μετά από μερικούς μήνες σε καραντίνα, οι συνήθειες των ανθρώπων, σημειώνει ο Biju Dominic στο άρθρο του, ίσως βέβαια αλλάξουν: «Αυτό φοβούνται κάποιοι ιεράρχες. Αν η σχέση πιστού και Εκκλησίας περιοριστεί σε μια εξ αποστάσεως επαφή, τότε και η αφοσίωση του πιστού είναι δυνατόν να μεταλλαχθεί».

Ίσως η αφοσίωση αυτή να αποκτήσει σταδιακά παρόμοια σχέση με αυτήν που έχει κάθε συνδρομητής με την εφημερίδα του ή το site που εκτιμά. Γι’ αυτό ίσως και η Μητρόπολη Λεμεσού και η Ιερά Σύνοδος της Ελλάδας αντιδρούν. Ο Αρχιποιμένας Αθανάσιος γνωρίζει πάρα πολύ καλά προς τα πού μπορεί να εκτραπεί η κατάσταση. Γνωρίζει ότι η δύναμη της Εκκλησίας έγκειται στη δυνατότητά της να ηγείται ως βοσκός του ποιμνίου της, το οποίο κοντά της βρίσκει παρηγορία και νουθεσία. Ως ο ποιμήν ο καλός λοιπόν δεν μπορεί να εμπιστευθεί την τεχνολογία, την επιστήμη, ούτε καν το υπό κατασκευή Application του Θεού για την επιβίωσή της. Συνεχίζει, λοιπόν, να παίζει το πανάρχαιό της παιχνίδι. Ένα παιχνίδι βέβαια που εγκυμονεί πλέον τεράστιους κινδύνους για τα καλοκάγαθα και συμπαθητικά μέλη του Ποιμνίου της Εκκλησίας. Και για όλους εμάς τους υπόλοιπους.

Αντίο Νεβτζιχάν

Αντίο Νεβτζιχάν Ολουσιούμ. Θα μπορούσες να ήσουν η μητέρα μου, η μητέρα του Νίκου, του Μουσταφά, του Οζντίλ, του Κουντρέτ και του Αντρέα. Θα μπορούσες να ήσουν η μητέρα του κάθε πολίτη αυτής της πολύπαθης χώρας που αρνείται να μεγαλώσει, που αρνείται να ωριμάσει, που φοβάται να αναλάβει τις ευθύνες του. Πέθανες σε ηλικία 84 ετών Νεβτζιχάν, αλλά η φωτογραφία σου, με τον πόνο του θανάτου αποτυπωμένο στο πρόσωπό σου, με το παιδί σου ως ικέτης να ζητά το χέρι σου για παρηγοριά, με τις γειτόνισσές σου να σε κρατούν να μην σωριαστείς στο χώμα, έχει πλέον εντυπωθεί στο ιστορικό μας DNA. 

Δεν σε γνώρισα ποτέ, αλλά έχω την εντύπωση ότι σε ξέρω από τα γεννοφάσκια μου. Μοιάζεις σε όλες τις Κυπριώτισσες γυναίκες. Ευρωπαία και Μεσανατολίτισσα ταυτόχρονα. Μαύρα κορακίσια μακριά μαλλιά, μεγάλα όμορφα κυπριακά μάτια και ένα πρόσωπο χαρακωμένο από την απόγνωση ενός πρόωρου χαμού. Ένας ατέλειωτος πόνος που γίνεται συνταρακτικός στην παρουσία του ανήλικού σου παιδιού, του τότε μικρού Κουμπιλάι, που προσπαθούσε να συνειδητοποιήσει γιατί τα επόμενα χρόνια θα έπρεπε να ζήσει χωρίς πατέρα. Ένας πόνος που καθίσταται κραυγαλέος γιατί δεν ήξερες τι θα πεις στον Ερτζάλ, το τρίτο παιδί που κυοφορούσες, ο οποίος θα ερχόταν σε λίγους μήνες στο φως και δεν θα μπορούσε ποτέ να νιώσει ένα πατρικό χάδι. 

Χουσεΐν 
Διαλύθηκε η οικογένειά σου καλή μου Νεβτζιχάν. Έχασες τον άντρα σου Χουσεΐν Νιγιαζί Χασάν στις 19 Μαρτίου 1964, στα 33 σου χρόνια, καθώς δολοφονήθηκε από Ε/Κ στα Καζιβερά. Και αργότερα, τα δύο από τα τρία σου παιδιά μετανάστευσαν στην Αυστραλία. Έμεινες μόνο με τη φωτογραφία σου στα χέρια κάποιων ακραίων που σε μετέτρεψαν σε σύμβολο. Γιατί για να μπορούν να υπάρχουν, χρειάζονταν κι άλλες πολλές φωτογραφίες σαν τη δικιά σου. Μου θυμίζεις την Παναγιώτα από την Κώμη Κεπήρ. Τ/Κ δολοφόνησαν τον άντρα και τον γιο της στη Γαλάτεια. Μου θυμίζεις τη Σεμιλάι. Ε/Κ δολοφόνησαν τη μητέρα και τον πατέρα της στο Τρίκωμο. Μου θυμίζεις τη Μαρία. Τ/Κ δολοφόνησαν τη μητέρα, τον πατέρα, την αδελφή και τον αδελφό της στην Κυθρέα. Την Κιζέν, της οποίας σκότωσαν τον πατέρα στον Τακτακαλά, και την Κατερίνα της οποίας δολοφόνησαν τον αδελφό στη Μεσαορία. Μου θυμίζεις χιλιάδες πονεμένους Κύπριους σε αυτόν τον δύσμοιρο τόπο που δεν έφταιξαν σε τίποτα, αλλά πλήρωσαν και έχασαν τα πάντα. Όλες σύμβολα μιας προπαγάνδας αυτών που κατέστρεψαν και συνεχίζουν να καταστρέφουν αυτήν τη χώρα. Κανένας δεν σας ρώτησε αν θέλατε να πληρώσετε αυτό το τίμημα. 

Σύμβολο 

Κάποιοι Τ/Κ που δεν έμαθαν τίποτα ανέδειξαν τη φωτογραφία σου ως σύμβολο αντίστασής τους. Κάνουν λάθος. Αυτήν τη φωτογραφία την αναρτούμε κι εμείς οι Ελληνοκύπριοι, πολλές φορές επετειακά, για να θυμίσουμε τον ανείπωτο πόνο αυτής της χώρας από το 1964 και μετά. 
Οι περισσότεροι από μας δεν γνωρίζαμε αν ήσουν Τ/Κ ή Ε/Κ. Δεν είχε αυτό καμία σημασία. Πίστεψέ με. Πλέον δεν έχει καμία σημασία. Χορτάσαμε φανατισμό, εθνικισμό και πλέον ο φόβος μας είναι τόσο εξουθενωμένος και ανόητος που δεν παράγει επιθετικότητα. Αυτό που απομένει σήμερα είναι να εξοβελίσουμε τα συμφέροντα των λίγων που μας κυβερνούν και επίσης να θάψουμε τον απέραντο κυνισμό που μας διακατέχει. Ο οποίος εκδηλώνεται με εκείνο το βλακώδες ειρωνικό χαμόγελο όταν κάποιος αφελής σαν και μένα αρχίσει να μιλά για ειρήνη, αδελφοσύνη και πραγματική αγάπη σε αυτόν τον τόπο. Θα το ξαναπώ. Σε αυτόν τον τόπο χορτάσαμε αίμα, κουραστήκαμε να κουβαλάμε φλάμπουρα, βαρεθήκαμε να κτίζουμε μνημεία ηρώων μιας άλλης εποχής. Οι ήρωες που έχει ανάγκη σήμερα η Κύπρος δεν χρειάζεται να κρατούν όπλα, ούτε να κραδαίνουν γιαταγάνια. Στην κατάσταση που βρισκόμαστε ηρωισμός είναι να κτυπάς έναν άνθρωπο φιλικά στην πλάτη, να του σφίγγεις το χέρι με τιμιότητα και να μιλάς μαζί του για το παρόν και το μέλλον. 
Θέλουμε λοιπόν να κρατήσουμε για πάντα ζωντανή την εικόνα σου για να θυμόμαστε ποιοι ήμασταν στο παρελθόν. Αυτή ελπίζουμε πλέον να είναι η χρησιμότητά της. Γι' αυτό και δεν ανήκει σε κανέναν αυτή η φωτογραφία. Γι' αυτό και αυτή η φωτογραφία σου δεν προσφέρεται για προπαγάνδα. Η φωτογραφία αυτή του Άγγλου φωτορεπόρτερ και πολεμικού ανταποκριτή Ντον ΜακΚάλιν ήταν και είναι μια φωτογραφία που ανήκει σε όλη την Κύπρο. Δεν ανήκει σε καμία κοινότητα, σε καμία εθνότητα, σε καμία θρησκευτική ομάδα. Αν ο μεγάλος μας ζωγράφος Διαμαντής σε έναν πίνακα ζωγράφισε τον "Κόσμο της Κύπρου", με τον πίνακα αυτό να θεωρείται κλασικός γιατί μιλά στην ψυχή όλων των Κυπρίων, η φωτογραφία αυτή αντίστοιχα μπορεί να απεικονίζει τον "Πόνο της Κύπρου". Διεκδικούμε τη φωτογραφία σου Νεβτζιχάν, και επέτρεψέ μας το αυτό, ως μια φωτογραφία που ανήκει σε όλους μας. 
Για να θυμόμαστε αυτό που έγραψε κάποτε ο νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης: 
"Κύριε, βόηθα να θυμόμαστε πώς έγινε τούτο το φονικό? την αρπαγή, τον δόλο, την ιδιοτέλεια, το στέγνωμα της αγάπης?
Κύριε, βόηθα να τα ξεριζώσουμε...".


(Από το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη "Σαλαμίνα της Κύπρος")
  

Τι αποδεχόμαστε ως λύση στο Κυπριακό;

Αυτό που θα κρίνει η αποστολή της κ. Λουτ, η οποία ξεκινά σήμερα τις επαφές της με τους δύο ηγέτες, στη Λευκωσία, είναι κατά πόσο το Κυπριακό θα κινηθεί τους επόμενους μήνες στις γνωστές ράγες της λύσης ΔΔΟ για να φτάσει στον τελικό του προορισμό. Σε διαφορετική περίπτωση, ήδη στο τραπέζι έχουν κατατεθεί κάποιες λεγόμενες νέες ιδέες οι οποίες θα τροφοδοτήσουν τις όποιες συνομιλίες προκύψουν στο μέλλον.

Είναι λογικό πάντως, με βάση τουλάχιστον τους όρους εντολής που έχει πάρει η κ. Λουτ από τον γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, να κινηθεί προς την κατεύθυνση της πλήρους διερεύνησης του έως τώρα κεκτημένου των συνομιλιών. Να διερευνήσει δηλαδή κατά πόσο οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξεκινήσουν από κει που έμειναν στον Κραν Μοντανά. Και αυτό κάνει μέχρι στιγμής.

Το πλαίσιο

Κυρίαρχο σημείο αυτών των συνομιλιών υπήρξε το λεγόμενο πλαίσιο Γκουτέρες από πέντε σημεία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο γενικός γραμματέας επιχείρησε να καταγράψει τα κυρίαρχα κεφάλαια του Κυπριακού, καθορίζοντας εμμέσως πλην σαφώς υπό μορφή πάρε-δώσε και τις αμοιβαίες υποχωρήσεις των δύο πλευρών. Υπενθυμίζουμε το πλαίσιο αυτό που κατατέθηκε στις 30 Ιουνίου 2017.

Εδαφικό



Υπάρχει ανάγκη να προσαρμόσουμε τον χάρτη που κατατέθηκε από την τ/κ πλευρά για να αντιμετωπίσουμε τις ανησυχίες που εκφράστηκαν από τους Ε/Κ σε σχέση με κάποιες τοποθεσίες.


Πολιτική ισότητα



Εκ περιτροπής προεδρία με αναλογία 2:1. Λήψη αποφάσεων (αποτελεσματική συμμετοχή). Απλή πλειοψηφία με μία μόνο θετική ψήφο, με έναν μηχανισμό επίλυσης διαφορών σε περιπτώσεις όπου τα θέματα άπτονται ζωτικών συμφερόντων των δύο πλευρών.


Περιουσιακό



Δύο βασικές αρχές σε ό,τι αφορά τις περιουσίες. Για περιοχές που θα τεθούν υπό εδαφική αναπροσαρμογή, να δοθεί προτεραιότητα σε εκτοπισθέντες ιδιοκτήτες, ενώ για τις υπόλοιπες περιουσίες (υπό τ/κ διοίκηση δηλαδή) να δοθεί προτεραιότητα στους σημερινούς χρήστες. Συγκεκριμένες ρυθμίσεις θα ανακοινωθούν σύντομα.
Ίση αντιμετώπιση Ελλήνων και Τούρκων υπηκόων



Ελεύθερη διακίνηση αγαθών (= τελωνειακή ένωση + ένα ποσοστό πρέπει να συμφωνηθεί για πρωτογενή αγροτικά προϊόντα). Υπηρεσίες και διακίνηση κεφαλαίων ok. Ελεύθερη διακίνηση προσώπων: Οι αρχές θα δίνουν άδειες σε τουρίστες, φοιτητές, και εποχικούς εργάτες. Γι' αυτούς που θα ζητούν καθεστώς μόνιμης διανομής, θα υπάρξει ακριβοδίκαιο (equitable) καθεστώς μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων υπηκόων στην Κύπρο.
Ασφάλεια και εγγυήσεις



Ο γενικός γραμματέας υπογράμμισε ότι δεν πιστεύει πως ένα σύστημα στο οποίο θα παρέμενε το δικαίωμα επέμβασης θα ήταν βιώσιμο. Είπε ότι θέματα τα οποία βρίσκονται κάτω από τη Συνθήκη Εγγυήσεως θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από ικανοποιητικούς μηχανισμούς ελέγχου και παρακολούθησης σε πολλά από τα θέματα στα οποία οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να συμφωνήσουν από κοινού. Σε κάποια από αυτά τα θέματα οι εγγυήτριες δυνάμεις θα μπορούσαν να αναμειχθούν. Ένα σύστημα ασφάλειας θα πρέπει να διασφαλίζει ότι και οι δύο κοινότητες στην Κύπρο θα αισθάνονται ασφαλείς σε μια επανενωμένη Κύπρο, όπου η ασφάλεια της μιας κοινότητας δεν θα δημιουργεί ανασφάλεια στην άλλη κοινότητα. Το θέμα των στρατευμάτων είναι διαφορετικό σε σχέση με τη Συνθήκη Εγγυήσεως και θα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε διαφορετικό πλαίσιο. Τα θέματα που σχετίζονται με τα στρατεύματα (αριθμοί - αποχωρήσεις, εάν και όταν θα χρειαστεί να φύγουν, καθώς και τα χρονοδιαγράμματα), θα αντιμετωπιστούν στο υψηλότερο επίπεδο όταν φθάσει αυτή η στιγμή.
Η αποστολή Λουτ

Το πλαίσιο Γκουτέρες αποτελεί στην πράξη τη λύση του Κυπριακού. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, κατανοώντας τι ενδιαφέρει και τι φοβίζει τις δύο πλευρές, επιχειρεί επί της ουσίας δύο βασικές διασταυρώσεις θεμάτων, ζητώντας από τις πλευρές να κάνουν τους απαραίτητους συμβιβασμούς. Η πρώτη διασταύρωση αφορά το εδαφικό με το περιουσιακό. Εδώ φαίνεται ότι οι δύο πλευρές με βάση τα έγγραφα των συνομιλιών έχουν σχεδόν συμφωνήσει. Οι Ε/Κ παίρνουν πίσω έδαφος και οι Τ/Κ έχουν τον πρώτο λόγο στις περιουσίες στο τ/κ συνιστών κρατίδιο, με τους Ε/Κ ιδιοκτήτες να κινούνται στη λογική της επιστροφής, της ανταλλαγής και της αποζημίωσης αναλόγως της περίπτωσης. Η δεύτερη διασταύρωση αφορά την πολιτική ισότητα με τα θέματα ασφάλειας.

Οι Τ/Κ ενδιαφέρονται για την πολιτική τους ισότητα, διεκδικώντας μέχρι τέλους την εκ περιτροπής προεδρία. Ο Μουσταφά Ακιντζί, με βάση την ιστορική εμπειρία της κοινότητάς του, διεκδίκησε με πάθος και μέχρι τέλους την πολιτική ισότητα της κοινότητάς του. Στην πραγματικότητα, διεκδίκησε το αυτονόητο αφού οι Τουρκοκύπριοι την κέρδισαν με βάση τις Συνθήκες Ζυρίχης - Λονδίνου. Αυτοί που την αμφισβήτησαν ήταν οι Ε/Κ, καταθέτοντας την αλλαγή των 13 σημείων στο Σύνταγμα το 1963. Το κέρδος για τους Τ/Κ στην πραγματικότητα είναι μια τεράστια πολιτική αναβάθμιση. Το 1960 είχαν μόνιμο Αντιπρόεδρο με βέτο, σήμερα ζητούν Συμπρόεδρο ο οποίος σε κάποιες περιόδους θα εκπροσωπεί ολόκληρη τη χώρα. Το μεγαλύτερο ωστόσο κέρδος των Τ/Κ, το οποίο συχνά ξεχνούν και αδίκως προεξοφλούν, είναι η ίδια η νέα βάση της λύσης, δηλαδή η διζωνικότητα. Η κοινότητά τους για πρώτη φορά αποκτά έδαφος, επί του οποίου θα ασκεί εξουσία. Έδαφος του οποίου σήμερα νόμιμοι ιδιοκτήτες, με βάση τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ, είναι κυρίως Ε/Κ, οι οποίοι θα κληθούν στο πλαίσιο της λύσης να εκχωρήσουν.
Οι Ε/Κ τα τελευταία 3 χρόνια των διαπραγματεύσεων έριξαν όλο το βάρος στην κατάργηση των εγγυήσεων, κάτι που ο γενικός γραμματέας για πρώτη φορά στην Ιστορία του Κυπριακού από το 1960 κατέγραψε ως μέρος του συμβιβασμού. Τα Ηνωμένα Έθνη κατανόησαν για πρώτη φορά ότι τα εγγυητικά δικαιώματα τρίτων χωρών στην Κύπρο αποτελούν πηγή ανωμαλίας και ότι η ασφάλεια για όλους τους κατοίκους αυτής της χώρας μπορεί να πηγάσει πειστικά μέσα από την ένταξή της στην ΕΕ. Αυτή η καταγραφή, η οποία είναι η σημαντικότερη επιτυχία των Ε/Κ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, πιστώνεται στον Νίκο Αναστασιάδη, αλλά είναι ταυτόχρονα απότοκο της μακράς και επίπονης προσπάθειας του Γλαύκου Κληρίδη να εντάξει την Κύπρο στην ΕΕ και του Τάσσου Παπαδόπουλου στην ευρωζώνη. Το επιχείρημα πλέον πως μια χώρα μέλος της ΕΕ δεν μπορεί να έχει εγγυήσεις, είναι ανίκητο, η δε Τουρκία αν επιμένει σε αυτό απλώς θα εκτεθεί. Από την άλλη, αν αυτό επιτευχθεί, θα αποτελέσει μια τεράστια υποχώρηση για την Τουρκία, της οποίας πρέπει να πιστωθεί. Η Τουρκία έχασε κάθε νόμιμο δικαίωμα επί της Κύπρου στη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, αλλά το ανέκτησε με τις Συνθήκες της Ζυρίχης το 1960. Αν αποδεχτεί λοιπόν κατάργηση των εγγυήσεων, είναι τεράστια υποχώρηση, αν αναλογιστεί κανείς τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ανατολικής Μεσογείου, τα τελευταία χρόνια, λόγω φυσικού αερίου.


Σε αυτά τα δύο σημεία έχουμε την εντύπωση ότι πρέπει να εντρυφήσει και να εμβαθύνει η κ. Λουτ, επιχειρώντας να αφήσει όσο το δυνατόν λιγότερη ασάφεια να αιωρείται στην ατμόσφαιρα. Η εποικοδομητική ασάφεια ενδείκνυται στην αρχή των διαπραγματεύσεων. Σήμερα είτε θα λυθεί, είτε όχι. Θεωρούμε δε ότι η κ. Λουτ θα μπορούσε να πετύχει εκεί που απέτυχαν όλοι οι άλλοι, γιατί για πρώτη φορά διαθέτει ως εργαλείο ένα πλαίσιο το οποίο καταπιάνεται με όλες τις πτυχές του Κυπριακού. Ένα πλαίσιο το οποίο όλοι δημοσίως δηλώνουν ότι αποδέχονται ως βάση για συζήτηση. Ο αδύναμος κρίκος στην προσπάθεια της κ. Λουτ βέβαια είναι οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις.

Στην πραγματικότητα και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις σήμερα δεν καίγονται για το Κυπριακό. Η κάθε μία από αυτές έχει άλλες προτεραιότητες. Η Ελλάδα το Μακεδονικό, αλλά και εκλογές ενόψει. Η Βρετανία είναι βραχυκυκλωμένη στο Brexit και η Τουρκία περισσότερο ανησυχεί για τις εξελίξεις στη Συρία και τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Αλλά και διαχρονικά αν αναλύσουμε τη στάση τους θα διαπιστώσουμε ότι δεν έχουν συγκεκριμένη στρατηγική λύσης του Κυπριακού. Η Ελλάδα βολεύεται και με το status quo. Διαφορετικά, γνωρίζει ότι με τη λύση θα υποχρεωθεί να ανοίξει έναν δύσκολο διάλογο για τα ελληνοτουρκικά και τον καθορισμό ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Βρετανία ασχολείται με τη λύση του Κυπριακού (με την όποια λύση), φτάνει να διασφαλίσει νόμιμα πλέον την παρουσία Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Η Τουρκία, αν κρίνουμε από τη συνέντευξη του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στον «Πολίτη», βολεύεται και με τριπλή παραλλαγή. Και διζωνική και συνομοσπονδία και δύο κράτη, από τη στιγμή που ελέγχει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.

Η κριτική στον Πρόεδρο Αναστασιάδη

Αν ασκείται σήμερα κριτική στον Πρόεδρο Αναστασιάδη είναι γιατί στο κρίσιμο θέμα των εγγυήσεων δεν επέμεινε μέχρι τέλους στο Κραν Μοντανά. Αν επέμενε στη θέση του ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται να τερματίσει τις εγγυήσεις της στην Κύπρο, αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει στο ελβετικό θέρετρο. Απεναντίας, προτίμησε να φύγει, με αποτέλεσμα ο κ. Γκουτέρες να τον κρίνει στην έκθεσή του συνυπεύθυνο του αδιεξόδου. Σαν να μην έφτανε αυτό, τους τελευταίους μήνες άφησε τις εγγυήσεις και άνοιξε νέες συζητήσεις στο κεφάλαιο της πολιτικής ισότητας, κάνοντας αναφορά σε αποκεντρωμένη ομοσπονδία, αλλά και συνομοσπονδία και δύο κράτη, διευκρινίζοντας ότι οι δύο τελευταίες είναι προτάσεις της Τουρκίας. Αυτή η κίνηση εκ μέρους του καταδεικνύει ωστόσο και κάτι άλλο. Ότι, δηλαδή, επιχειρεί να ανοίξει ξανά το κεφάλαιο της συζήτησης στην πολιτική ισότητα, με αιχμή του δόρατος την αφαίρεση κάποιων εξουσιών από τους Τ/Κ και ίσως και την εκ περιτροπής προεδρία. Αν αυτός είναι ο σημερινός στόχος, τότε ο κ. Πρόεδρος οφείλει να κάνει κάποιες παραδοχές. Ότι, π.χ., διαπραγματευτικά δώσαμε τεράστια σημασία στις εγγυήσεις (τις οποίες, π.χ., ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν τις άγγιξε το 2004 αφού έδωσε έμφαση στη λειτουργικότητα), με αποτέλεσμα (για να τις βάλουμε στο τραπέζι) να δώσουμε πολύ περισσότερα στο κεφάλαιο της πολιτικής ισότητας. Αν αυτό είναι το πρόβλημα, θα μπορούσε να επιστρέψει με πάσα σοβαρότητα στις συνομιλίες, έχοντας ως σύμμαχό του το ίδιο το πλαίσιο Γκουτέρες και κυρίως τις ισορροπίες του στα δύο αυτά κεφάλαια. Δηλαδή, όσο περισσότερη ασφάλεια διεκδικούν οι Τ/Κ από την Τουρκία, τόσο μεγαλύτερη ανασφάλεια προκαλούν στους Ε/Κ, οπότε δεν μπορούν να έχουν και την εκ περιτροπής προεδρία. Αυτό θα έβαζε πραγματική πίεση στους Τ/κ και την Τουρκία. Αντί τούτου, άρχισε να αναδεικνύει αστεία θέματα λειτουργικότητας του τύπου, ποιος θα πάρει την απόφαση για τον EastMed ή επικαλούμενος την άσχετη περίοδο 1960-62, συγκρίνοντας δηλαδή την περίοδο που η Κύπρος ήταν μέλος των Αδεσμεύτων με τη σημερινή θέση της Κύπρου στην ευρωζώνη. Κάποιοι μιλούν για λαϊκισμό και τακτισμό. Γιατί ο Πρόεδρος θυμήθηκε σήμερα τη σημασία της λειτουργικότητας όταν πριν από 2 χρόνια επέμενε και φόρτωνε με εξουσίες την κεντρική κυβέρνηση, ανεβάζοντας σε 144 τα ομοσπονδιακά σώματα και τις επιτροπές; Για να κερδίσει την πρόσκαιρη συμπόρευση του ΔΗΚΟ και να περάσει τον προϋπολογισμό του 2019; Για να μπορέσει να ταυτίσει στη συνέχεια τον Γλαύκο Κληρίδη με τον Τάσσο Παπαδόπουλο, σε μια μακαριακού τύπου αφελή σύνθεση, αναδεικνύοντας τον εαυτό του σε εθνάρχη; Ο Πρόεδρος, λένε κάποιοι στην Πινδάρου, κατάφερε να φέρει με αυτόν τον τρόπο το ΔΗΚΟ στη γραμμή της λύσης. Ο Πρόεδρος πάει για δύο κράτη, απαντούν κάποιοι στο ΔΗΚΟ. Οπότε εμείς μπορούμε να είμαστε διαφοροποιημένοι μαζί του εμμένοντας στην ομοσπονδία. Εν ολίγοις, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι το Κυπριακό από θέμα ουσίας καθίσταται πλέον κομματικό positioning, αλλά δεν θα ήταν λάθος επίσης να σημειώσει ότι ο Πρόεδρος παραπέφτει σε όλες αυτές τις αντιφάσεις διότι έχασε την πίστη του στην εξεύρεση λύσης.

Ακιντζί

Θα μπορούσαμε να ασκήσουμε έντονη κριτική και στον Τ/Κ ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί. Κυρίως στο κομμάτι εκείνο στο οποίο δεν δείχνει την απαραίτητη διπλωματική ευελιξία, με τη δικαιολογία ότι έχει χάσει την εμπιστοσύνη στον συνομιλητή του. Στην πολιτική αυτά δεν χωρούν. Από την άλλη, κατανοούμε την τρομακτική πίεση που δέχεται κατά καιρούς από τον Ταγίπ Ερντογάν, με τον οποίο διαφώνησε στο θέμα του χάρτη και ειδικά στο θέμα της Μόρφου. Πρόσφατα στη Νέα Υόρκη η τουρκική αντιπροσωπεία τον αγνόησε επιδεκτικά, ενώ ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου τον άδειασε δημοσίως μέσα από τη συνέντευξή του στον «Πολίτη». Ο κ. Ακιντζί δίνει σθεναρά τη μάχη για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας για να διασφαλίσει την τ/κ κοινότητα. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, παραμένει ο τελευταίος ίσως Τ/Κ ηγέτης με τον οποίο οι Ε/Κ μπορούν να συνεννοηθούν.

Μπορούμε εμείς οι Κύπριοι;

Οι κύριοι Αναστασιάδης και Ακιντζί, με όλα τα κακά και τα καλά που θα μπορούσε κάποιος να τους αποδώσει, είναι δύο ηγέτες που μπορούν αν το θελήσουν να εκφράσουν τα πραγματικά συμφέροντα της Κύπρου και των Κυπρίων στο σύνολό τους. Ρόλο στο Κυπριακό μπορεί να έχουν οι υπερδυνάμεις και οι εγγυήτριες δυνάμεις. Αν ωστόσο ο λαός της Κύπρου υπό την ηγεσία των δύο αυτών ηγετών καταφέρει να διακρίνει τα πραγματικά του συμφέροντα, όπως αυτά απορρέουν από μια ενωμένη Κύπρο, τότε μπορεί να αποκτήσει βαρύνοντα ρόλο στη λύση του προβλήματος. Για πρώτη φορά στην Ιστορία των Κυπρίων μπορούμε να βρούμε και να έχουμε κοινά συμφέροντα και εξασφαλίσεις. Μπορούμε να ζήσουμε ως απόλυτα ίσοι εντός της δημοκρατικής Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορούμε από κοινού στη συνέχεια να αξιοποιήσουμε το φυσικό αέριο και να γίνουμε ένα κέντρο υπηρεσιών. Ένα κέντρο εμπορικό, τραπεζικό, τουριστικό, ακαδημαϊκό, ιατρικό, μια βάση ειρήνης και συνεργασίας για ολόκληρη την ταραγμένη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αν δεν μπορέσουμε βέβαια εμείς πρώτοι να λύσουμε τα δικά μας προβλήματα, πώς θα λύσουμε τα προβλήματα των άλλων;

Εθνικιστές και χαραμοφάηδες

Γιατί οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι δεν μπόρεσαν ποτέ να συνεργαστούν και να οικοδομήσουν μια κοινή πατρίδα; Ίσως γιατί η λέξη πατρίδα είναι φορτισμένη με μια σημειολογία που δεν επιτρέπει ταυτίσεις. Για τους Ελληνοκύπριους «της πατρίδας η σημαία έχει χρώμα γαλανό», για τους Τουρκοκύπριους «κόκκινο». Το πρόβλημα δεν έχει να κάνει βέβαια με τα χρώματα, αλλά με διάφορα συμπαρομαρτούντα τα οποία παραπέμπουν σε μια λέξη που τα περικλείει όλα: εθνικισμός.

Ως κίνημα ο εθνικισμός κατάφερε να νικήσει πολυεθνικές και αυταρχικές αυτοκρατορίες. Τα εθνικά κράτη, ωστόσο, στη συνέχεια κατάφεραν μέσα από σύνορα και κυρίως συμφέροντα να καθοδηγήσουν τις μάζες των ανθρώπων σε μια εξοντωτική αντιπαράθεση. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και οι χιλιάδες πόλεμοι που ακολούθησαν το καταμαρτυρούν. Στην Κύπρο, για να είμαστε δίκαιοι, ούτε τεράστια συμφέροντα υπήρξαν ούτε και τεράστιες πολιτιστικές διαφορές θα μπορούσε να εντοπίσει κανείς. Επί Τουρκοκρατίας, σε 4 τουλάχιστον περιπτώσεις Ρωμιοί και μουσουλμάνοι κινήθηκαν επαναστατικά εναντίον της Υψηλής Πύλης γιατί θεώρησαν ότι ετύγχαναν άγριας εκμετάλλευσης, ενώ δεν έλειψαν και οι φωνές εναντίον της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία λειτουργούσε ως φοροσυλλέκτης του σουλτάνου. Επί Αγγλοκρατίας, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930, οι κάτοικοι του νησιού ομιλούσαν την κυπριακή διάλεκτο, είχαν κοινά ήθη και έθιμα, οι δε περισσότεροι πήγαιναν και σε κοινά σχολεία.

Ο εθνικισμός στην Κύπρο ξεκίνησε για τους μεν Ε/Κ κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, για τους δε Τουρκοκύπριους αρχές της Αγγλοκρατίας για να ενταθεί μετά την ίδρυση του τουρκικού κράτους το 1923 και να πυροδοτηθεί περαιτέρω επί Παλμεροκρατίας, όταν οι Βρετανοί διά της συστηματικής εισαγωγής δασκάλων εκ Τουρκίας υποχρέωσαν τους Τ/Κ να φοιτούν σε τουρκικά σχολεία. Παρ' όλα αυτά, η συνύπαρξη Ε/Κ και Τ/Κ σε κοινά χωριά και πόλεις δεν επέτρεπε στους εθνικιστές και των δύο πλευρών να πάρουν το πάνω χέρι.

Ο έλεγχος απολέσθηκε μετά τη δεκαετία του 1950. Τη μεγαλύτερη δε ευθύνη τη φέρει η πλειοψηφούσα ε/κ πλευρά, η οποία διά του ενωτικού δημοψηφίσματος και του αγώνα της ΕΟΚΑ ουσιαστικά απέκλεισε κάθε δίαυλο επικοινωνίας με τους Τ/Κ, αφού οι Ε/Κ προσδέθηκαν στο άρμα του ελληνικού εθνικισμού. Ακολούθησαν οι Τ/Κ διά της ίδρυσης του σωματείου «Η Κύπρος είναι τουρκική» και ο εθνικισμός τους τους έφερε σε πλήρη αντιπαράθεση με τους Ε/Κ διά της ίδρυσης της ΤΜΤ. Εκ των πραγμάτων λοιπόν ήταν αδύνατο να λειτουργήσει το κράτος της Ζυρίχης, αυτό δηλ. που καλούμε σήμερα Κυπριακή Δημοκρατία. Για την ηγεσία των Ε/Κ η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ένα όχημα του ε/κ εθνικισμού που έκανε μια στάση το 1960 μέχρι να επιτευχθεί το αίτημα για Ένωση. Για τους Τ/Κ η Κυπριακή Δημοκρατία, διά της πολιτικής ισότητας που τους πρόσφερε, ήταν το εφαλτήριο για να φτάσουν στη διχοτόμηση.


Η εισβολή

Η τουρκική εισβολή του 1974 ματαίωσε το όραμα των Ε/Κ και έφερε τους Τουρκοκύπριους ντε φάκτο κοντά στο δικό τους όραμα. Αυτό της διχοτόμησης. Οι εθνικισμοί, ωστόσο, και των δύο κοινοτήτων δεν τους έδωσαν αυτό που κάθε λογικός άνθρωπος ονειρεύεται. Τη δυνατότητα να ζήσουν ειρηνικά και να ευημερήσουν.

Οι Ε/Κ έζησαν όλα αυτά τα χρόνια σε ένα διεφθαρμένο και πελατειακό κράτος, το οποίο βεβαίως άρχισε να βελτιώνεται μετά την ένταξή του στην Ευρώπη. Όπως έγραψε και ο «Economist», αυτό το κράτος παραμένοντας διχοτομημένο ποτέ δεν θα μπορέσει να αποκτήσει τον πλούτο και την ευημερία που του αξίζει. Αυτό το κράτος δεν μπορεί να προσελκύσει μεγάλες επενδύσεις λόγω έλλειψης ασφάλειας, οπότε θα φυτοζωεί πότε ξεπλένοντας μαύρο χρήμα και πότε κερδίζοντας μέσα από τις συμφορές των γύρω χωρών. Πανηγυρίζουμε γιατί αυξήσαμε τον τουρισμό, αλλά δεν βλέπουμε ότι αυτό συμβαίνει γιατί ο εμφύλιος έκλεισε μια ανταγωνιστική μας αγορά όπως η Αίγυπτος.


Οι Τ/Κ αισθάνθηκαν ευτυχισμένοι μετά το 1974 γιατί ήρθε η μητέρα πατρίδα να τους σώσει. Στην πορεία όμως αντιλήφθηκαν ότι η Τουρκία αυτό που θέλει είναι να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά της συμφέροντα στην περιοχή. Κατά τα άλλα, «χαραμοφάηδες» τους ανεβάζει και «τεμπέληδες» τους κατεβάζει ο Ερντογάν. Προετοιμάζοντάς τους, αντί Ευρωπαίοι πολίτες, να γίνουν μια υπανάπτυκτη επαρχία της Ανατολίας, η οποία θα πλημμυρίσει εποίκους και θα παίρνει εντολές από την Άγκυρα.


Μια ελπίδα        

Την τελευταία δεκαετία ηγήθηκαν των Ε/Κ και των Τ/Κ ηγέτες οι οποίοι θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά. Κι αυτό γιατί μπορούσαν και μπορούν να σκεφτούν περισσότερο αυτό που μας ενώνει παρά αυτό που μας χωρίζει. Οι κύριοι Χριστόφιας και Ταλάτ δεν τα κατάφεραν παρότι έφτασαν σε πολύ σημαντικές συγκλίσεις. Οι κύριοι Αναστασιάδης και Ακιντζί φαίνεται ότι και αυτοί δυσκολεύονται. Ουδείς παραγνωρίζει τον ρόλο της Τουρκίας, των υπόλοιπων εγγυητριών δυνάμεων και κυρίως των μεγάλων παικτών. Θα θέλαμε ωστόσο από τους κυρίους Αναστασιάδη και Ακιντζί για πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού να αποτολμήσουν κάτι θαρραλέο, έστω και χωρίς να το φωνάξουν. Αν διεκδικούν την πατρότητα των συνομιλιών, ας λύσουν το πρόβλημα οι δυο τους. Ας καταλήξουν στην εσωτερική πτυχή λαμβάνοντας υπόψη τους φόβους και τις ανασφάλειες της κάθε πλευράς. Ας μας αποδείξουν ότι διαπραγματεύονται εν ονόματι των Κυπρίων. Ο συμβιβασμός είναι απλός. Οι Ε/Κ προσφέρουν αναγνώριση, πολιτική ισότητα και ένταξη των Τουρκοκυπρίων στην ΕΕ. Οι Ε/Κ παίρνουν πίσω έδαφος και απαλλάσσονται από τον φόβο της Τουρκίας. Οι Τ/Κ έχουν κάθε δικαίωμα να διεκδικούν εκ περιτροπής προεδρία και αποτελεσματική συμμετοχή. Δεν έχουν όμως δικαίωμα, όπως έκαναν οι Ε/Κ τη δεκαετία του 1950, να εξυπηρετούν τα συμφέροντα της Τουρκίας στην Κύπρο, ζητώντας καθεστώς Ευρωπαίου πολίτη για 80 εκατ. Τούρκους στην Κύπρο και εγγυητικά δικαιώματα.

Ο Τραμπ και ο Τρίτος Δρόμος του Φιλελευθερισμού

Ποιος είναι τέλος πάντων αυτός ο Ντόναλντ Τραμπ; Ένας λαϊκιστής ο οποίος κατάφερε να αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές του μέσου λευκού, χαμηλής μόρφωσης και εθνικιστή Αμερικανού πολίτη, ο οποίος βλέπει το εισόδημά του να συρρικνώνεται, την πολιτιστική του ταυτότητα να απειλείται και τη χώρα του να υποβαθμίζεται πολιτικά; Μήπως είναι ένας πανέξυπνος επιχειρηματίας ο οποίος χρησιμοποιεί την Αμερική για να εξυπηρετήσει το δικό του επιχειρηματικό όραμα; Μήπως είναι ένας πολιτικός ο οποίος ονειρεύεται να επιστρέψει τις ΗΠΑ στο δόγμα του απομονωτισμού του Μονρόε συνδυάζοντας ταυτόχρονα λογικές New Deal του Φραγκλίνου Ρούσβελτ κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου για να σώσει τη χώρα από την οικονομική κρίση και μια ετεροβαρή παγκοσμιοποίηση;
Ο δημόσιος λόγος του νέου Προέδρου των ΗΠΑ εμπεριέχει λίγο απ’ όλα τα πιο πάνω, ωστόσο, στη διατύπωσή του εύκολα μπορούν να εντοπισθούν πολλές αντιφάσεις.

Λαϊκισμός

Το σίγουρο είναι ότι η λαϊκιστική ρητορική του τον έφερε στην εξουσία. Άντλησε τα μάλα ο κ. Τραμπ από τη ρητορική των οπαδών του Brexit, με τον Νάιτζελ Φάρατζ να αποτελεί τον μέντορά του. Εμφανίστηκε ως προστάτης του μέσου Αμερικανού εργαζομένου που υποφέρει από την ανεργία, που έχει σοβαρές απώλειες στο εισόδημα λόγω της φθηνής εργασίας που προσφέρουν τα εκατομμύρια μεταναστών. Επένδυσε στον φόβο του μέσου προτεστάντη που αποτελεί τη ραχοκοκκαλιά της χώρας και αισθάνεται ότι απειλείται το lifestyle ή αυτό που οι Αμερικανοί υπερηφανεύονται να ονομάζουν «the American way of living». Σύμφωνα με το Αμερικανικό Γραφείο Απογραφής Πληθυσμού, από 317 εκατ. το 2014, ο πληθυσμός της χώρας αναμένεται να φτάσει τα 417 το 2060, με τον αριθμό των μεταναστών να φτάνει στο 20% του συνολικού πληθυσμού. Η απρόσκοπτη ροή μεταναστών κυρίως από τη Λατινική Αμερική οδήγησε τον κ. Τραμπ να εξαγγείλει το κτίσιμο τείχους στα σύνορα με το Μεξικό. Αυτή τη στιγμή ζουν ως μετανάστες στις ΗΠΑ γύρω στα 12 εκατ. Μεξικανοί, ενώ η δεύτερη μεγαλύτερη ροή προέρχεται από την Κίνα με 3 περίπου εκατ. άτομα. Πρόκειται για μια προσέγγιση πάντως η οποία δεν στερείται ακόμα και ακαδημαϊκής στήριξης: ο καθηγητής του Χάρβαρντ Samuel P. Huntington στο περιώνυμο βιβλίο του «Who we are? The challenges to America’s National Identity» από το 2004 υποστηρίζει ότι λόγω της τεράστιας ροής μεταναστών από τη Λατινική Αμερική, και κυρίως το Μεξικό, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινδυνεύουν ακόμα και με διάσπαση. Ο εν λόγω πολιτικός επιστήμονας αντικρούει τη θέση ότι η Αμερική είναι χώρα μεταναστών, αλλά εποίκων. Αναφερόμενος στους Αγγλοσάξονες, υποστηρίζει ότι αυτοί εποίκισαν τη χώρα και υιοθέτησαν έναν τρόπο ζωής ο οποίος σήμερα απειλείται. Ο προβληματισμός είναι παλιός. Το 1965 με τροπολογία του Τεντ Κένεντι τέθηκε σαφής οροφή στην εισροή μεταναστών στις ΗΠΑ. Επί προεδριών Τζορτζ Μπους και Μπιλ Κλίντον, ωστόσο, η ροή έγινε ανεξέλεγκτη, μέσα από νομοθεσίες οι οποίες εξυπηρετούσαν βασικά τις άμεσες ανάγκες των ΗΠΑ σε φθηνά εργατικά χέρια. Βεβαίως η μαζική φυγή αμερικανικών εταιρειών μετά το 2000 ήταν φυσιολογικό να δημιουργήσει προβλήματα ανεργίας. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στον κ. Τραμπ να επενδύσει πολιτικά κατηγορώντας την απληστία των Αμερικανών κεφαλαιοκρατών οι οποίοι συλλήβδην την τελευταία δεκαετία μεταφέρουν τις εταιρείες τους στην Κίνα και την Ινδία, οδηγώντας σε ερήμωση παραδοσιακές βιομηχανικές πόλεις όπως το Ντιτρόιτ, κάνοντας υπερκέρδη λόγω του φθηνού εργατικού δυναμικού που βρίσκουν εκτός ΗΠΑ. Θα πρέπει να τονιστεί ότι την ίδια στιγμή αυξάνεται και η ροή Αμερικανών στο εξωτερικό. Σύμφωνα με το Γραφείο Προξενικών Σχέσεων των ΗΠΑ, σήμερα ζουν στο εξωτερικό γύρω στα 3,5-4,5 εκατ. Αμερικανοί, ενώ άλλες πηγές τους ανεβάζουν κοντά στα 9 εκατ. άτομα.
Ο Τραμπ πάντως έχει τους αριθμούς με το μέρος του. Συνολικά το εμπόριο των ΗΠΑ τα τελευταία δύο χρόνια κινείται πέριξ των 5 τρισ. δολαρίων ετησίως. Εξ αυτών τα 2,23 τρισ. δολ. είναι εξαγωγές και τα 2,8 τρισ. εισαγωγές. Η Αμερική συνολικά είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας μετά την Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση και ο πρώτος εισαγωγέας στον κόσμο (CIA World Factbook World Rankings). Ο κ. Τραμπ με λίγα λόγια μας λέει ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα τεράστιο έλλειμμα διότι εισάγουν περισσότερα από όσα εξάγουν. Όπως ανέφερε στην ομιλία εγκαθίδρυσής του, «έχουμε αναβαθμίσει τις ξένες βιομηχανίες εις βάρος της αμερικανικής βιομηχανίας. Έχουμε κάνει άλλες χώρες πλούσιες, ενώ ο πλούτος και η ισχύς της χώρας μας έχει εξαφανιστεί από τον ορίζοντα. Τα εργοστάσιά μας κλείνουν και ανοίγουν σε τρίτες χώρες χωρίς να νοιάζονται καθόλου για τα εκατ. Αμερικανούς που αφήνουν άνεργους. Ο πλούτος της μεσαίας τάξης μας έχει διαβρωθεί και τα εισοδήματα αυτά έχουν διανεμηθεί στα νοικοκυριά άλλων χωρών».

Η αντίφαση

Η θεωρία των αριθμών του κ. Τραμπ βέβαια δεν μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική πρακτική διά της κήρυξης ενός ανένδοτου αγώνα προς την παγκοσμιοποίηση. Για έναν απλό λόγο: η οικονομική αλληλεξάρτηση διά της διάχυσης κεφαλαίων δεν είναι δυνατό να μπει σε μια λογιστική λογική εισαγωγών και εξαγωγών για να μπορέσει κάποιος να διαπιστώσει αν στο σύνολο χάνει ή κερδίζει, παρά το ότι αυτού του είδους τα αθροίσματα έχουν σοβαρές επιπτώσεις πάνω στις ζωές των απλών ανθρώπων. Τουλάχιστον τον τελευταίο μισό αιώνα κάποιοι οικονομικοί δεσμοί εξώθησαν αμερικανικές εταιρείες και Αμερικανούς στο εξωτερικό. Την ίδια στιγμή, όμως, χιλιάδες προϊόντα που κατασκευάζονται στο εξωτερικό έχουν γίνει πολύ πιο φθηνά για το βαλάντιο του Αμερικανού. Επίσης, χιλιάδες Αμερικανοί κατασκευαστές πωλούν τα προϊόντα τους στο εξωτερικό και δεκάδες εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται τις ΗΠΑ ενισχύοντας την οικονομία τους. Ας μην μιλήσουμε για τις υψηλού επίπεδου υπηρεσίες της χώρας (νομικά – λογιστικά – τραπεζικά ιδρύματα) που κινούνται σε παγκόσμια κλίμακα και τα πανάκριβά της πανεπιστήμια τα οποία προσελκύουν την ελίτ των νέων του κόσμου. Πώς λοιπόν ο Ντόναλντ Τραμπ θα διαχειριστεί την αλληλοεπιχώρηση παγκόσμιων συμφερόντων; Θα επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε του 1823 με βάση το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούσαν αιτία πολέμου κινήσεις των ευρωπαϊκών εθνών που επιθυμούσαν να αποικίσουν ή να αναμειχθούν στα πολιτικά πράγματα των κρατών στη Βόρεια και Νότια Αμερική; Το δόγμα αυτό, που καθόρισε αυτό που ονομάζεται αμερικανικός απομονωτισμός και ακολουθήθηκε από σειρά Προέδρων, αλά καρτ ακόμα μέχρι και τα τέλη του 20ού αιώνα, δεν θα μπορούσε σήμερα να εξυπηρετήσει τις ΗΠΑ παγκόσμια αλλά τοπικά, ούτε συνάδει με τον νέο τίτλο των Αμερικανών Πρόεδρων περί πλανητάρχη. Θα μπορούσε ο Ντόναλντ Τραμπ να κινηθεί στη λογική του New Deal του Ρούσβελτ μετά το κραχ του 1929, αναθερμαίνοντας την οικονομία της χώρας για να καταπολεμήσει την ανεργία; Το New Deal βεβαίως ήταν μέτρο ανάγκης για να ανακάμψει μια οικονομία η οποία κατέρρευσε. Σήμερα τα δεδομένα δεν είναι καθόλου τα ίδια. Ο συνδυασμός και των δύο κατά τρόπο επιλεκτικό, βέβαια, ίσως θα μπορούσε να δώσει κάποιες λύσεις. Υπό την έννοια ότι οι ΗΠΑ ως γεωπολιτική υπερδύναμη θα πάρουν αλά καρτ ό,τι τους συμφέρει, αγνοώντας τα συμφέροντα άλλων χωρών (κυρίως της Κίνας) και επιχειρηματικών ομάδων; Όταν βέβαια ο Τραμπ μίλησε για το κλείσιμο της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας και παραπονέθηκε ότι η αγορά έχει κατακλυσθεί από γερμανικά αυτοκίνητα, υιοθετώντας λογικές προστατευτισμού, πήρε πληρωμένη απάντηση από τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ: «Αν θέλει η αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία να ανακάμψει, τότε ας φτιάχνει καλύτερα αυτοκίνητα». Αν λοιπόν ο κ. Τραμπ σκέφτεται να επιβάλει νέους δασμούς στις εισαγωγές στη λογική ενός νεομερκαντιλισμού, τότε και οι αμερικανικές εξαγωγές θα έχουν την ίδια αντιμετώπιση από τρίτες χώρες. Τότε ίσως αποδειχθεί και ανιστόρητος, ξεχνώντας την πραγματική ανάγκη που υπαγόρευσε το Marshall Plan μετά τον Β’ Παγκόσμιο, για ανοικοδόμηση της Ευρώπης και στήριξη των αγορών. Χωρίς ανοικτές αγορές το αμερικανικό σύστημα θα καταρρεύσει ως χάρτινος πύργος. Αν τίποτα από τα πιο πάνω δεν ισχύει, τότε ο κ. Τραμπ μάλλον όλα αυτά τα είπε για να εκλεγεί παίζοντας με τον φόβο και τα πραγματικά προβλήματα του μέσου Αμερικανού, οπότε, ναι, η κατηγορία για λαϊκισμό ισχύει.
Η αντίφαση βεβαίως γίνεται εκκωφαντική αν την προσωποποιήσουμε. Ποιος στ’ αλήθεια είναι ο Ντόναλντ Τραμπ; Αυτός που εξελέγη Πρόεδρος με το σύνθημα πάνω από όλα η Αμερική και οι άνθρωποί της οι οποίοι χάνουν το βιοτικό τους επίπεδο και την πολιτιστική τους ταυτότητα από την παγκοσμιοποίηση και τη ροή μεταναστών; Ή για να ανακαλύψουμε τον πραγματικό του εαυτό πρέπει να διερευνήσουμε τον επιχειρηματία Ντόναλντ Τραμπ; Ως Πρόεδρος σήμερα βλέπει τον κόσμο ως απειλή. Ως επιχειρηματίας, ωστόσο, εδώ και δεκαετίες έβλεπε τον κόσμο ως ευκαιρία. Ο ίδιος όλα αυτά τα χρόνια έχει κάνει το όνομά του brand, δίνοντάς το σε ξενοδοχεία στην Ινδία, στον Παναμά και σε πολυτελείς αναπτύξεις στην Ινδονήσια και τις Φιλιππίνες. Είναι ιδιοκτήτης δύο γηπέδων γκολφ στη Σκωτία. Έχει κλείσει τεράστιες οικονομικές συμφωνίες στη Μέση Ανατολή, στη Νότιο Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία. Σε όλα αυτά τα επιχειρηματικά του ανοίγματα ο Ντόναλντ Τραμπ ακολούθησε τη βασική εταιρική αμερικανική αρχή σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, διά του μότο: «Πήγαινε εκεί όπου υπάρχουν διαθέσιμοι πελάτες και βγάλε χρήματα απ’ αυτούς». Αυτή η φιλελεύθερη στρατηγική λειτούργησε τις τελευταίες δεκαετίες με ξεχωριστή επιτυχία και δημιούργησε τεράστιο πλούτο σε ολόκληρο τον πλανήτη, καθιστώντας τον ίδιο δισεκατομμυριούχο.

Ο Τρίτος Δρόμος

Μπορεί λοιπόν ο Πρόεδρος Τραμπ να αναιρέσει τον επιχειρηματία Τραμπ; Ή μήπως μέσα από τη λαϊκιστική και ξενοφοβική ρητορική του, η οποία φαίνεται να σαγηνεύει τη Βρετανίδα πρωθυπουργό Τερέζα Μέι, να εμπνέει τη Γαλλίδα εθνικίστρια Μαρίν Λεπέν, να προσελκύει το ενδιαφέρον των αυταρχικών Βλαντίμιρ Πούτιν και Ταγίπ Ερντογάν, μπορούμε να αναζητήσουμε τον δικό του Τρίτο Δρόμο προς τον επιλεκτικό φιλελευθερισμό; Ένα δρόμο που θα επαναφέρει την ευθύνη και το βάρος που κουβαλά στους ώμους ο λευκός άνθρωπος, ώστε να «σώσει» τον πλανήτη, εγκαινιάζοντας μια νέα φάση νεοαποικισμού; Δίνοντας ταυτόχρονα την ευκαιρία στους συντηρητικούς και τους φοβικούς του πλανήτη να βαπτισθούν για μια ακόμα φορά στην κολυμβήθρα του εθνικολαϊκισμού και να ανασυνταχθούν σε νέα μέτωπα;
Βεβαίως δεν λείπουν και κάποιοι πικρόχολοι αναλυτές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι αυτή η αντίθεση Προέδρου και επιχειρηματία στο πολύ εγγύς μέλλον ίσως βρει μια διαφορετική σύνθεση. Ο επιχειρηματίας Τραμπ και ο Πρόεδρος Τραμπ μπορούν να συμφιλιωθούν σύμφωνα με τον Αμερικανό οικονομολόγο Adam Davidson σε άρθρο του στο «New York Times Magazine»: «Ο δυϊσμός αυτός βέβαια μπορεί να μην δουλέψει προς όφελος της Αμερικής. Μπορεί όμως άνετα να δουλέψει υπέρ της τσέπης του».

Περί Τουρκοκυπρίων και άλλων ποιητών

Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τί τραγουδάει, γιατί τραγουδάει και τί είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα έμπαινε καν στον κόπο να τραγουδήσει. Η ρήση αυτή του Πολ Βάλερι αναφέρεται βέβαια στην ποίηση, σε μια προσπάθεια να εξηγήσει το μυστήριο γύρω από τη συγγραφή ενός ποιήματος. Το οποίο μυστήριο λειτουργεί πάνω από γλώσσες, φυλές και δόγματα. Όπως είπε ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «η ομορφιά καραδοκεί. Αν είμαστε ελεύθεροι θα την αισθανθούμε μέσα στην ποίηση όλων των γλωσσών».
Στην πραγματικότητα όλοι χωράμε και οι ζωντανοί και οι νεκροί σε ένα ποίημα. Όλη η μνήμη του κόσμου χωράει σε ένα ποίημα. Όπως συμπλήρωσε ο Σέλλεϊ, «οι ποιητές όλων των εποχών έλαβαν μέρος στη συγγραφή ενός μεγάλου ποιήματος αεννάως εν εξελίξει». Το οποίο ξεκινά από τον Όμηρο, συντονίζεται με τη γραφίδα του Σοφοκλή, διαπερνά τους στίχους του Σέξπιρ, συναντιέται απρόοπτα πάνω σε ένα τραπέζι ανατομίας μιας ραπτομηχανής και μιας ομπρέλας με τον Λεωτρεαμόν, εκτυλίσσεται μέσα από τις άτακτες στροφές του Καβάφη, καταγράφεται ως σημαίνον και παγκόσμιος λόγος από τον Έζρα Πάουντ και ζωγραφίζεται σε θαλασσινές σπηλιές μέσα από τις γαλανές πινελιές του Ελύτη.  
Η ποίηση δεν είναι αντικείμενο διδασκαλίας. Ή όπως έλεγε και ο Ελιοτ «δεν είναι ελευθέρωμα της συγκίνησης, αλλά απόδράση από τη συγκίνηση. Δεν είναι η έκφραση της προσωπικότητας, αλλά η απόδραση από την προσωπικότητα».  
Η ποίηση εν ολίγοις απελευθερώνει τους ανθρώπους γι αυτό είναι  αναγκαίο να κυκλοφορεί σε όλα τα σχολεία, σαν μια πέρδικα που χάνεται στους θάμνους. Αυτός που την ανακαλύπτει γίνεται μόνιμος κυνηγός. Μόνιμος εραστής των ζαρκαδιών όπως θάλεγε και ο Ελύτης. Δηλαδή ποιητής: Η ποίηση, όπως έλεγε ο Μίλτων, αρχίζει πάντα όταν κάποιος που πρόκειται να γίνει ποιητής διαβάζει ένα ποίημα». Γιατί η  ποίηση όπως έλεγε ο Σεφέρης έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα. Ίσως είναι γι αυτό που ξενίζει ο πρόσφατος και αβάστακτα πεζός διάλογος που προέκυψε στην Κύπρο περί της διδασκαλίας τουρκοκυπρίων ποιητών στα δημόσια σχολεία της χώρας μας. Ένας γνήσιος ποιητής κρεμάει τη ψυχή του σεντόνι στο περίπτερο. Επιτρέποντας μας να την ψηλαφίσουμε. Αυτές οι ψυχές δεν έχουν εθνικότητα, αλλά είναι απολύτως αναγκαίες για κάθε άνθρωπο, γιατί μας τρέφουν.
Όπως έλεγε και ο Πλάτων «Ουδέν άλλο έχουσα ες Άδου η ψυχή έρχεται πλην της παιδείας και τροφής», τουτέστιν «η Ψυχή κατεβαίνει στον Άδη χωρίς να κουβαλάει τίποτε άλλο πέρα από την παιδεία και την αγωγή της». Για αυτό σας παρακαλώ: Αφήστε το σχολείο να γίνει ένα πανηγύρι της ψυχής.

Αφήστε τα παιδιά να προσκυνήσουν

Έχει δικαίωμα ένας δάσκαλος να μαζέψει τα παιδιά του νηπιαγωγείου που διδάσκει και να τα πάρει να προσκυνήσουν λείψανα αγίων σε μια ορθόδοξη εκκλησία, χωρίς καν να ενημερωθούν οι γονείς; Σε χώρες μέλη της ΕΕ το ερώτημα δεν τίθεται καν. Ο δάσκαλος είτε τα μαζεύει και πάει σπίτι του ή κάνει αίτηση στο Βατικανό ή την Αρχιεπισκοπή του Κάντερμπουρι να διδάξει στο κατηχητικό. Στη χώρα μας οι περισσότεροι υποστηρίζουν ότι η ορθόδοξη θρησκεία είναι μέρος της ταυτότητάς μας και πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία, σε ένα πακέτο που ονομάζεται ελληνοχριστιανικός πολιτισμός. Θεωρούν ότι είναι και θέμα δημοκρατίας και άπτεται  μιας λογικής πλειοψηφίας - μειοψηφίας. Η πλειοψηφία αποφασίζει, η μειοψηφία ακολουθεί. Δεν πτοούνται ακόμα και στην περίπτωση μικρών παιδιών, όπου το θέμα γίνεται ακόμα πιο πολύπλοκο, λόγω του ότι τα παιδιά αυτά δεν έχουν δική τους άποψη. Σκοπός λοιπόν του κάθε δασκάλου δεν είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αποκτήσουν άποψη, αλλά να επιβάλει την κρατούσα άποψη. Το κεφάλαιο θρησκεία και κράτος, βεβαίως, είναι μεγάλο. Μόνο που στην Κύπρο δεν άνοιξε ποτέ.

Μια ανασκόπηση
Μια φορά κι ένα καιρό στην Ευρώπη όλοι οι άνθρωποι πίστευαν στον Θεό και η Εκκλησία εξουσίαζε τα πάντα. Αυτόν τον καιρό οι ιστορικοί τον ονόμασαν σκοτεινό Μεσαίωνα. Η επόμενη εποχή ονομάστηκε Διαφωτισμός. Στην Κύπρο και την Ελλάδα  ο Διαφωτισμός δεν έφτασε ποτέ, αφού μέχρι και τον Ρήγα Φεραίο η Εκκλησία τον αφόρισε ρίχνοντάς τον εις το πυρ το εξώτερον. Οπότε ο διάλογος γύρω από το θέμα αυτό γίνεται αποσπασματικά και κατά τρόπο ακραίο έως γελοίο. Σε δημοκρατικές χώρες η πολιτεία και η Εκκλησία είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Το θέμα συζητείται εδώ και αιώνες και ξεκαθάρισε μέσα από τα κείμενα του Τζον Λοκ, του Μοντεσκιέ, του Βολταίρου και βεβαίως του πατέρα της αμερικανικής δημοκρατίας Τόμας Τζέφερσον όταν το 1802 προχώρησε στη διακήρυξη των δικαιωμάτων, κάνοντας λόγο για το δικαίωμα στην ελεύθερη συνείδηση του ανθρώπου. Με λίγα λόγια ο Τζέφερσον ξεκαθάρισε, μεταξύ άλλων, ότι ο καθένας μπορεί να λατρεύει όποιο Θεό θέλει, αλλά ο δικός του Θεός δεν μπορεί να είναι υπέρτερος στο πλαίσιο της λειτουργίας ενός κράτους δικαίου. Δηλαδή αυτό που ενώνει μια κοινωνία είναι οι κοινοί νόμοι και το Σύνταγμα ενός κράτους, σε αντίθεση με τις θρησκείες που διαχωρίζουν τους ανθρώπους σε Εκκλησίες και ποίμνια.
Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στ' αυλάκι. Τα φιλελεύθερα κινήματα μετά τη Γαλλική Επανάσταση αποκήρυξαν τις θρησκείες ως στοιχείο κοινής ταυτότητας των κατοίκων μιας πολιτείας, οι κομουνιστές ήρθαν σε ευθεία αντιπαράθεση με τα θρησκευτικά δόγματα, με τον Λένιν, ως εκπρόσωπο ενός κόκκινου κρατισμού, να αποκαλεί τη θρησκεία «το όπιο του λαού» ενώ ο αναρχικός Μιχαήλ Μπακούνιν έκανε ένα βήμα παραπάνω θεωρώντας ότι μεταξύ Θεού και κράτους δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά αφού και οι δύο θεσμοί επιχειρούν να υποδουλώσουν τον άνθρωπο, εναρμονιζόμενος κατά κάποιον τρόπο με τον Ντενίς Ντιντερό. Ο Γάλλος διαφωτιστής ήταν θιασώτης ενός αυστηρού διαχωρισμού Εκκλησίας και κράτους, λέγοντας ότι «η απόσταση ανάμεσα στον θρόνο και την Αγία Τράπεζα δεν ήταν ποτέ μεγάλη». Ποια είναι η προέκταση αυτής της σκέψης; Τα κράτη και τα συντάγματα λειτουργούν και μετεξελίσσονται για να προσαρμόζονται στις κοινωνικές ανάγκες των πολιτών. Οι θρησκείες δεν αλλάζουν, διότι θεωρούν ότι το δόγμα τους είναι θεόσταλτο. Βεβαίως ακολούθησαν και κάποιοι άλλοι όπως ο άθεος χιουμορίστας Τζορτζ Μπέρναντ Σο, ο οποίος σε μια ευθεία επίθεση επί προσωπικού στο θρησκευτικό δόγμα και τη στάση ζωής των πιστών διατύπωσε το αμίμητο: «Το γεγονός ότι ένας θρησκευόμενος άνθρωπος είναι πιο ευτυχισμένος από έναν σκεπτικιστή δεν διαφέρει καθόλου από το γεγονός ότι ένας μεθυσμένος είναι πάντα πιο ευτυχισμένος από έναν ξεμέθυστο».


Εν Κύπρω
Στην Κύπρο το πρώτο δημόσιο έγγραφο το οποίο κατοχυρώνει τον διαχωρισμό Εκκλησίας - κράτους είναι το Σύνταγμα του 1960. Στο άρθρο 18.1 αναφέρεται σχετικά:

Έκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας σκέψεως, συνειδήσεως και θρησκείας. [....] Έκαστος είναι ελεύθερος και έχει το δικαίωμα να πρεσβεύη την πίστιν αυτού και να εκδηλώνη την θρησκείαν ή τας θρησκευτικάς αυτού πεποιθήσεις διά της λατρείας, διδασκαλίας, ασκήσεως ή τηρήσεως των τύπων είτε ατομικώς είτε συλλογικώς κατ’ ιδίαν ή δημοσία και να μεταβάλλη την θρησκείαν ή τας θρησκευτικάς πεποιθήσεις αυτού. [....] Η ελευθερία εκδηλώσεως της θρησκείας ή της θρησκευτικής πεποιθήσεως υπόκειται μόνον εις τους υπό του νόμου προδιαγεγραμμένους περιορισμούς τους αναγκαίους προς το συμφέρον της ασφαλείας της Δημοκρατίας ή της συνταγματικής τάξεως ή της δημοσίας ασφαλείας ή της δημοσίας τάξεως ή της δημοσίας υγείας ή των 12 δημοσίων ηθών ή της προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των υπό του Συντάγματος ηγγυημένων εις παν πρόσωπον.
Με λίγα στην Κύπρο το κράτος δεν είναι ορθόδοξο, δεν είναι καθολικό, δεν είναι μουσουλμανικό. Δεν υπάρχει επικρατούσα κρατική ή εθνική θρησκεία. Βεβαίως και το γράμμα και το πνεύμα του Συντάγματος κατελύθη την επομένη της καθιέρωσής του. Οι Ε/Κ εξέλεξαν στη θέση του Προέδρου του νέου δικοινοτικού ενιαίου κράτους τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Η εθναρχεύουσα Εκκλησία στα σκληρά χρόνια της Τουρκοκρατίας και η ηγετική της παρουσία στον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-59 υπήρξε καταλύτης στη διαμόρφωση των πολιτικών πεποιθήσεων των Ε/Κ. Ουδείς Ε/Κ μπορούσε να σκεφτεί τότε ότι η επιλογή του Αρχιεπισκόπου θα μπορούσε να έφερνε σε δύσκολη θέση τις υπόλοιπες κοινότητες. Των Μουσουλμάνων Τ/Κ αλλά και των υπόλοιπων θρησκευτικών ομάδων, όπως οι Αρμένιοι, οι Μαρωνίτες και οι Καθολικοί που είναι μεν χριστιανοί αλλά το δόγμα τους είναι ελαφρά διαφοροποιημένο. Επρόκειτο για ετσιθελισμό ή για έλλειψη παιδείας; Μάλλον συνδυασμός και των δύο. Ένας θανατηφόρος συνδυασμός που επιδεινώθηκε μετά την αποχώρηση των Τ/Κ από την ενιαία δικοινοτική Κυπριακή Δημοκρατία το 1964 για να λειτουργήσει μια ντε φάκτο Κυπριακή Ελληνική Δημοκρατία. Τα πράγματα δεν βελτιώθηκαν μετά τον θάνατο του Μακαρίου, αφού εν τω μεταξύ η εισβολή βύθισε ακόμα περισσότερο τους Ε/Κ στο καβούκι τους. Έτσι μας προέκυψε, δίκην τετάρτου προνομίου, ο Αρχιεπίσκοπος, να έχει λόγο στον διορισμό του εκάστοτε υπουργού Παιδείας, ασκώντας με αυτόν τον τρόπο βαρύνοντα ρόλο στην καλλιέργεια των ελληνοχριστιανικών ιδεωδών στη χώρα μας. Η δε αίθουσα που συνεδριάζει το Υπουργικό Συμβούλιο και το Προεδρικό Γραφείο είναι γεμάτα εικόνες.  


Η αίθουσα που συνεδριάζει το Υπουργικό Συμβούλιο και το Προεδρικό Γραφείο είναι γεμάτα εικόνες


Το συμβάν
Ας μην θεωρηθεί λοιπόν μεμονωμένο το πρόσφατο συμβάν της λειψανοπροσκύνησης ανηλίκων. Πρόκειται για τον κανόνα και όχι για την εξαίρεση. Η Εκκλησία στην Κύπρο με την ανοχή όλων των πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του κομουνιστικού ΑΚΕΛ, αποδέχονται και ανέχονται τη λειτουργία ενός κρυφού αλλά πανίσχυρου curriculum που διαχέεται σε κάθε εκπαιδευτική έκφανση από το νηπιαγωγείο μέχρι και το Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Όλες οι τάξεις είναι γεμάτες θρησκευτικές εικόνες και επιπλέον αρκετοί καθηγητές υποχρεώνουν τα παιδιά την πρώτη ώρα να κάνουν την προσευχή των ορθοδόξων χριστιανών ανεξαρτήτως αν η τάξη τους έχει παιδιά άλλων δογμάτων ή παιδιά που δηλώνουν άθρησκα.
Σε όλες τις εθνικές εορτές τα σχολεία οργανώνουν εκκλησιασμούς σε ορθόδοξους ναούς, στους οποίους οι μαθητές είναι υποχρεωμένοι να μεταβαίνουν, διαφορετικά παίρνουν απουσίες. Όπως δήλωσε προχθές ο Αρχιεπίσκοπος, «τα παιδιά θα πηγαίνουν στην εκκλησία και όποιου του αρέσει». Ο υπουργός Παιδείας δεν τόλμησε να αρθρώσει ούτε λέξη, ενώ γνωρίζει ότι αυτό το φαινόμενο συνιστά εξόφθαλμη παραβίαση του Συντάγματος.
Σε όλα τα σχολεία διοργανώνονται αγιασμοί κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς και θρησκευτικές γιορτές τα Χριστούγεννα και το Πάσχα πριν κλείσουν για τις διακοπές.
Σε όλα τα σχολεία μπαινοβγαίνουν σχεδόν ανεξέλεγκτα ιερείς εξομολόγοι οι οποίοι με επίμονο τρόπο ζητούν να εξομολογήσουν τα παιδιά. Κάποια το κάνουν γιατί το θέλουν, κάποια το αποδέχονται και τα περισσότερα βγαίνουν από την τάξη για να χάνουν μάθημα.
Σε πολλά σχολεία έχουν περιοριστεί οι χώροι άθλησης (π.χ. Παγκύπριο Γυμνάσιο) για να κτιστούν μικρές εκκλησίες για να γίνονται λειτουργίες και εξομολογήσεις. Η υπερβολή ειδικά για το Παγκύπριο είναι εξόφθαλμη από τη στιγμή που περιτριγυρίζεται από 10 άλλες εκκλησίες.
Σε όλα τα σχολεία έως και το λύκειο διδάσκεται το μάθημα των Θρησκευτικών. Στη μέση εκπαίδευση υπάρχει επιπλέον η ειδικότητα του θεολόγου ο οποίος δεν διδάσκει θρησκειολογία ή μελετά τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς των ανθρώπων μέσα από διάφορες δοξασίες και θρησκείες από τη Θεά της Γονιμότητας μέχρι τη νεοφανή αγία Τερέζα της Καλκούτας, αλλά διδάσκει την μίαν αγίαν και ορθή πίστη των Ελλήνων ορθοδόξων χριστιανών. Κάπως έτσι το είπε και ο μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος στην τελευταία οικουμενική σύνοδο της Κρήτης. Ότι δηλαδή όλοι πλην των χριστιανών ορθοδόξων είναι αιρετικοί.
Τέλος ακόμα και το Πανεπιστήμιο Κύπρου είναι γεμάτο με πνευματικούς οι οποίοι εξομολογούν φοιτητές, κάνουν διαλέξεις και ακολουθίες προάγοντας μια ρηχή θέαση του κόσμου. Κατά την άποψή μου το Πανεπιστήμιο Κύπρου ενώ όλα αυτά τα χρόνια παρήγαγε γνώση, έχει αποτύχει παταγωδώς διότι δεν κατάφερε να καθιερώσει τον ορθολογισμό στην κυπριακή κοινωνία. Παρέμεινε μια αναβαθμισμένη εκπαιδευτική βαθμίδα του λυκείου η οποία παράγει προσοντούχα άτομα σε διάφορα επαγγέλματα αλλά όχι ανθρώπους του πνεύματος.



Θέμα πολιτικό και φιλοσοφικό

Το θέμα της επιρροής διαφόρων θρησκευτικών δογμάτων σε μια πολιτεία δεν είναι μόνο κοινωνικό και εκπαιδευτικό. Είναι κατά κύριο λόγο βαθύτατα πολιτικό και φιλοσοφικό. Θα προσπαθήσω να σας το παρουσιάσω μέσα από ένα απλοϊκό ερώτημα:
Ποια είναι η διαφορά ενός θεολόγου από έναν ιστορικό, ένα γιατρό ή έναν αστρονόμο; Η απάντηση είναι απλή: Ο θεολόγος τα ξέρει όλα, έχει απαντήσεις για τα πάντα, ενώ οι άλλοι δύστυχοι επιστήμονες δηλώνουν αδαείς.

Ένας ιστορικός δεν γνωρίζει πώς δημιουργήθηκε ο άνθρωπος. Ψάχνει, μελετά, ανασκάπτει τάφους με αποτέλεσμα να διατυπώνει θεωρίες για τον άνθρωπο του Νεάντερνταλ ή τον homo erectus. Ένας θεολόγος στο πι και φι τον κατατροπώνει: Τον άνθρωπο τον έπλασε ο Θεός από πηλό και νερό, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση. Μετά του φύσησε και απέκτησε ψυχή. Τελεία.
Ένας γιατρός προσπαθεί να θεραπεύσει τους ανθρώπους μελετώντας ανατομία, φαρμακολογία, αποκρυπτογραφώντας το DNA. Μπορεί να θεραπεύσει τα πάντα; Όχι βέβαια. Διότι όπως θα εξηγήσει ο θεολόγος δεν είναι Θεός και δεν κάνει θαύματα. Στην Κύπρο διάφοροι άγιοι σε χειρουργούν όταν κοιμάσαι ή θεραπεύουν ανίατες ασθένειες αν τάξεις κάτι, ή αν προσκυνήσεις κάποιο θαυματουργό λείψανο, οπότε πώς μπορούν να συγκριθούν με ένα κοινό γιατρό;
Ένας αστρονόμος τέλος κοιτάζει τα αστέρια και μελετά τις κινήσεις τους, προσπαθώντας με τηλεσκόπια και δορυφόρους να κατανοήσει τη δημιουργία τους. Ένας θεολόγος  τραβάει το κεφάλαιο της Γενέσεως (1.14) και απαντά αμέσως:         Και είπεν ο Θεός: «ας γίνουν (ας φανούν) εις τον ουρανόν της γης φωτεινοί αστέρες, διά να φωτίζουν την γην και να χωρίζουν την ημέραν από την νύκτα. Ας είναι οι αστέρες αυτοί εις σημεία μετεωρολογικών και άλλων φαινομένων, και ας χρησιμεύουν εις κανονικήν μεταβολήν και διάκρισιν των εποχών του έτους, των ημερών και των ετών.»


Με λίγα λόγια η θρησκεία για τον μέσο άνθρωπο είναι ανώτερη από τη φιλοσοφία διότι έχει όλες τις απαντήσεις. Η φιλοσοφία θέτει ερωτήματα τα οποία μένουν πολλές φορές αναπάντητα, αλλά η επιμονή σε αυτή την προσπάθεια έχει βοηθήσει την ανθρωπότητα να κάνει άλματα. Η θρησκεία έχει έτοιμες απαντήσεις για όλα, οπότε οι ερωτήσεις, οι απορίες και ο σκεπτικισμός αποτελούν χάσιμο χρόνου. Κάπου εδώ κοινωνικά γινόμαστε μάρτυρες και μιας συλλήβδην επιφοίτησης των μαζών. Με την ίδια ευκολία που η θρησκεία έχει απαντήσεις για όλα, εξ επιφοιτήσεως και ο μέσος πιστός έχει άποψη για όλα. Καταργώντας την πολυπλοκότητα του κόσμου, διασύροντας τον επιστημονικό λόγο, καταποντίζοντας τον ορθολογισμό. Κατ' επέκταση η πολιτική στην Κύπρο -αυτοί που τα ξέρουν όλα ψηφίζουν κιόλας- αποτελεί προέκταση του απλοϊκού θρησκευτικού δόγματος που διέπει τις ζωές των Κυπρίων ψηφοφόρων, μετατρέποντας τους πολιτικούς είτε σε αγίους είτε σε αιρετικούς. Η θρησκεία, εν ολίγοις, έχει καταντήσει  ο θρασύτατα νωχελικός αλγόριθμος των αγραμμάτων, που βαριούνται να διαβάσουν, αρνούνται να μάθουν, αλλά εξ επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος, ως συνεχιστές των 12 ψαράδων αποστόλων της Γαλιλαίας, τα ξέρουν όλα. Οπότε αφήστε τα παιδάκια του νηπιαγωγείου να αρχίσουν να μαθαίνουν κι αυτά!