Γιατί η λύση του Κυπριακού θέλει τόλμη και γοητεία;

 Από τη σύσκεψη των Αθηνών το 1974 στα ίδια αδιέξοδα του 2020 

Του Διονύση Διονυσίου 

Κάποιοι στην Κύπρο, και δεν μιλώ μόνο για τους πολιτικούς αλλά και για κάθε πολίτη αυτής της χώρας, κάνουν πώς δεν γνωρίζουν πού βρισκόμαστε στο Κυπριακό. Σε μεγάλο βαθμό ισχύει το φαινόμενο του στρουθοκαμηλισμού. Ο στρουθοκάμηλος χώνει το κεφάλι του στην άμμο και αφήνει το τεράστιο κορμί του εκτός, νομίζοντας ότι επειδή δεν βλέπει αυτός, δεν τον βλέπουν και αυτοί που τον κυνηγούν. 

Οι πολιτικοί 

Ενημερώνοντας το λήμμα «Εισβολή 1974» στην εγκυκλοπαίδεια www.polignosi.com ξαναθυμήθηκα εκείνη την κρίσιμη Πανεθνική Σύσκεψη στην Αθήνα από τις 30-1η Δεκεμβρίου 1974 λίγο πριν την επιστροφή του Προέδρου Μακαρίου στην Κύπρο. Κάποια αποσπάσματά της δημοσιεύθηκαν στον Τύπο στην Κύπρο και επίσης τα πλήρη πρακτικά της βρίσκονται στο Αρχείο Καραμανλή. Η σύσκεψη είχε ως σκοπό την ανασκόπηση της κατάστασης 5 μήνες μετά την εισβολή για να προχωρήσει στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Σε αυτή τη σύσκεψη ήταν όλοι παρόντες: Ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο ΥΠΕΞ Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Πρόεδρος Μακάριος, ο Γλαύκος Κληρίδης, ο Σπύρος Κυπριανού, ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ο πρέσβης Μιχάλης Δούντας, ο Δημήτρης Μπίτσιος και άλλοι. 

Η ανασκόπηση

Ας θυμηθούμε πώς έβλεπαν τα πράγματα οι βασικοί πρωταγωνιστές πριν ακριβώς 46 χρόνια, έχοντας εκ των υστέρων το προνόμιο να κρίνουμε τις σκέψεις και τις αποφάσεις τους: 

Μακάριος: «Είμεθα υποχρεωμένοι να αρχίσωμεν από μίαν πραγματικότητα την οποίαν δεν δυνάμεθα να παραγνωρίσωμεν. Οι Τούρκοι κατέχουν το 40% της νήσου. Δεν μπορούμεν να τους εκδιώξωμεν διά των όπλων. Δεν συμμερίζομαι μερικάς απόψεις αι οποίαι εκφράζονται εν Ελλάδι και εν Κύπρω, ότι δηλαδή η Ελλάς θα ηδύνατο ίσως αργότερον διά πολέμου να εκδιώξη εκ της Κύπρου τους Τούρκους».

Καραμανλής: «Εάν υπήρχε δυνατότης θα το επεδιώκαμεν. Αλλά δυστυχώς είναι απραγματοποίητον λόγω των γεωγραφικών δεδομένων. Σας αποκαλύπτω ότι εις τας 14 Αυγούστου απεφασίσαμεν την κήρυξιν του πολέμου κατά της Τουρκίας και αναθέσαμεν εις το Επιτελείον την πραγματοποίησιν του εγχειρήματος. Κατόπιν όμως των συστάσεων του Επιτελείου εις τας 21 Αυγούστου το σχέδιον εματαιώθη».

Αβέρωφ: «Εις τας 14 Αυγούστου ο Πρόεδρος έλαβε την απόφασιν. Εγώ διεφώνησα. Ο Πρόεδρος επέμεινε να στείλωμεν μίαν μεραρχίαν εις την Κύπρον. Εζητήσαμεν από τους Άγγλους αεροπορικήν κάλυψιν. Οι Άγγλοι απέρριψαν το αίτημά μας. Κατόπιν τούτου, ο Πρόεδρος εισηγήθη να επιβώμεν εκείνος (ο κ. Καραμανλής) και εγώ της νηοπομπής και να πάμε στην Κύπρο. Βέβαιοι ότι οι Τούρκοι δεν θα μας εβομβάρδιζαν, εφόσον θα εκάναμεν γνωστόν ότι ο κ. Καραμανλής θα επέβαινε της νηοπομπής. Τελικώς όμως επείσθημεν περί του ματαίου της επιχειρήσεως» (σελ. 21-22).

Ο άχρηστος ΟΗΕ και οι ΗΠΑ 

Καθολική υπήρξε επίσης η διαπίστωση ότι ελάχιστα θα μπορούσε να αναμένει η Κύπρος από τον ΟΗΕ:

Κληρίδης: «Θα ήθελα να προσθέσω ότι δεν πρέπει να δίδεται η εντύπωσις, εις τον κυπριακόν λαόν, ότι το Κυπριακόν μπορεί να λυθή μέσω των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δημιουργεί ψευδαισθήσεις».

Καραμανλής: «Λύσιν δεν δίδουν, απλώς δημιουργούν ένα κλίμα ευνοϊκόν». 

Κληρίδης: «Αλλά δεν βλέπω τους ισχυρούς να υλοποιούν το κλίμα αυτό. Χαρακτηριστικόν είναι το μήνυμα το οποίον απέστειλε ο Κίσινγκερ αμέσως μετά την δημοσίευσιν του ανακοινωθέντος της [αμερικανοσοβιετικής] Διασκέψεως Κορυφής του Βλαδιβοστόκ, ότι το Κυπριακόν δεν συνεζητήθη εις το Βλαδιβοστόκ και ότι απλώς περιελήφθη εις το ανακοινωθέν διά λόγους εντυπώσεων» (σελ. 29-30). 

Οι ΗΠΑ

Λιγότερο ομόφωνες ήταν οι εκτιμήσεις όσον αφορά τον καθοριστικό ρόλο των ΗΠΑ. Το εντυπωσιακό είναι ότι στις καλές υπηρεσίες της Ουάσινγκτον φαίνεται να εναποθέτουν κάθε ελπίδα εκείνοι ακριβώς που έχουν καταγραφεί στη συλλογική συνείδηση ως οι πιο αντι-Αμερικανοί. Με πρώτο και καλύτερο, τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο ο οποίος από το 1964 φλέρταρε με τη Μόσχα.

Μακάριος: «Είμαι βέβαιος ότι [οι Τούρκοι] δεν σκέπτονται την τουρκοποίησιν των 40%. Δεν επιστρέφουν όμως αμέσως το πλεονάζον του πραγματικού σχεδίου των, διά λόγους διαπραγματευτικούς. Θα ήτο ευχής έργον να επιστραφή η επί πλέον περιοχή χωρίς δεσμεύσεις και ανταλλάγματα εκ μέρους ημών. Ο Κίσινγκερ ήλπιζε εις ωρισμένας παραχωρήσεις άνευ ανταλλαγμάτων. Αλλά αι παραχωρήσεις αύται δεν ήσαν σοβαραί. Το γεγονός ότι σήμερον δεν υπάρχει τουρκική κυβέρνησις είναι και αυτό εις βάρος μας. Δυστυχώς δύο φορές εδοκίμασεν ο Κίσινγκερ να πάει στην Τουρκία, αλλά δεν υπήρχε κυβέρνησις» (σελ. 25).

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Τάσσος Παπαδόπουλος: «Έχω την εντύπωσιν ότι η κυριωτέρα μας ελπίς είναι η άσκησις πιέσεως επί της Τουρκίας υπό άλλων δυνάμεων και δη υπό της Αμερικής» (σελ. 47).

Ο Κληρίδης, αντίθετα, εμφανίζεται περισσότερο σκεπτικιστής: «Οσον αφορά τον αμερικανικόν παράγοντα, το μάξιμουμ που μπορεί να προσφέρει είναι να κρατήσει τώρα τους Τούρκους να μην κινηθούν. Αλλά η λύσις την οποίαν ευνοεί είναι αι δύο ζώναι ή δύο περιοχαί τουρκικαί, εκ των οποίων η μία προς βορράν μεγάλη. Οι Βρετανοί είναι σαφώς υπέρ διχοτομικού σχεδίου. Ο ρωσικός παράγων δεν είναι διατεθειμένος να κινηθή δυναμικώς διά να εκδιώξη τους Τούρκους, και δεν επιδεικνύει διάθεσιν να αναμειχθή εις τα εσωτερικά μας» (σελ. 28).

Διαπραγμάτευση ή όχι; 

Το κρίσιμο ερώτημα αφορούσε, φυσικά, την πιθανότητα βελτίωσης της κατάστασης μέσα από διαπραγματεύσεις. Ο Κληρίδης ενημερώνει τους συνομιλητές του ότι «οι Τούρκοι δεν δέχονται καμίαν μορφήν λύσεως η οποία να έχει την μορφήν ενιαίου κράτους», αλλά «επιμένουν επί γεωγραφικής ομοσπονδίας». Εκτιμά, μάλιστα, ότι «δεν αποκλείεται να δεχθούν μίαν μεγάλην περιοχήν εις τα βόρεια με άνοιγμα προς την θάλασσαν και δύο ή τρία καντόνια αλλαχού» (σελ. 12). 

Μακάριος: «Τίθεται λοιπόν σήμερον το ερώτημα: Να δεχθώμεν γεωγραφικήν ομοσπονδία; Και ποίον ποσοστόν μπορούμεν να επιτύχωμεν; Εάν οι Τούρκοι πρόκειται να μας επιστρέψουν μόνον το 10% των όσων κατέλαβον και ημείς να υπογράψωμεν, τότε είναι προτιμότερον να έχουν το 40% χωρίς να υπογράψωμεν» (σελ. 22).

Κληρίδης: «Νομίζω ότι η παράτασις της σημερινής καταστάσεως, χωρίς λύσιν, θα είναι καταστρεπτική. Όσον αφορά το θέμα που έθεσε ο Μακαριώτατος, κατά πόσον θα πρέπει να δεχθώμεν την «αρχήν» [της ομοσπονδίας] χωρίς να έχομεν συγκεκριμένας προτάσεις, νομίζω ότι διά να γίνει διάλογος μπορούμεν να δεχθούμε την αρχή υπό ωρισμένας προϋποθέσεις». 

Δούντας: «Όσον αφορά την ακολουθητέαν στρατηγικήν, νομίζω ότι μπορεί να γίνη αποδοχή επί διερευνητικής βάσεως» (σελ. 30-31).

Αβέρωφ: «Θεωρώ καταστρεπτικήν την παράτασιν της σημερινής καταστάσεως. Όσον περισσότερον κυματίζει η τουρκική σημαία εις ένα μέρος, τόσον δυσκολώτερα θα μπορέσουμε να την υποστείλωμεν» (σελ. 35).

Κυπριανού: «Φοβούμαι ότι εάν δεχθώμεν την γεωγραφική ομοσπονδία, θα φύγει ο ελληνισμός της Κύπρου και θα καταληφθεί ολόκληρο το νησί από τους Τούρκους. [...]

Κληρίδης: «Και εάν διατηρήσουν οι Τούρκοι το 40% δεν κινδυνεύει να καταληφθή ολόκληρος η Κύπρος»; 

Καραμανλής: «Οι Τούρκοι δεν αποβλέπουν εις κατάκτησιν ολοκλήρου της νήσου. Εάν ήθελαν, θα την κατελάμβαναν. Από την διεξαχθείσαν συζήτησιν δεν διαπιστώνω σύμπτωσιν γνωμών όσον αφορά την εκτίμησιν της καταστάσεως. Στο νησί υπάρχει μια δραματική κατάστασις. [...] Αντιλαμβάνεσθε ότι με την πάροδον του χρόνου εξασθενεί η θέσις μας. Τουναντίον οι Τούρκοι ομιλούν από θέσεως ισχύος. Ο χρόνος τρέχει εις βάρος μας» (σελ. 37-9).

Αρκετά αισιόδοξος, όσον αφορά τις προοπτικές, αλλά και τα χρονικά περιθώρια επίλυσης του Κυπριακού, δήλωνε, τέλος, ο Τάσσος Παπαδόπουλος: «Δέχομαι την άποψιν του κ. Αβέρωφ ότι εάν κυματίση η τουρκική σημαία επί πολύ εις τα κατακτηθέντα κυπριακά εδάφη, θα είναι δύσκολον ύστερα να την κατεβάσουμε. Πιστεύω ότι θα παρέλθουν δύο έως τρεις μήνες πριν γίνει δεκτή από τους Τούρκους οιαδήποτε δική μας πρότασις. Σε τρεις μήνες όμως δεν μπορεί να μεταβληθή η κατάστασις. [...] Εφόσον ο Κίσινγκερ δεν έχει χάσει τας ελπίδας του δι' ένα πολυπεριφερειακόν ομοσπονδιακόν σύστημα, πώς θα το εγκαταλείψωμεν εμείς;» (σελ. 42-3).

Το πολιτικό κόστος

Με βάση τα πιο πάνω φαίνεται ότι οι Μακάριος - Κυπριανού και Τάσσος κινούνταν προς την κατεύθυνση της υιοθέτησης μιας σκληρής γραμμής. Όχι γιατί δεν αντιλαμβάνονταν την κατάσταση που επικρατούσε, αλλά διότι φοβούνταν να πουν κάποιες αλήθειες στον κυπριακό λαό: 

Μακάριος: «Εάν προβώμεν εις υποχωρήσεις από τούδε, και οι πρόσφυγες θα αντιδράσουν και οι Ελληνοκύπριοι γενικώτερον θα δυσαρεστηθούν. Διότι δικαίως θα είπουν ότι προέβην εις παραχωρήσεις πριν ακόμη έλθω εις επαφήν μαζί τους, και πριν διαπιστώσω προσωπικώς την κατάστασιν. [...] Δεν θα ήθελα να σημειωθούν προ της μεταβάσεώς μου εις Κύπρον επεισόδια. Τούτο θα δώσει αφορμήν ώστε να δικαιωθούν αυτοί που αντιδρούν εις την μετάβασίν μου στην Κύπρο» (σελ. 39-41).

Παπαδόπουλος Τάσσος: «Πιστεύω ότι αφ' ης στιγμής θα δεχθώμεν την αρχήν [της ομοσπονδίας], και κατά συνέπειαν θα αποδεχθώμεν ότι μεγάλο μέρος των προσφύγων δεν θα επιστρέψει εις τας εστίας του, τότε θα αντιμετωπίσωμεν κατακραυγήν εναντίον της κυπριακής κυβερνήσεως, κατακραυγήν εναντίον της ελληνικής κυβερνήσεως και φυγήν των δυναμικών στοιχείων της Κύπρου. Εάν οι Ελληνοκύπριοι αντιληφθούν ότι εν πάση περιπτώσει ένα μεγάλο τμήμα της Κύπρου θα γίνει τουρκικόν, τότε οι πρόσφυγες θα στραφούν εναντίον μας. Τότε η ΕΟΚΑ Β' και σημαντικόν τμήμα του ελληνικού πληθυσμού θα έχει ως σύνθημα την διπλήν ένωσιν. Και το σύνθημα αυτό θα έχει απήχησιν. Ίσως αυτό δεν είναι λογικόν, αλλ' εν πάση περιπτώσει το αίσθημα αυτό θα δημιουργηθεί».

Κληρίδης: «Δεν υπάρχει τέτοιο σύνθημα. Ίσως οι πρόσφυγες ανθέξουν λίγο, αλλά ύστερα θα στραφούν εναντίον μας» (σελ. 31).

Κληρίδης vs Μακάριος

Στην πραγματικότητα στην πανεθνική αυτή σύσκεψη υπήρχαν δύο ξεκάθαρες γραμμές. Η γραμμή Κληρίδη και η γραμμή Μακαρίου. Οι διάλογοι είναι όντως αποκαλυπτικοί: 

Κληρίδης: «Επαναλαμβάνω ότι πρέπει να συνειδητοποιήσωμεν την πραγματικότητα και να χαράξωμεν μίαν ρεαλιστικήν γραμμήν. Δεν με ανησυχεί τι θα πει η κοινή γνώμη στην Κύπρο. Πρέπει να γίνη μια θυσία. Ο άνθρωπος που θα υπογράψη αυτήν την λύσιν θα καταστραφή πολιτικώς, αλλά πρέπει να αναλάβη τας ευθύνας του. Εάν δεν καταλήξωμεν εις μίαν συμφωνίαν, δεν είμαι διατεθειμένος να συνεχίσω ως διαπραγματευτής. Άλλος πρέπει να αναλάβη αυτήν την διαπραγμάτευσιν. Εγώ δεν πιστεύω εις αυτήν την πολιτικήν».

Μπροστά στην τοποθέτηση αυτή του Γλαύκου Κληρίδη συζητήθηκαν διάφορες τακτικές κινήσεις στη διαπραγμάτευση, ωστόσο ο Πρόεδρος Μακάριος έκοψε τη συζήτηση: 

Μακάριος: «Διαφωνώ επί του καθορισμού δευτέρας και τρίτης γραμμής υποχωρήσεως. Διότι τότε θα πάμε απευθείας εις την τρίτην γραμμήν. [...] Προτιμώ οι Τούρκοι να κρατούν εναντίον της θελήσεώς μας το 40% παρά το 28% με την θέλησίν μας» (σελ. 48-49).

Η γραμμή Μακαρίου

Αργότερα το 1977 ο Πρόεδρος Μακάριος υπέγραψε τη συμφωνία υψηλού επιπέδου με τον Ντενκτάς που έκανε λόγο για ομοσπονδία αλλά ο γρήγορος θάνατός του δεν επέτρεψε να εμπεδωθεί αυτή η πολιτική.

Οι διάδοχοι του Σπύρος Κυπριανού με τη στήριξη στο Κυπριακό του Τάσσου Παπαδόπουλου, με το ΑΚΕΛ να αποδέχεται τις πολιτικές της Σοβιετικής Ένωσης και του Εζεκία Παπαιωάννου που θεωρούσε κάθε πρόταση λύσης Νατοϊκή, ακολούθησαν στην πραγματικότητα τη γραμμή Μακαρίου όπως αυτή διατυπώθηκε το 1974 και σίγουρα όχι τη στροφή Μακαρίου στις Συμφωνίες Κορυφής.

Ποια ήταν η γραμμή Μακαρίου; «Προτιμώ οι Τούρκοι να κρατούν εναντίον της θελήσεώς μας το 40% παρά το 28% με την θέλησίν μας». Ο συμβιβασμός που πέτυχε ο Μακάριος το 1977 για ομοσπονδία στην κυριολεξία πετάχθηκε την επόμενη δεκαετία στον κάλαθο των αχρήστων». 

Ο Βασιλείου

Μια πραγματική στροφή στη γραμμή Μακαρίου του 1977 επιχείρησε ο Γιώργος Βασιλείου, αποδεχόμενος το σχέδιο Γκάλι υιοθετώντας ανοικτά και ξεκάθαρα τη λύση ομοσπονδίας. Στη γραμμή αυτή πορεύτηκε και το ΑΚΕΛ το οποίο με κάθε τρόπο υπερτόνιζε ότι τη λύση ομοσπονδίας τη συμφώνησε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος. 

Δυστυχώς ο Γλαύκος Κληρίδης για να εκλεγεί στην Προεδρία συμπορεύτηκε το 1993 με το ΔΗΚΟ, ακόμα και με τον Τάσσο, ξεχνώντας αυτά που είπε στην Πανεθνική το 1974. Οτι δηλαδή πρέπει να «να χαράξωμεν μίαν ρεαλιστικήν γραμμήν. Δεν με ανησυχεί τι θα πει η κοινή γνώμη στην Κύπρο. Πρέπει να γίνη μια θυσία. Ο άνθρωπος που θα υπογράψη αυτήν την λύσιν θα καταστραφή πολιτικώς, αλλά πρέπει να αναλάβη τας ευθύνας του».

Ο Γλαύκος Κληρίδης επανήλθε δυναμικά στη γραμμή του το 2003-4 όταν στήριξε το σχέδιο Ανάν. Ίσως εδώ κάποιος σημειώσει ότι ο Κληρίδης πέτυχε το 2004 ένα πολύ πιο πλήρες σχέδιο σε σχέση με το πλαίσιο Γκάλι. Πέτυχε ένα σχέδιο λύσης το οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί με περισσότερη ασφάλεια για τους Ε/Κ εντός της Ευρώπης. Ο χρόνος βέβαια από την άλλη εμπέδωνε καταλυτικά τα τετελεσμένα της εισβολής. 

Τάσσος - Χριστόφιας

Τα επόμενα 10 χρόνια οι δύο επόμενοι Πρόεδροι δεν προχώρησαν σε λύση. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος απέρριψε το σχέδιο Ανάν (ενώ οι Τ/Κ το υπερψήφισαν) ο Δημήτρης Χριστόφιας δεν τόλμησε να κλείσει την εσωτερική πτυχή στην παρουσία του Μπαν Κι μουν το 2010. Οι Τ/Κ και πάλιν διά του Ταλάτ ήταν έτοιμοι να υπογράψουν. Αυτές οι δύο αρνήσεις δυστυχώς μας κατατρέχουν μέχρι σήμερα, με την Τουρκία σταδιακά να εμπεδώνει τη θέση διεθνώς ότι οι Ε/Κ δεν θέλουν λύση.

Ο Αναστασιάδης

Τελικά το 2013 ήρθε η στιγμή η ε/κ πλευρά να πάρει τη ρεβάνς. Εξέλεξε τον Νίκο Αναστασιάδη ο οποίος το 2004 αποδεδειγμένα ήθελε λύση, ήταν ο πολιτικός ο οποίος κληρονόμησε τον ρεαλισμό του Γλαύκου Κληρίδη, οπότε μπορούσε να βγάλει την Κύπρο από το αδιέξοδο. 

Με βάση ωστόσο τη μέχρι στιγμής πολιτική που ακολουθεί φαίνεται ότι έχει ανακρούσει πρύμναν. Από τον Κληρίδη δεν φαίνεται να κράτησε κάτι, πλην ίσως της ανακολουθίας του το 1993 όταν δηλαδή πέταξε στον κάλαθο των αχρήστων το σχέδιο Γκάλι για να εκλεγεί. 

Μετά μάλιστα τη διάσκεψη του Κραν Μοντανά το 2017 ο Νίκος Αναστασιάδης μάλλον επιστρέφει και αυτός στη γραμμή Μακαρίου του 1974: «Προτιμώ οι Τούρκοι να κρατούν εναντίον της θελήσεώς μας το 40% παρά το 28% με την θέλησίν μας». 

Τι πρέπει να κάνουμε; 

Αν σταθούμε στα συμπεράσματα της Πανεθνικής εκείνης σύσκεψης μετά την εισβολή του 1974 και συνυπολογίσουμε τον χρόνο που διέρρευσε, τις νίκες και τις ήττες μας από τότε, σε ποια συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε:

1. Σε αυτό που είπε ο Μακάριος ότι δεν μπορούμε με πόλεμο να ανατρέψουμε την εισβολή, Μετά από 46 χρόνια η θέση αυτή ηχεί ως ρεαλιστική. 

2. Σε αυτό που είπε ο Κληρίδης ότι κάποιος πολιτικός πρέπει να αναλάβει την ευθύνη κι ας καταστραφεί λέγοντας την αλήθεια στον λαό ότι η μοναδική λύση είναι ο συμβιβασμός. Αυτή την αλήθεια δεν βρέθηκε ακόμα πολιτικός να την ασπαστεί μέχρι τέλους. 

3. Σε αυτό που έπραξε ο Γιώργος Βασιλείου αναγνωρίζοντας επίσημα και θαρραλέα το 1988 ότι η μοναδική λύση που υπάρχει στο τραπέζι είναι η ομοσπονδία. Όλοι πιπιλάνε τη λύση ομοσπονδίας αλλά κανένας δεν τολμά να κάνει το βήμα παρακάτω. 

4. Οφείλουμε να επενδύσουμε στην καλή οικονομία και το βιοτικό επίπεδο του λαού μας, επιθετικά. Μετά το 1974 σαφέστατα πετύχαμε πολύ περισσότερα ως ε/κ κοινότητα σε σχέση με την τ/κ Κοινότητα. Θα πρέπει να εκμεταλλευθούμε αυτή την οικονομική κατάσταση στέλνοντας μήνυμα επανένωσης στους Τ/Κ με αξιοπιστία. Ότι μπορούμε χωρίς ξένους πάτρωνες.

5. Η ένταξή μας στην ΕΕ ήταν μεγάλη νίκη και θα μπορούσε να ανατρέψει σοβαρά κάποια από τα τετελεσμένα της εισβολής. Χωρίς την ένταξη και των Τ/Κ στην Ευρώπη, αυτή η πολιτική έδειξε ότι δεν έχει ανάλογο αντίκρισμα. 

 

Δυστυχώς οι διαφωνίες του 1974 παραμένουν ακόμα διαφωνίες του 2020. Η Τουρκία μετά το 2004 όταν κατάφερε (δίκαια ή άδικα) να αποσείσει από πάνω της την εισβολή και την κύρια ευθύνη για το αδιέξοδο, έχει αποθρασυνθεί και προχωρεί στο επόμενό της βήμα. Που φαίνεται να είναι τα δύο κράτη και ο γεωπολιτικός έλεγχος ολόκληρης της Κύπρου. Ανοίγει την Αμμόχωστο, ελέγχει τη θάλασσα γύρω από την Κύπρο, εξαφανίζει την τουρκοκυπριακή κοινότητα διά των εποίκων, οδηγεί σε αποαναγνώριση την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η ρήση του Μακαρίου «Προτιμώ οι Τούρκοι να κρατούν εναντίον της θελήσεώς μας το 40% παρά το 28% με την θέλησίν μας», που εδραζόταν στην ψευδαίσθηση ότι το status quo θα παρέμενε απαρασάλευτο, έχει τα τελευταία χρόνια υπερκεραστεί. Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Αν η Τουρκία ανοίξει την Αμμόχωστο κανένας πλέον Ε/Κ πολιτικός δεν μπορεί να συζητήσει ξανά το Κυπριακό. Εν ολίγοις τους επόμενους λίγους μήνες οι Ε/Κ θα κληθούν να αποφασίσουν λύνοντας τον γόρδιο δεσμό:

Είτε λύση ομοσπονδίας, είτε δύο κράτη. Αν έχουμε μια ηγεσία με αυτοπεποίθηση θα υιοθετήσει τη θαρραλέα πολιτική Βασιλείου - Κληρίδη για έναν συμβιβασμό. Που απαιτεί αναγνώριση της πολιτικής ισότητας των Τ/Κ και μια στρατηγική συμφωνία εφαρμογής της τελικής λύσης τους επόμενους μήνες που θα οδηγήσει σε εδαφικές αναπροσαρμογές και τερματισμό του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης της Τουρκίας στην Κύπρο. Υπό τις συνθήκες θα ήταν σωστότερο, στο τέλος και όχι στην αρχή αυτού του χρονοδιαγράμματος να γίνουν τα δημοψηφίσματα, για να διαπιστώσουμε επί του εδάφους ότι θα υλοποιηθούν τα συμφωνηθέντα. Σε διαφορετική περίπτωση κι αν υπάρξουν ξανά ΟΧΙ στα δημοψηφίσματα να οδηγηθούμε συντεταγμένα και συμφωνημένα στη λύση δύο κρατών. Με λίγα λόγια ας αποφασίσουμε τη λύση του Κυπριακού εκ του αποτελέσματος των συμφωνιών και δημοκρατικά διά της ψήφου μας. 

Το όραμα για μια ευρωπαϊκή ομοσπονδιακή Κύπρο, που θα λειτουργεί ως οικονομικό κέντρο στην Ανατολική Μεσόγειο έχοντας ως συμμάχους και φίλους την Τουρκία, την Ελλάδα την Αίγυπτο, το Ισραήλ, το Λίβανο, τη Συρία και εν γένει τις χώρες της Μέσης Ανατολής είναι εκεί, αλλά για τους πολιτικούς που διαθέτουν τόλμη και γοητεία. Όσοι επιμένουν να παραμένουν στην Πανεθνική Διάσκεψη του Νοεμβρίου του 1974 και στην άποψη που τότε επικράτησε, χάνουν τη μεγάλη εικόνα κρυβόμενοι πίσω από νομικισμούς, μάταιες επικλήσεις του διεθνούς δικαίου και ετσιθελισμούς, οδηγούν αυτή τη χώρα στην καταστροφή. Όσοι διά των ενεργειών αυτών συντηρούν τη διατήρηση του status quo, συνειδητά επιλέγουν η Κύπρος σταδιακά να περιέλθει υπό τον στρατηγικό έλεγχο της Τουρκίας. 

 

Το εργαλείο του Θεού

 Αν υπάρχει Θεός, οι περισσότεροι συμφωνούν ότι είναι ένας. Αν ζητήσουμε συστάσεις για τον χαρακτήρα του Θεού, αντιλαμβανόμαστε ότι όλοι τον θεωρούν ως μια δύναμη καλού. Ο Θεός των χριστιανών είναι οικτίρμων και ελεήμων. Είναι παντοδύναμος και πανάγαθος. Ο Θεός των μουσουλμάνων είναι Αρ-Ραχμάν, δηλαδή ο πιο φιλεύσπλαχνος, είναι Αρ-Ραχίμ, δηλαδή ο πιο συμπονετικός, είναι Αλ-Μαλίκ, δηλαδή απόλυτος Κύριος, είναι επίσης Αλ-Κουντούς, δηλαδή ο πιο ιερός. 

Αν όμως αυτός είναι ο Θεός που οι άνθρωποι πιστεύουν και του αποδίδουν όλες αυτές τις καλές ιδιότητες τίθεται ένα ερώτημα: Γιατί στο όνομά του διαπράττονται οι μεγαλύτερες ατιμίες, τα χειρότερα εγκλήματα, γιατί εξ ονόματός του αναλήφθηκαν όλοι σχεδόν οι πόλεμοι στον 21ο αιώνα;

Μάλλον η απάντηση είναι απλή:  Το σίγουρο και επιστημονικά εξακριβωμένο είναι ότι ο Θεός έχει μετατραπεί σε εργαλείο στα χέρια αυτών που διατείνονται ότι τον εκπροσωπούν. Πώς αλλιώς να εξηγηθεί όταν τα βασικά θεολογικά αναγνώσματα όλων των θρησκειών μιλούν για αγάπη, αλλά στα χέρια των εκπροσώπων του Θεού μετατρέπονται σε εργαλεία διαχωρισμού και μίσους μεταξύ των απλών ανθρώπων; Στην πραγματικότητα οι προτεραιότητες των ιερατείων δεν είναι να μεταφέρουν τον Παράδεισο στις ζωές των ανθρώπων, αλλά να διαχειριστούν την Κόλαση. Όλες οι θρησκείες στα χέρια των ιερατείων έχουν μετατραπεί σε ένα παντοδύναμο εργαλείο άσκησης πολιτικής εξουσίας στη Γη. 

«Πώς έχει εργαλειοποιηθεί ο Θεός;», θα μπορούσε να διερωτηθεί κάποιος. 

* Αν δεν υπήρχε Αλλάχ, με ποια αφορμή ένας μουσουλμάνος θα έμπαινε σε ένα σχολείο στη Γαλλία και θα αποκεφάλιζε έναν καθηγητή γιατί προσέβαλε τον προφήτη του, τον Μωάμεθ; Με ποιον άλλο τρόπο θα ασκούσε επιρροή εξ αποστάσεως πάνω του κάποιος ιμάμης σε κάποια συνοικία της Βαγδάτης; 

* Αν δεν υπήρχε ο Μωάμεθ, με ποια δικαιολογία ένας άλλος μουσουλμάνος θα έμπαινε σε εκκλησία της Νίκαιας στη Γαλλία για να σκοτώσει τρεις ανθρώπους; Ποιος μουσουλμάνος θρησκευτικός ηγέτης ερμήνευσε το Κοράνι και αποφάσισε ότι όποιος προσβάλλει τον Μωάμεθ πρέπει να πεθαίνει; 

* Αν δεν υπήρχε Θεός στο όνομα του οποίου οι άνθρωποι δεν διαχωρίζονταν σε χριστιανούς και μουσουλμάνους, ο Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ πώς θα σκότωνε στις 22 Ιουλίου 2011 στη Νορβηγία 77 ανθρώπους γιατί πίστευε ότι η Ευρώπη είναι χριστιανική ήπειρος και πρέπει να καθαρίσει από τους μουσουλμάνους; Ποιος χριστιανός παπάς του μετέφερε τη νοσηρή ιδέα ότι οι μουσουλμάνοι είναι μια φάρα μολυσμένων; 

* Αν δεν υπήρχε Θεός τα συμπεράσματα της έκθεσης του EUMC (European Monitoring Center on Racism) δεν θα ήταν τόσο θλιβερά. Ότι πολλοί ευρωπαίοι μουσουλμάνοι υφίστανται διακριτική μεταχείριση στους τομείς της

απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της στέγασης. Με την ανεργία π.χ. των μουσουλμάνων στην ΕΕ να είναι σχεδόν τριπλάσια από αυτή των χριστιανών.

Ο απόλυτος Θεός

Τείνω εν ολίγοις να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι αυτός ο απόλυτα καλός Θεός δημιουργεί πολλές φορές διά των εκπροσώπων του απόλυτα κακούς ανθρώπους. 

Τείνω να συμφωνήσω με τον πάλαι ποτέ 11χρονο υιό μου, για την αυθάδεια του οποίου κλήθηκα εσπευσμένως στο Δημοτικό Σχολείο Στροβόλου για να μου υποδειχθεί ότι είναι προβληματικός, τουτέστιν είναι κλονισμένης πίστεως. Όπως μου εξηγήθηκε σε δραματικούς τόνους, κατά τη διάρκεια του μαθήματος των Θρησκευτικών έβγαλε τη γλώσσα του περίπατο, όταν η καλή δασκάλα μιλούσε για τις πίσσες της Κολάσεως, τα κοχλάζοντα καζάνια και τον διάβολο, δηλώνοντας ότι προτιμά τον Δία, την Ήρα, την Αφροδίτη και τον Ήφαιστο γιατί έμοιαζαν περισσότερο με μας τους ανθρώπους.

Το αρχαίο ανυπέρβλητο ελληνικό πνεύμα, όπως κατανοούμε όλοι μας, δεν εργαλειοποιούσε τους θεούς ως απόλυτα καλούς ή και κακούς. Τους προσάρμοζε στο ανθρώπινο μέτρο και όλοι μαζί προσπαθούσαν να το ξεπεράσουν ή όλοι μαζί να καταποντιστούν. Ο Πλάτων στην «Πολιτεία» του μιλώντας για τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών στον Αδείμαντο ψέγει αυτή την αντίληψη και τα βάζει και με τον Όμηρο: "Δεν πρέπει λοιπόν να δώσομε πίστη στον Όμηρο, ούτε σε κανέναν άλλον [379d] ποιητή, όταν ανόητα ξεστομίζει αυτή τη βλαστήμια για τους θεούς και λέγει πως τάχα υπάρχουν δυο πιθάρια στου Δία στο κατώφλι, γεμάτα το ένα με καλές, με κακές τ' άλλο μοίρες και ότι σ' όποιον ο Δίας ανακατώσει και δώσει κι από τα δυο πιθάρια, πότε δεξά θα του έρχουνται και πότε ζερβά πάλι, σ' όποιον όμως δώσει μονάχ' από το ένα, χωρίς ν' ανακατατώσει κι απ' το άλλο το πρώτο, αυτόν μια πείνα λυσσιακή παντού στη γη τον διώχτει [379e] κι ούτε πως ο Δίας μας είναι των καλών και των κακών ταμίας".

Ο Πλάτωνας τα βάζει και με τον Αισχύλο τονίζοντας ότι "ούτε ακόμη θ' αφήσομε τους νέους ν' ακούουν εκείνα που λέγει ο Αισχύλος, ότι τάχα ο θεός αφορμή βρίσκει σαν θέλει σύρριζα να ξεπατώσει σπίτι". 

Ο ηθικός Πλάτωνας ενοχλείτο από τη λαϊκή αυτή Θεολογία, αλλά πραγματικά δεν ξέρω τι θα έγραφε αν ζούσε και έβλεπε τον Πάπα Ουρβανό Β να κηρύσσει το 1095 την Α Σταυροφορία και να ζητά την κατάληψη της Ιερουσαλήμ και τα κεφάλια των μουσουλμάνων επί πίνακι. 

Είμαι σίγουρος ότι θα προτιμούσε οι μάζες να ασχολούνται με τον Δία και την Αθηνά παρά με Θεούς οι οποίοι παρουσιάζονταν ως απόλυτοι. Είμαι σίγουρος ότι θα κατανοούσε γιατί στην αρχαιότητα δεν γίνονταν θρησκευτικοί πόλεμοι αλλά αυτοί μας προέκυψαν όταν οι σύγχρονοι Θεοί κατέστησαν από τα κάθε λογής ιερατεία αλάνθαστοι και απόλυτα αρμόδιοι να αποφασίζουν περί ζωής και θανάτου. Είμαι σίγουρος ότι θα λάτρευε τον Προμηθέα που τα έβαλε τότε με τους θεούς για να βοηθήσει τους ανθρώπους προσφέροντάς τους τη φωτιά, σε αντίθεση με τους σημερινούς οπαδούς των θρησκειών που βάζουν φωτιές και καίνε συνανθρώπους τους, για να τιμήσουν τον Θεό τους. 

Ο Διαφωτισμός

Η Γαλλία είναι η χώρα που αποτέλεσε τον κινητήριο μοχλό του Διαφωτισμού. Ανακαλύπτοντας εξ υπαρχής την αρχαία ελληνική φιλοσοφία της απορίας που γεννά την αμφιβολία και την ερώτηση, και παραπέμπει στην έρευνα και την επιστήμη. Ο Διαφωτισμός έστειλε το μήνυμα ότι δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες, οπότε η διαφωνία είναι απόλυτα αποδεκτή. Εξ ου και το απόφθεγμα του Βολταίρου "διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπίζομαι μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες". Για τους Γάλλους λοιπόν είναι αυτονόητο το δικαίωμα του κάθε σκιτσογράφου, του κάθε ζωγράφου και του κάθε συγγραφέα να γίνεται ακόμα και ιερόσυλος. 

Αυτή η νοοτροπία δεν είναι αυτονόητη σε λαούς που δεν έχουν αυτή την παιδεία. Λαούς ημιμαθείς, που η ημιμάθειά τους είναι χειρότερη από την αμάθειά τους. Λαοί όπως εμείς οι Έλληνες, οι Τούρκοι, οι Εβραίοι και διάφοροι άλλοι στη Χερσόνησο της Αραβίας που μπορεί να είναι και χειρότεροι. Το κύριο στοιχείο ενός ημιμαθούς είναι ο έωλος εγωισμός του. Θεωρεί ότι τα ξέρει όλα διά της επίκλησης στην αυθεντία, δηλαδή σε κάποιον στρατηγό του Θεού. Με εργαλείο τον Θεό, γνωρίζουν, πέραν πάσης αμφιβολίας, τι είναι το σωστό, τι είναι το λάθος, φτάνοντας στο σημείο του ανόητου τζιχαντιστή ο οποίος ελέω Θεού νόμιζε ότι έχει το δικαίωμα να αποκεφαλίζει συνανθρώπους του. 

Με λίγα λόγια, αν δεν υπήρχαν Θεοί και Δαίμονες μήπως θα μπορούσαμε ευκολότερα να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι; Ένα απλοϊκό ερώτημα θέτω. Το οποίο στις δυτικές κοινωνίες για να είμαστε δίκαιοι έχει τεθεί και έχει απαντηθεί από τον 18ο αιώνα. Εμείς στην Ανατολή εξακολουθούμε να περνάμε τον Γολγοθά της ανοησίας μας. 

 

Η Θρησκεία με αντίπαλο τον κορωνοϊό

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 29/03/2020 (τελευταία ενημέρωση 16:44)

Μπορεί να μας προστατεύει ο Θεός από τον κορωνοϊό; Οι επιπτώσεις από την επιδημία εξακτινώνονται πλέον σε μήκος και σε πλάτος. Σε αντίθεση με άλλες, ωστόσο, αυτή ειδικά φαίνεται να έχει ένα πρωτόγνωρα ασυνήθιστο θύμα: την οργανωμένη πίστη των ανθρώπων, η οποία ασκεί μια από τις ισχυρότερες επιρροές στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Το θέμα, σε αντίθεση με άλλες εποχές, αγγίζει αυτή τη φορά και την ουσία της θρησκείας και συμπυκνώνεται για πολλούς ανθρώπους στο εναγώνιο μεταφυσικό ερώτημα που θέσαμε εξαρχής: Μπορεί να μας προστατεύει ο Θεός από τη …Θεομηνία;

Σε όλες τις μεγάλες καταστροφές που έπληξαν την ανθρωπότητα μέχρι πρόσφατα, φαίνεται να καταγράφεται ένα γνωστό πρότυπο συμπεριφοράς, σημειώνει σε άρθρο του ο Biju Dominic, διευθυντής της «Final Mile Consulting», η οποία ειδικεύεται στην αρχιτεκτονική της ανθρώπινης συμπεριφοράς. «Κάθε φορά που επισυμβαίνει μια καταστροφή, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων καταφεύγει στη θρησκεία για να βρει ανακούφιση. Σύμφωνα με την εταιρεία δημοσκοπήσεων Gallup Research, από το 1960 και μετά, μόλις το 40% των Αμερικανών πίστευε ότι η θρησκεία ασκεί οποιαδήποτε επιρροή στη ζωή τους. Αυτό το

ποσοστό άλλαξε δραματικά μετά τα τρομοκρατικά κτυπήματα στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Στην επόμενη δημοσκόπηση, οι Αμερικανοί σε ποσοστό 71% δήλωσαν ότι αισθάνονται ότι η πίστη στη ζωή τους είναι αναγκαία».

Και το αντίθετο

Βεβαίως, ιστορικά υπάρχει και αντίστροφη πορεία σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Κατά τον 14ο αιώνα ενέσκηψε η γνωστή επιδημία της πανούκλας σε όλη την Ευρώπη. Κατά τις πρώτες μέρες της επιδημίας, όλοι οι θρησκευτικοί ηγέτες κατάφεραν να περάσουν το μήνυμα ότι επρόκειτο για θεομηνία (δηλαδή θυμό (μήνις) του Θεού), ότι δηλαδή η επιδημία είναι η τιμωρία για τον αμαρτωλό και έκλυτο βίο τους. Μαζεύτηκαν τότε, με προτροπή του ιερατείου, οι πιστοί στους ναούς σε μια επίδειξη μετάνοιας και προσευχής, χωρίς ωστόσο να υποχωρεί η επιδημία. Απεναντίας, ο λοιμός εκδηλώθηκε με μεγαλύτερη ένταση, προφανώς λόγω και των μαζικών συγκεντρώσεων στις εκκλησίες. Υπολογίζεται ότι από την επιδημία της πανούκλας, σε διάφορες φάσεις και περιοχές τις επόμενες δεκαετίες, ξεκληρίστηκαν γύρω στα 100 εκατ. άνθρωποι, δηλαδή γύρω στο 25% του τότε παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια να ξεσπάσει μια τεράστια αμφισβήτηση, με επίκεντρο κυρίως τη Γερμανία και αιχμή του δόρατος το Λούθηρο, εναντίον της ηγεσίας της Εκκλησίας, που έγινε γνωστή ως Μεταρρύθμιση. Το νέο δόγμα αυτών που επικράτησε έκτοτε να ονομάζονται Διαμαρτυρόμενοι (Προτεστάντες) είχε να κάνει με την αμφισβήτηση του αλάθητου του Πάπα και των Συνόδων του, και κυρίως το δικαίωμά του να μοιράζει επί πληρωμή συγχωροχάρτια στους αμαρτωλούς. Ακολούθησε ένας μακρύς και ανηλεής πόλεμος, ο λεγόμενος Τριακονταετής, με χιλιάδες θύματα. Πολιτική λύση στο θέμα δόθηκε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ήταν και μια νίκη η οποία εμβολίαζε κάποια θρησκευτικά δόγματα με περισσότερο ορθολογισμό. Ήταν σίγουρα μια νίκη εναντίον των ιερατείων του Καθολικισμού, που δεν άγγιζε ωστόσο ακόμα το ίδιο τον Θεό, αφού η διαμάχη αυτή περιορίστηκε καθαρά σε θεολογικές διαφορές.

Η επιστήμη

Το θέμα της τιμωρίας του καλού Θεού, που όταν θυμώσει γίνεται ενίοτε και κακός, άρχισε να προβληματίζει, ίσως για πρώτη φορά, σοβαρά τους ανθρώπους το 19ο αιώνα κατά τη διάρκεια των επιδημιών της χολέρας και του Κίτρινου Πυρετού στη Νέα Υόρκη. Για πρώτη φορά η Θεομηνία (η οργή δηλαδή του Θεού) βρήκε απέναντί της την επιστήμη. Από τη μια, το ιερατείο της Εκκλησίας, κατά τη γνωστή συνταγή, άρχισε να μιλά και πάλιν και να ανανεώνει τη μυθολογία των 10 πληγών του Φαραώ ή του Κατακλυσμού, διά των οποίων ο Γιαχβέ τιμώρησε τους Αιγυπτίους ή τον Πλανήτη ολόκληρο καταδικάζοντας τον σε πνιγμό. Από την άλλη, η επιστημονική κοινότητα είχε αποδείξεις: Υστέρα από συστηματικές αναλύσεις αποδείχθηκε ότι τελικά δεν είχε βάλει το χέρι του ο Θεός, αλλά απλά ότι είχε μολυνθεί το δίκτυο υδατοπρομήθειας, στο Σόχο. Επιπλέον αποδείχθηκε ότι ο κίτρινος πυρετός μεταδίδεται από τα κουνούπια. Σήμερα γνωρίζουμε, χάρη στην επιστήμη, τις αιτίες διαφόρων επιδημιών, όπως της χολέρας, του τύφου ή της ευλογιάς, με αποτέλεσμα η επιστημονική θεώρηση των πραγμάτων να υπερτερεί έναντι της θεολογικής. Κυρίως γιατί μπορεί να προσφέρει θεραπείες, σε αντίθεση με το έλεος ή τον θυμό του Θεού που προάγουν οι πιστοί του Χριστιανισμού, του Μωαμεθανισμού, του Βουδισμού, αλλά και οι εκπρόσωποι άλλων θρησκειών, δίκην σιβυλλικού χρησμού, και κυρίως άνευ θεραπείας. Δηλαδή όταν έχουμε την υγεία μας ο Θεός μας αγαπά και μας προστατεύει, όταν ενσκήπτει λοιμός ο Θεός είναι θυμωμένος και θέλει να μας τιμωρήσει. Με αυτή την τακτική οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας δεν πέφτουν ποτέ έξω. Πάντα είναι σωστοί, συντηρώντας την πανέξυπνη τακτική του ιερατείου όλων των παλαιότερων θρησκειών, και κυρίως της Αρχαίας Ελλάδας. Οι άνθρωποι, όταν περνούσαν καλά, οι 12 θεοί ήταν ικανοποιημένοι. Όταν προέκυπτε λοιμός, σεισμός, καταποντισμός, τότε το ιερατείο υπεδείκνυε ότι ο Δίας ήταν θυμωμένος και έριχνε κεραυνούς, ο Ποσειδώνας προκαλούσε τσουνάμια, η θεά Δήμητρα κατέστρεφε τη γεωργία, τα δέντρα και τα σπαρτά των απλών ανθρώπων.

Ο φιλόσοφος Επίκουρος (341-271 π.Χ.) είχε εντοπίσει και ξεδιαλύνει αυτή την αντίφαση από πολύ νωρίς. Όπως είπε, «είτε δεν υπάρχει αδικία στον κόσμο, είτε δεν υπάρχει Θεός!» Εν ολίγοις, αν υπάρχει Θεός, μόνο καλός μπορεί να είναι. Δεν μπορούν διάφοροι κληρικοί διάφορων δογμάτων να τον χρησιμοποιούν για να αυτοδικαιώνονται ως επί Γης προφήτες και αντιπρόσωποι του για καθετί καλό ή κακό μας συμβαίνει. Παρ’ όλα αυτά, το σχήμα του καλού θεού, ο οποίος από καλοσύνη γίνεται και τιμωρός για να μας συνεφέρει από την αμαρτία, ίσχυε και ισχύει μέχρι τις μέρες μας ως αφήγημα για τη μεγάλη πλειοψηφία των ευκολόπιστων, των απλών και αγαθών ανθρώπων. Οπότε το ερώτημα επανέρχεται: Μπορεί για μια ακόμα φορά η αμφιθυμία του Θεού να αντέξει με αξιοπιστία απέναντι στην πανδημία του κορωνοϊού; Η οποία έχει κλείσει στα σπίτια του πάνω από ενάμισι δις ανθρώπων, έχει εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα και χιλιάδες νεκρούς; Θα πειστούν και αυτή τη φορά ότι ο Θεός τους τιμωρεί γιατί δεν τήρησαν τις εντολές του;

Ο κορωνοϊός

Σήμερα η ανθρωπότητα διέρχεται από ένα ακόμα κομβικό σημείο σε ό,τι αφορά τη σημασία της θρησκείας και της ίδιας της ύπαρξης του Θεού στην καθημερινότητά της. Οδεύουμε σε μια νέα μεταρρύθμιση από διαμαρτυρόμενους πολίτες ή σε μια ολοκληρωτική επιστροφή στην αγκαλιά του Θεού και των εκπροσώπων του στη Γη;

Σαφέστατα και αιδεσιμότατος Timothy Cole της Εκκλησίας του Χριστού στην Ουάσιγκτον δεν μπορεί σήμερα να επικαλεστεί εύκολα την ευλογία του Θεού. Την 1η Μαρτίου 2020, σύμφωνα με το BBC, προέστη της θείας λειτουργίας στην Ουάσιγκτον ενώπιον 550 πιστών με τους οποίους μοιράστηκε τη θεία κοινωνία. Λίγες μέρες μετά διαπιστώθηκε ως ένα ακόμα κρούσμα του κορωνοϊού, με αποτέλεσμα τα μέλη του ποιμνίου να τεθούν σε αυτοπεριορισμό. Πριν μερικές μέρες, ένας ψάλτης σε μεγάλη εκκλησία του Δήμου της Λάρνακας διαπιστώθηκε ως φορέας του κορωνοϊού, με αποτέλεσμα οι δύο ιερείς του ναού να τεθούν σε καραντίνα. Στην Ελλάδα, τα πρώτα κρούσματα του κορωνοϊού μεταφέρθηκαν από πιστούς που μετέβησαν στην Ιερουσαλήμ, μεταξύ άλλων και για να προσκυνήσουν στον Πανάγιο Τάφο του Χριστού. Το δόγμα των Shincheonji στη Νότιο Κορέα καταγγέλθηκε για τη ραγδαία εξάπλωση του κορωνοϊού γιατί δεν έκλεισε έγκαιρα τους χώρους λατρείας του. Ήδη 9.000 μέλη αυτής της θρησκευτικής σέκτας έχουν προσβληθεί ή βρίσκονται σε αυστηρή καραντίνα, σε μια χώρα που μετρά αρκετές ακόμα χιλιάδες κρούσματα και 130 νεκρούς. Στο Ιράν, ο θρησκευτικός ηγέτης Ayatollah Hashem Bathayi Golpayegani πέθανε δύο μέρες μετά από θετικό τεστ που υπεβλήθη για κορωνοϊό. Στο Ιράν, με βάση το πρακτορείο IRNA, τουλάχιστον 12 ηγέτες της ανώτατης θρησκευτικής και πολιτικής ιεραρχίας της χώρας έχουν πεθάνει.

Οι καλές πρακτικές

Οι απανταχού Εκκλησίες, βλέποντας τον κίνδυνο να εκτεθούν ανεπανόρθωτα έχουν προσαρμοστεί, πλην ελαχίστων σκληροπυρηνικών, οι οποίοι ωστόσο έχουν ακόμα ισχυρά ερείσματα (σύμφωνα με δημοσκόπηση του «Πολίτη», αυτό το ποσοστό κυμαίνεται από 8-10%) μεταξύ των απλών ανθρώπων.

Για παράδειγμα, η Παπική Εκκλησία και το Βατικανό έκλεισαν τους ναούς και καλούν τους πιστούς να παρακολουθούν τις λειτουργίες από τηλεοράσεως και ραδιοφώνου. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης των Ορθοδόξων Χριστιανών Βαρθολομαίος, με ένα πολύ έξυπνο μήνυμα κάλεσε τους πιστούς να απέχουν από τον εκκλησιασμό, τονίζοντας ότι “αυτό που απειλείται αυτή την στιγμή δεν είναι η Πίστη αλλά οι Πιστοί”. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος, ως άνθρωπος πρακτικός αλλά και με πολιτικό κριτήριο, με εγκύκλιό του ζήτησε οι πιστοί να μην υπερβαίνουν τους 10 ανά ναό και κάλεσε τους θρησκευόμενους να παρακολουθούν τις λειτουργίες από τηλεοράσεως. Στις ΗΠΑ, οι γνωστοί χαρισματικοί ιεροκήρυκες, οι γνωστοί Healers, οι οποίοι δηλώνουν ότι μπορούν να θεραπεύουν όλες τις ασθένειες μέσω της θρησκείας, κυριολεκτικά έχουν εξαφανιστεί. Μέχρι και στο ΙΡΑΝ, το ισχυρό θρησκευτικό δόγμα των Σιιτών έκλεισε τα τζαμιά. Τα τζαμιά έκλεισαν και οι Σουνίτες, αρχίζοντας από το προπύργιο του Μουσουλμανισμού, τη Μέκκα.

Γενικά οι μετριοπαθείς ιεράρχες προσαρμόζονται στον κορωνοϊό επενδύοντας τάχιστα στην τεχνολογία. Πέρα από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, στη μάχη της προσέλκυσης των πιστών στις ακολουθίες έχει μπει το You Tube, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις προσαρμογές στα κινητά τηλέφωνα, με την Εκκλησία να επενδύει πλέον σε εκκλησιαστικά application και σε άλλες εφαρμογές μέσω ίντερνετ. Στην Κύπρο, το αρχικό πείραμα της τηλεόρασης φαίνεται να είναι επιτυχημένο. Την περασμένη Κυριακή από την τηλεόραση του ΡΙΚ 1, από τις 7 το πρωί, πάνω από 70.000 πιστοί παρακολούθησαν τη θεία λειτουργία, προσφέροντας στο κανάλι ένα γενικό τηλεμερίδιο 41%, με το ποσοστό των ηλικιωμένων να αγγίζει το 65%. Τέτοια νούμερα σε αυτή τη ζώνη δεν κατάγραψε ποτέ το ΡΙΚ στα χρόνια της λειτουργίας του.

Όλοι αυτοί οι επικεφαλής των Εκκλησιών δεν σκέφτονται αυτή τη στιγμή μόνο θεολογικά, αλλά και πολιτικά. Δεν επιθυμούν να χρεωθούν μέρος της πανδημίας. Γνωρίζουν ότι αν αγνοήσουν την πανδημία, αν δηλαδή οι ναοί τους μετατραπούν σε εστίες μόλυνσης, αν οι πιστοί τους κυκλοφορούν ως υγειονομικές βόμβες ανάμεσα στους υπόλοιπους πολίτες, τότε η Εκκλησία θα χρεωθεί τεράστιο κόστος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν δεχθεί (πρωτόγνωρο για τα εκκλησιαστικά δεδομένα, κυρίως της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των Μουσουλμανικών Δογμάτων) ότι την πρωτοβουλία των κινήσεων έχουν οι επιστήμονες και όχι οι εκπρόσωποι του Θεού στη Γη. Με λίγα λόγια, για να το θέσουμε εντελώς λαϊκά, όλοι αυτοί οι μετριοπαθείς αρχιερείς δίνουν μια τεράστια πολιτική και επικοινωνιακή μάχη: Να προστατεύουν την υπόληψη του Θεού μεταξύ των απλών ανθρώπων. Μήπως αυτή η στάση συνιστά μια ειλικρινή παραδοχή των ιεραρχών αυτών ότι πλέον ο ρόλος της Εκκλησίας αλλάζει; Ότι πλέον δεν μπορεί να έχει λόγο σε θέματα ζωής και θανάτου, περιοριζόμενη απλώς στην ηθική και κοινωνική  διαπαιδαγώγηση των απλών ανθρώπων;

Οι σκληροπυρηνικοί

Κάποιοι ιεράρχες, όπως οι δικοί μας Λεμεσού Αθανάσιος, Μόρφου Νεόφυτος, αλλά και ιεράρχες στην Ελλάδα, όπως ο Αμβρόσιος τέως Καλαβρύτων και ο μητροπολίτης Κυθήρων, αλλά και κάποιοι μουσουλμάνοι Αγιατολλάχ αντιδρούν και είναι πολύ κατανοητό γιατί αντιδρούν. Το όλο θέμα σε τελευταία ανάλυση είναι φιλοσοφικό, αλλά υπό τη δική τους οπτική, κυρίως θέμα επιβίωσης της θρησκείας ως δόγμα που ορίζει τη ζωή, τον θάνατο και τον μεταθάνατο.

Σε σχέση με τον κορωνοϊό, οι απαντήσεις της θρησκείας, σύμφωνα με τους σκληροπυρηνικούς ιεράρχες, πρέπει να είναι απόλυτα συγκεκριμένες:

* Ο Θεός προστατεύει τους πιστούς που είναι δημιουργήματά του. Στέλνει λοιπόν από καιρού εις καιρόν επιδημίες για να μας δοκιμάσει ή να μας τιμωρήσει.

* Αν μετανοήσουμε, αν γονατίσουμε και προσευχηθούμε, δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα

* Η παρουσία στις εκκλησίες είναι επιβεβλημένη, διότι είναι ο Οίκος του Θεού ο οποίος μας προστατεύει και μας στηρίζει

* Η θεία κοινωνία είναι το αίμα και το σώμα του Χριστού. Η θεία κοινωνία δεν μεταδίδει μολυσματικούς ιούς, απεναντίας μας θεραπεύει από κάθε ασθένεια.

Αν καταρρεύσει η πίστη των ανθρώπων στα πιο πάνω, ορθώς διαπιστώνουν οι σκληροπυρηνικοί, τότε καταρρέει και το οικοδόμημα της Εκκλησίας, αποδυναμώνεται η παντοδυναμία του Θεού και βεβαίως οι εκπρόσωποί του στη Γη, δηλαδή οι ιεράρχες δεν μπορούν να ελέγχουν το ποίμνιο του. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, αν θέλουμε να επικεντρωθούμε σε Ελλάδα και  Κύπρο, ο μητροπολίτης Κυθήρων, ο Λεμεσού Αθανάσιος και ο Μόρφου Νεόφυτος επιμένουν με τόσο έντονο τρόπο στη διατήρηση της θρησκείας στο επίκεντρο της ζωής των ανθρώπων, χωρίς περιορισμούς στον εκκλησιασμό ή στη θεία κοινωνία. Αν ο Θεός δεν δίνει όλες τις λύσεις, αν τον Θεό τον αντικαταστήσουν οι γιατροί, οι λοιμωξιολόγοι και άλλοι επιστήμονες, οι οποίοι καθοδηγούν τους πολιτικούς πότε να κλείνουν και πότε να ανοίγουν τις εκκλησίες, τότε ποια είναι η θέση του Θεού στη ζωή μας και ποιος ο λόγος ύπαρξής του; Κι αν ο Θεός τελικά αποδειχθεί ανήμπορος, ποια η θέση των εκπροσώπων του στη Γη;

Το application

Από την άλλη, υπάρχει περίπτωση να εκλείψει η θρησκεία από τη ζωή των ανθρώπων; Η θρησκεία για τους απλούς ανθρώπους ίσως είναι αναγκαία. Οι απλοί άνθρωποι χωρίς μόρφωση και φιλοσοφικό υπόβαθρο πάντοτε θα απογοητεύονται από τους ηγέτες τους και τους συνανθρώπους τους. Πάντοτε θα είναι φοβισμένοι μπροστά στοn θάνατο αν δεν υπάρχει προοπτική μιας άλλης ζωής. Δεν δείχνουν ικανοί, για πολλά χρόνια ακόμα, να μπορούν να πιστέψουν στη συλλογική δύναμη μιας κοινωνίας που αναπτύσσεται ακολουθώντας τους νόμους της λογικής και της επιστήμης. Όπως είπε ο Κρισναμούρτι (1895-1986), «η πίστη στον Θεό είναι απλώς μια απόδραση από τη μονότονη, ανόητη και άσπλαχνη ζωή σας». Ο Μαρξ τη χαρακτήρισε το όπιο του λαού. Ακόμα και ο άθεος Βολταίρος, από τον 18ο αιώνα έγραψε ότι «ακόμα και αν γνωρίζουμε ότι ο Θεός δεν υπάρχει, είναι αναγκαίο να τον εφεύρουμε». Ο Βολταίρος πίστευε ότι οι απλοί και χωρίς μόρφωση άνθρωποι χρειάζονται κανόνες για να λειτουργούν. Διαφωνούσε ωστόσο ότι αυτούς τους κανόνες θα πρέπει να τους έχει μονοπώλιο η Εκκλησία.

Στις μέρες που ζούμε, ίσως ο κορωνοϊός κατάφερε να πετύχει αυτό που οραματιζόταν ο Βολταίρος και στην Ανατολή. Σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Τουρκία, το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος που δεν γνώρισαν ποτέ τον Διαφωτισμό, η επιστήμη σήμερα κατάφερε να υποσκελίσει την Εκκλησία στερώντας της το μονοπώλιο. Τους κανόνες σήμερα ορίζουν οι επιστήμονες, γιατί μπορούν να δώσουν απαντήσεις και κυρίως λύσεις, εκπληρώνοντας αυτό που παλαιότερα είχε διατυπώσει ο Σωκράτης: «Για να μπορείς να έχεις γνώμη, οφείλεις πρώτα να έχεις γνώση»

Εν ολίγοις, για πρώτη φορά οι χώρες της Ανατολής εναρμονίστηκαν με τις χώρες της Δύσης. Σε όλες τις χώρες του κόσμου σήμερα,όταν λέμε ότι απαγορεύονται οι συναθροίσεις για λόγους υγείας, εννοούμε και τις συγκεντρώσεις των πιστών στις εκκλησίες. Στις δικές μας χώρες αυτό δεν ήταν αυτονόητο μέχρι προχθές.

Τι ρόλος, λοιπόν, σήμερα απομένει στον Θεό και τους εκπροσώπους του στη Γη; Μάλλον να εκσυγχρονιστούν. Οι πιστοί σήμερα απολαμβάνουν τις λειτουργίες τους μέσα από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το ίντερνετ, το You Tube και σύντομα από διάφορα άλλα «Application του Θεού». Και έχουν κάθε δικαίωμα να το κάνουν. Μετά από μερικούς μήνες σε καραντίνα, οι συνήθειες των ανθρώπων, σημειώνει ο Biju Dominic στο άρθρο του, ίσως βέβαια αλλάξουν: «Αυτό φοβούνται κάποιοι ιεράρχες. Αν η σχέση πιστού και Εκκλησίας περιοριστεί σε μια εξ αποστάσεως επαφή, τότε και η αφοσίωση του πιστού είναι δυνατόν να μεταλλαχθεί».

Ίσως η αφοσίωση αυτή να αποκτήσει σταδιακά παρόμοια σχέση με αυτήν που έχει κάθε συνδρομητής με την εφημερίδα του ή το site που εκτιμά. Γι’ αυτό ίσως και η Μητρόπολη Λεμεσού και η Ιερά Σύνοδος της Ελλάδας αντιδρούν. Ο Αρχιποιμένας Αθανάσιος γνωρίζει πάρα πολύ καλά προς τα πού μπορεί να εκτραπεί η κατάσταση. Γνωρίζει ότι η δύναμη της Εκκλησίας έγκειται στη δυνατότητά της να ηγείται ως βοσκός του ποιμνίου της, το οποίο κοντά της βρίσκει παρηγορία και νουθεσία. Ως ο ποιμήν ο καλός λοιπόν δεν μπορεί να εμπιστευθεί την τεχνολογία, την επιστήμη, ούτε καν το υπό κατασκευή Application του Θεού για την επιβίωσή της. Συνεχίζει, λοιπόν, να παίζει το πανάρχαιό της παιχνίδι. Ένα παιχνίδι βέβαια που εγκυμονεί πλέον τεράστιους κινδύνους για τα καλοκάγαθα και συμπαθητικά μέλη του Ποιμνίου της Εκκλησίας. Και για όλους εμάς τους υπόλοιπους.

Αντίο Νεβτζιχάν

Αντίο Νεβτζιχάν Ολουσιούμ. Θα μπορούσες να ήσουν η μητέρα μου, η μητέρα του Νίκου, του Μουσταφά, του Οζντίλ, του Κουντρέτ και του Αντρέα. Θα μπορούσες να ήσουν η μητέρα του κάθε πολίτη αυτής της πολύπαθης χώρας που αρνείται να μεγαλώσει, που αρνείται να ωριμάσει, που φοβάται να αναλάβει τις ευθύνες του. Πέθανες σε ηλικία 84 ετών Νεβτζιχάν, αλλά η φωτογραφία σου, με τον πόνο του θανάτου αποτυπωμένο στο πρόσωπό σου, με το παιδί σου ως ικέτης να ζητά το χέρι σου για παρηγοριά, με τις γειτόνισσές σου να σε κρατούν να μην σωριαστείς στο χώμα, έχει πλέον εντυπωθεί στο ιστορικό μας DNA. 

Δεν σε γνώρισα ποτέ, αλλά έχω την εντύπωση ότι σε ξέρω από τα γεννοφάσκια μου. Μοιάζεις σε όλες τις Κυπριώτισσες γυναίκες. Ευρωπαία και Μεσανατολίτισσα ταυτόχρονα. Μαύρα κορακίσια μακριά μαλλιά, μεγάλα όμορφα κυπριακά μάτια και ένα πρόσωπο χαρακωμένο από την απόγνωση ενός πρόωρου χαμού. Ένας ατέλειωτος πόνος που γίνεται συνταρακτικός στην παρουσία του ανήλικού σου παιδιού, του τότε μικρού Κουμπιλάι, που προσπαθούσε να συνειδητοποιήσει γιατί τα επόμενα χρόνια θα έπρεπε να ζήσει χωρίς πατέρα. Ένας πόνος που καθίσταται κραυγαλέος γιατί δεν ήξερες τι θα πεις στον Ερτζάλ, το τρίτο παιδί που κυοφορούσες, ο οποίος θα ερχόταν σε λίγους μήνες στο φως και δεν θα μπορούσε ποτέ να νιώσει ένα πατρικό χάδι. 

Χουσεΐν 
Διαλύθηκε η οικογένειά σου καλή μου Νεβτζιχάν. Έχασες τον άντρα σου Χουσεΐν Νιγιαζί Χασάν στις 19 Μαρτίου 1964, στα 33 σου χρόνια, καθώς δολοφονήθηκε από Ε/Κ στα Καζιβερά. Και αργότερα, τα δύο από τα τρία σου παιδιά μετανάστευσαν στην Αυστραλία. Έμεινες μόνο με τη φωτογραφία σου στα χέρια κάποιων ακραίων που σε μετέτρεψαν σε σύμβολο. Γιατί για να μπορούν να υπάρχουν, χρειάζονταν κι άλλες πολλές φωτογραφίες σαν τη δικιά σου. Μου θυμίζεις την Παναγιώτα από την Κώμη Κεπήρ. Τ/Κ δολοφόνησαν τον άντρα και τον γιο της στη Γαλάτεια. Μου θυμίζεις τη Σεμιλάι. Ε/Κ δολοφόνησαν τη μητέρα και τον πατέρα της στο Τρίκωμο. Μου θυμίζεις τη Μαρία. Τ/Κ δολοφόνησαν τη μητέρα, τον πατέρα, την αδελφή και τον αδελφό της στην Κυθρέα. Την Κιζέν, της οποίας σκότωσαν τον πατέρα στον Τακτακαλά, και την Κατερίνα της οποίας δολοφόνησαν τον αδελφό στη Μεσαορία. Μου θυμίζεις χιλιάδες πονεμένους Κύπριους σε αυτόν τον δύσμοιρο τόπο που δεν έφταιξαν σε τίποτα, αλλά πλήρωσαν και έχασαν τα πάντα. Όλες σύμβολα μιας προπαγάνδας αυτών που κατέστρεψαν και συνεχίζουν να καταστρέφουν αυτήν τη χώρα. Κανένας δεν σας ρώτησε αν θέλατε να πληρώσετε αυτό το τίμημα. 

Σύμβολο 

Κάποιοι Τ/Κ που δεν έμαθαν τίποτα ανέδειξαν τη φωτογραφία σου ως σύμβολο αντίστασής τους. Κάνουν λάθος. Αυτήν τη φωτογραφία την αναρτούμε κι εμείς οι Ελληνοκύπριοι, πολλές φορές επετειακά, για να θυμίσουμε τον ανείπωτο πόνο αυτής της χώρας από το 1964 και μετά. 
Οι περισσότεροι από μας δεν γνωρίζαμε αν ήσουν Τ/Κ ή Ε/Κ. Δεν είχε αυτό καμία σημασία. Πίστεψέ με. Πλέον δεν έχει καμία σημασία. Χορτάσαμε φανατισμό, εθνικισμό και πλέον ο φόβος μας είναι τόσο εξουθενωμένος και ανόητος που δεν παράγει επιθετικότητα. Αυτό που απομένει σήμερα είναι να εξοβελίσουμε τα συμφέροντα των λίγων που μας κυβερνούν και επίσης να θάψουμε τον απέραντο κυνισμό που μας διακατέχει. Ο οποίος εκδηλώνεται με εκείνο το βλακώδες ειρωνικό χαμόγελο όταν κάποιος αφελής σαν και μένα αρχίσει να μιλά για ειρήνη, αδελφοσύνη και πραγματική αγάπη σε αυτόν τον τόπο. Θα το ξαναπώ. Σε αυτόν τον τόπο χορτάσαμε αίμα, κουραστήκαμε να κουβαλάμε φλάμπουρα, βαρεθήκαμε να κτίζουμε μνημεία ηρώων μιας άλλης εποχής. Οι ήρωες που έχει ανάγκη σήμερα η Κύπρος δεν χρειάζεται να κρατούν όπλα, ούτε να κραδαίνουν γιαταγάνια. Στην κατάσταση που βρισκόμαστε ηρωισμός είναι να κτυπάς έναν άνθρωπο φιλικά στην πλάτη, να του σφίγγεις το χέρι με τιμιότητα και να μιλάς μαζί του για το παρόν και το μέλλον. 
Θέλουμε λοιπόν να κρατήσουμε για πάντα ζωντανή την εικόνα σου για να θυμόμαστε ποιοι ήμασταν στο παρελθόν. Αυτή ελπίζουμε πλέον να είναι η χρησιμότητά της. Γι' αυτό και δεν ανήκει σε κανέναν αυτή η φωτογραφία. Γι' αυτό και αυτή η φωτογραφία σου δεν προσφέρεται για προπαγάνδα. Η φωτογραφία αυτή του Άγγλου φωτορεπόρτερ και πολεμικού ανταποκριτή Ντον ΜακΚάλιν ήταν και είναι μια φωτογραφία που ανήκει σε όλη την Κύπρο. Δεν ανήκει σε καμία κοινότητα, σε καμία εθνότητα, σε καμία θρησκευτική ομάδα. Αν ο μεγάλος μας ζωγράφος Διαμαντής σε έναν πίνακα ζωγράφισε τον "Κόσμο της Κύπρου", με τον πίνακα αυτό να θεωρείται κλασικός γιατί μιλά στην ψυχή όλων των Κυπρίων, η φωτογραφία αυτή αντίστοιχα μπορεί να απεικονίζει τον "Πόνο της Κύπρου". Διεκδικούμε τη φωτογραφία σου Νεβτζιχάν, και επέτρεψέ μας το αυτό, ως μια φωτογραφία που ανήκει σε όλους μας. 
Για να θυμόμαστε αυτό που έγραψε κάποτε ο νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης: 
"Κύριε, βόηθα να θυμόμαστε πώς έγινε τούτο το φονικό? την αρπαγή, τον δόλο, την ιδιοτέλεια, το στέγνωμα της αγάπης?
Κύριε, βόηθα να τα ξεριζώσουμε...".


(Από το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη "Σαλαμίνα της Κύπρος")
  

Τι αποδεχόμαστε ως λύση στο Κυπριακό;

Αυτό που θα κρίνει η αποστολή της κ. Λουτ, η οποία ξεκινά σήμερα τις επαφές της με τους δύο ηγέτες, στη Λευκωσία, είναι κατά πόσο το Κυπριακό θα κινηθεί τους επόμενους μήνες στις γνωστές ράγες της λύσης ΔΔΟ για να φτάσει στον τελικό του προορισμό. Σε διαφορετική περίπτωση, ήδη στο τραπέζι έχουν κατατεθεί κάποιες λεγόμενες νέες ιδέες οι οποίες θα τροφοδοτήσουν τις όποιες συνομιλίες προκύψουν στο μέλλον.

Είναι λογικό πάντως, με βάση τουλάχιστον τους όρους εντολής που έχει πάρει η κ. Λουτ από τον γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, να κινηθεί προς την κατεύθυνση της πλήρους διερεύνησης του έως τώρα κεκτημένου των συνομιλιών. Να διερευνήσει δηλαδή κατά πόσο οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξεκινήσουν από κει που έμειναν στον Κραν Μοντανά. Και αυτό κάνει μέχρι στιγμής.

Το πλαίσιο

Κυρίαρχο σημείο αυτών των συνομιλιών υπήρξε το λεγόμενο πλαίσιο Γκουτέρες από πέντε σημεία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο γενικός γραμματέας επιχείρησε να καταγράψει τα κυρίαρχα κεφάλαια του Κυπριακού, καθορίζοντας εμμέσως πλην σαφώς υπό μορφή πάρε-δώσε και τις αμοιβαίες υποχωρήσεις των δύο πλευρών. Υπενθυμίζουμε το πλαίσιο αυτό που κατατέθηκε στις 30 Ιουνίου 2017.

Εδαφικό



Υπάρχει ανάγκη να προσαρμόσουμε τον χάρτη που κατατέθηκε από την τ/κ πλευρά για να αντιμετωπίσουμε τις ανησυχίες που εκφράστηκαν από τους Ε/Κ σε σχέση με κάποιες τοποθεσίες.


Πολιτική ισότητα



Εκ περιτροπής προεδρία με αναλογία 2:1. Λήψη αποφάσεων (αποτελεσματική συμμετοχή). Απλή πλειοψηφία με μία μόνο θετική ψήφο, με έναν μηχανισμό επίλυσης διαφορών σε περιπτώσεις όπου τα θέματα άπτονται ζωτικών συμφερόντων των δύο πλευρών.


Περιουσιακό



Δύο βασικές αρχές σε ό,τι αφορά τις περιουσίες. Για περιοχές που θα τεθούν υπό εδαφική αναπροσαρμογή, να δοθεί προτεραιότητα σε εκτοπισθέντες ιδιοκτήτες, ενώ για τις υπόλοιπες περιουσίες (υπό τ/κ διοίκηση δηλαδή) να δοθεί προτεραιότητα στους σημερινούς χρήστες. Συγκεκριμένες ρυθμίσεις θα ανακοινωθούν σύντομα.
Ίση αντιμετώπιση Ελλήνων και Τούρκων υπηκόων



Ελεύθερη διακίνηση αγαθών (= τελωνειακή ένωση + ένα ποσοστό πρέπει να συμφωνηθεί για πρωτογενή αγροτικά προϊόντα). Υπηρεσίες και διακίνηση κεφαλαίων ok. Ελεύθερη διακίνηση προσώπων: Οι αρχές θα δίνουν άδειες σε τουρίστες, φοιτητές, και εποχικούς εργάτες. Γι' αυτούς που θα ζητούν καθεστώς μόνιμης διανομής, θα υπάρξει ακριβοδίκαιο (equitable) καθεστώς μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων υπηκόων στην Κύπρο.
Ασφάλεια και εγγυήσεις



Ο γενικός γραμματέας υπογράμμισε ότι δεν πιστεύει πως ένα σύστημα στο οποίο θα παρέμενε το δικαίωμα επέμβασης θα ήταν βιώσιμο. Είπε ότι θέματα τα οποία βρίσκονται κάτω από τη Συνθήκη Εγγυήσεως θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από ικανοποιητικούς μηχανισμούς ελέγχου και παρακολούθησης σε πολλά από τα θέματα στα οποία οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να συμφωνήσουν από κοινού. Σε κάποια από αυτά τα θέματα οι εγγυήτριες δυνάμεις θα μπορούσαν να αναμειχθούν. Ένα σύστημα ασφάλειας θα πρέπει να διασφαλίζει ότι και οι δύο κοινότητες στην Κύπρο θα αισθάνονται ασφαλείς σε μια επανενωμένη Κύπρο, όπου η ασφάλεια της μιας κοινότητας δεν θα δημιουργεί ανασφάλεια στην άλλη κοινότητα. Το θέμα των στρατευμάτων είναι διαφορετικό σε σχέση με τη Συνθήκη Εγγυήσεως και θα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε διαφορετικό πλαίσιο. Τα θέματα που σχετίζονται με τα στρατεύματα (αριθμοί - αποχωρήσεις, εάν και όταν θα χρειαστεί να φύγουν, καθώς και τα χρονοδιαγράμματα), θα αντιμετωπιστούν στο υψηλότερο επίπεδο όταν φθάσει αυτή η στιγμή.
Η αποστολή Λουτ

Το πλαίσιο Γκουτέρες αποτελεί στην πράξη τη λύση του Κυπριακού. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, κατανοώντας τι ενδιαφέρει και τι φοβίζει τις δύο πλευρές, επιχειρεί επί της ουσίας δύο βασικές διασταυρώσεις θεμάτων, ζητώντας από τις πλευρές να κάνουν τους απαραίτητους συμβιβασμούς. Η πρώτη διασταύρωση αφορά το εδαφικό με το περιουσιακό. Εδώ φαίνεται ότι οι δύο πλευρές με βάση τα έγγραφα των συνομιλιών έχουν σχεδόν συμφωνήσει. Οι Ε/Κ παίρνουν πίσω έδαφος και οι Τ/Κ έχουν τον πρώτο λόγο στις περιουσίες στο τ/κ συνιστών κρατίδιο, με τους Ε/Κ ιδιοκτήτες να κινούνται στη λογική της επιστροφής, της ανταλλαγής και της αποζημίωσης αναλόγως της περίπτωσης. Η δεύτερη διασταύρωση αφορά την πολιτική ισότητα με τα θέματα ασφάλειας.

Οι Τ/Κ ενδιαφέρονται για την πολιτική τους ισότητα, διεκδικώντας μέχρι τέλους την εκ περιτροπής προεδρία. Ο Μουσταφά Ακιντζί, με βάση την ιστορική εμπειρία της κοινότητάς του, διεκδίκησε με πάθος και μέχρι τέλους την πολιτική ισότητα της κοινότητάς του. Στην πραγματικότητα, διεκδίκησε το αυτονόητο αφού οι Τουρκοκύπριοι την κέρδισαν με βάση τις Συνθήκες Ζυρίχης - Λονδίνου. Αυτοί που την αμφισβήτησαν ήταν οι Ε/Κ, καταθέτοντας την αλλαγή των 13 σημείων στο Σύνταγμα το 1963. Το κέρδος για τους Τ/Κ στην πραγματικότητα είναι μια τεράστια πολιτική αναβάθμιση. Το 1960 είχαν μόνιμο Αντιπρόεδρο με βέτο, σήμερα ζητούν Συμπρόεδρο ο οποίος σε κάποιες περιόδους θα εκπροσωπεί ολόκληρη τη χώρα. Το μεγαλύτερο ωστόσο κέρδος των Τ/Κ, το οποίο συχνά ξεχνούν και αδίκως προεξοφλούν, είναι η ίδια η νέα βάση της λύσης, δηλαδή η διζωνικότητα. Η κοινότητά τους για πρώτη φορά αποκτά έδαφος, επί του οποίου θα ασκεί εξουσία. Έδαφος του οποίου σήμερα νόμιμοι ιδιοκτήτες, με βάση τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ, είναι κυρίως Ε/Κ, οι οποίοι θα κληθούν στο πλαίσιο της λύσης να εκχωρήσουν.
Οι Ε/Κ τα τελευταία 3 χρόνια των διαπραγματεύσεων έριξαν όλο το βάρος στην κατάργηση των εγγυήσεων, κάτι που ο γενικός γραμματέας για πρώτη φορά στην Ιστορία του Κυπριακού από το 1960 κατέγραψε ως μέρος του συμβιβασμού. Τα Ηνωμένα Έθνη κατανόησαν για πρώτη φορά ότι τα εγγυητικά δικαιώματα τρίτων χωρών στην Κύπρο αποτελούν πηγή ανωμαλίας και ότι η ασφάλεια για όλους τους κατοίκους αυτής της χώρας μπορεί να πηγάσει πειστικά μέσα από την ένταξή της στην ΕΕ. Αυτή η καταγραφή, η οποία είναι η σημαντικότερη επιτυχία των Ε/Κ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, πιστώνεται στον Νίκο Αναστασιάδη, αλλά είναι ταυτόχρονα απότοκο της μακράς και επίπονης προσπάθειας του Γλαύκου Κληρίδη να εντάξει την Κύπρο στην ΕΕ και του Τάσσου Παπαδόπουλου στην ευρωζώνη. Το επιχείρημα πλέον πως μια χώρα μέλος της ΕΕ δεν μπορεί να έχει εγγυήσεις, είναι ανίκητο, η δε Τουρκία αν επιμένει σε αυτό απλώς θα εκτεθεί. Από την άλλη, αν αυτό επιτευχθεί, θα αποτελέσει μια τεράστια υποχώρηση για την Τουρκία, της οποίας πρέπει να πιστωθεί. Η Τουρκία έχασε κάθε νόμιμο δικαίωμα επί της Κύπρου στη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, αλλά το ανέκτησε με τις Συνθήκες της Ζυρίχης το 1960. Αν αποδεχτεί λοιπόν κατάργηση των εγγυήσεων, είναι τεράστια υποχώρηση, αν αναλογιστεί κανείς τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ανατολικής Μεσογείου, τα τελευταία χρόνια, λόγω φυσικού αερίου.


Σε αυτά τα δύο σημεία έχουμε την εντύπωση ότι πρέπει να εντρυφήσει και να εμβαθύνει η κ. Λουτ, επιχειρώντας να αφήσει όσο το δυνατόν λιγότερη ασάφεια να αιωρείται στην ατμόσφαιρα. Η εποικοδομητική ασάφεια ενδείκνυται στην αρχή των διαπραγματεύσεων. Σήμερα είτε θα λυθεί, είτε όχι. Θεωρούμε δε ότι η κ. Λουτ θα μπορούσε να πετύχει εκεί που απέτυχαν όλοι οι άλλοι, γιατί για πρώτη φορά διαθέτει ως εργαλείο ένα πλαίσιο το οποίο καταπιάνεται με όλες τις πτυχές του Κυπριακού. Ένα πλαίσιο το οποίο όλοι δημοσίως δηλώνουν ότι αποδέχονται ως βάση για συζήτηση. Ο αδύναμος κρίκος στην προσπάθεια της κ. Λουτ βέβαια είναι οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις.

Στην πραγματικότητα και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις σήμερα δεν καίγονται για το Κυπριακό. Η κάθε μία από αυτές έχει άλλες προτεραιότητες. Η Ελλάδα το Μακεδονικό, αλλά και εκλογές ενόψει. Η Βρετανία είναι βραχυκυκλωμένη στο Brexit και η Τουρκία περισσότερο ανησυχεί για τις εξελίξεις στη Συρία και τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Αλλά και διαχρονικά αν αναλύσουμε τη στάση τους θα διαπιστώσουμε ότι δεν έχουν συγκεκριμένη στρατηγική λύσης του Κυπριακού. Η Ελλάδα βολεύεται και με το status quo. Διαφορετικά, γνωρίζει ότι με τη λύση θα υποχρεωθεί να ανοίξει έναν δύσκολο διάλογο για τα ελληνοτουρκικά και τον καθορισμό ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Βρετανία ασχολείται με τη λύση του Κυπριακού (με την όποια λύση), φτάνει να διασφαλίσει νόμιμα πλέον την παρουσία Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Η Τουρκία, αν κρίνουμε από τη συνέντευξη του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στον «Πολίτη», βολεύεται και με τριπλή παραλλαγή. Και διζωνική και συνομοσπονδία και δύο κράτη, από τη στιγμή που ελέγχει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.

Η κριτική στον Πρόεδρο Αναστασιάδη

Αν ασκείται σήμερα κριτική στον Πρόεδρο Αναστασιάδη είναι γιατί στο κρίσιμο θέμα των εγγυήσεων δεν επέμεινε μέχρι τέλους στο Κραν Μοντανά. Αν επέμενε στη θέση του ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται να τερματίσει τις εγγυήσεις της στην Κύπρο, αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει στο ελβετικό θέρετρο. Απεναντίας, προτίμησε να φύγει, με αποτέλεσμα ο κ. Γκουτέρες να τον κρίνει στην έκθεσή του συνυπεύθυνο του αδιεξόδου. Σαν να μην έφτανε αυτό, τους τελευταίους μήνες άφησε τις εγγυήσεις και άνοιξε νέες συζητήσεις στο κεφάλαιο της πολιτικής ισότητας, κάνοντας αναφορά σε αποκεντρωμένη ομοσπονδία, αλλά και συνομοσπονδία και δύο κράτη, διευκρινίζοντας ότι οι δύο τελευταίες είναι προτάσεις της Τουρκίας. Αυτή η κίνηση εκ μέρους του καταδεικνύει ωστόσο και κάτι άλλο. Ότι, δηλαδή, επιχειρεί να ανοίξει ξανά το κεφάλαιο της συζήτησης στην πολιτική ισότητα, με αιχμή του δόρατος την αφαίρεση κάποιων εξουσιών από τους Τ/Κ και ίσως και την εκ περιτροπής προεδρία. Αν αυτός είναι ο σημερινός στόχος, τότε ο κ. Πρόεδρος οφείλει να κάνει κάποιες παραδοχές. Ότι, π.χ., διαπραγματευτικά δώσαμε τεράστια σημασία στις εγγυήσεις (τις οποίες, π.χ., ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν τις άγγιξε το 2004 αφού έδωσε έμφαση στη λειτουργικότητα), με αποτέλεσμα (για να τις βάλουμε στο τραπέζι) να δώσουμε πολύ περισσότερα στο κεφάλαιο της πολιτικής ισότητας. Αν αυτό είναι το πρόβλημα, θα μπορούσε να επιστρέψει με πάσα σοβαρότητα στις συνομιλίες, έχοντας ως σύμμαχό του το ίδιο το πλαίσιο Γκουτέρες και κυρίως τις ισορροπίες του στα δύο αυτά κεφάλαια. Δηλαδή, όσο περισσότερη ασφάλεια διεκδικούν οι Τ/Κ από την Τουρκία, τόσο μεγαλύτερη ανασφάλεια προκαλούν στους Ε/Κ, οπότε δεν μπορούν να έχουν και την εκ περιτροπής προεδρία. Αυτό θα έβαζε πραγματική πίεση στους Τ/κ και την Τουρκία. Αντί τούτου, άρχισε να αναδεικνύει αστεία θέματα λειτουργικότητας του τύπου, ποιος θα πάρει την απόφαση για τον EastMed ή επικαλούμενος την άσχετη περίοδο 1960-62, συγκρίνοντας δηλαδή την περίοδο που η Κύπρος ήταν μέλος των Αδεσμεύτων με τη σημερινή θέση της Κύπρου στην ευρωζώνη. Κάποιοι μιλούν για λαϊκισμό και τακτισμό. Γιατί ο Πρόεδρος θυμήθηκε σήμερα τη σημασία της λειτουργικότητας όταν πριν από 2 χρόνια επέμενε και φόρτωνε με εξουσίες την κεντρική κυβέρνηση, ανεβάζοντας σε 144 τα ομοσπονδιακά σώματα και τις επιτροπές; Για να κερδίσει την πρόσκαιρη συμπόρευση του ΔΗΚΟ και να περάσει τον προϋπολογισμό του 2019; Για να μπορέσει να ταυτίσει στη συνέχεια τον Γλαύκο Κληρίδη με τον Τάσσο Παπαδόπουλο, σε μια μακαριακού τύπου αφελή σύνθεση, αναδεικνύοντας τον εαυτό του σε εθνάρχη; Ο Πρόεδρος, λένε κάποιοι στην Πινδάρου, κατάφερε να φέρει με αυτόν τον τρόπο το ΔΗΚΟ στη γραμμή της λύσης. Ο Πρόεδρος πάει για δύο κράτη, απαντούν κάποιοι στο ΔΗΚΟ. Οπότε εμείς μπορούμε να είμαστε διαφοροποιημένοι μαζί του εμμένοντας στην ομοσπονδία. Εν ολίγοις, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι το Κυπριακό από θέμα ουσίας καθίσταται πλέον κομματικό positioning, αλλά δεν θα ήταν λάθος επίσης να σημειώσει ότι ο Πρόεδρος παραπέφτει σε όλες αυτές τις αντιφάσεις διότι έχασε την πίστη του στην εξεύρεση λύσης.

Ακιντζί

Θα μπορούσαμε να ασκήσουμε έντονη κριτική και στον Τ/Κ ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί. Κυρίως στο κομμάτι εκείνο στο οποίο δεν δείχνει την απαραίτητη διπλωματική ευελιξία, με τη δικαιολογία ότι έχει χάσει την εμπιστοσύνη στον συνομιλητή του. Στην πολιτική αυτά δεν χωρούν. Από την άλλη, κατανοούμε την τρομακτική πίεση που δέχεται κατά καιρούς από τον Ταγίπ Ερντογάν, με τον οποίο διαφώνησε στο θέμα του χάρτη και ειδικά στο θέμα της Μόρφου. Πρόσφατα στη Νέα Υόρκη η τουρκική αντιπροσωπεία τον αγνόησε επιδεκτικά, ενώ ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου τον άδειασε δημοσίως μέσα από τη συνέντευξή του στον «Πολίτη». Ο κ. Ακιντζί δίνει σθεναρά τη μάχη για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας για να διασφαλίσει την τ/κ κοινότητα. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, παραμένει ο τελευταίος ίσως Τ/Κ ηγέτης με τον οποίο οι Ε/Κ μπορούν να συνεννοηθούν.

Μπορούμε εμείς οι Κύπριοι;

Οι κύριοι Αναστασιάδης και Ακιντζί, με όλα τα κακά και τα καλά που θα μπορούσε κάποιος να τους αποδώσει, είναι δύο ηγέτες που μπορούν αν το θελήσουν να εκφράσουν τα πραγματικά συμφέροντα της Κύπρου και των Κυπρίων στο σύνολό τους. Ρόλο στο Κυπριακό μπορεί να έχουν οι υπερδυνάμεις και οι εγγυήτριες δυνάμεις. Αν ωστόσο ο λαός της Κύπρου υπό την ηγεσία των δύο αυτών ηγετών καταφέρει να διακρίνει τα πραγματικά του συμφέροντα, όπως αυτά απορρέουν από μια ενωμένη Κύπρο, τότε μπορεί να αποκτήσει βαρύνοντα ρόλο στη λύση του προβλήματος. Για πρώτη φορά στην Ιστορία των Κυπρίων μπορούμε να βρούμε και να έχουμε κοινά συμφέροντα και εξασφαλίσεις. Μπορούμε να ζήσουμε ως απόλυτα ίσοι εντός της δημοκρατικής Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορούμε από κοινού στη συνέχεια να αξιοποιήσουμε το φυσικό αέριο και να γίνουμε ένα κέντρο υπηρεσιών. Ένα κέντρο εμπορικό, τραπεζικό, τουριστικό, ακαδημαϊκό, ιατρικό, μια βάση ειρήνης και συνεργασίας για ολόκληρη την ταραγμένη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αν δεν μπορέσουμε βέβαια εμείς πρώτοι να λύσουμε τα δικά μας προβλήματα, πώς θα λύσουμε τα προβλήματα των άλλων;

Εθνικιστές και χαραμοφάηδες

Γιατί οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι δεν μπόρεσαν ποτέ να συνεργαστούν και να οικοδομήσουν μια κοινή πατρίδα; Ίσως γιατί η λέξη πατρίδα είναι φορτισμένη με μια σημειολογία που δεν επιτρέπει ταυτίσεις. Για τους Ελληνοκύπριους «της πατρίδας η σημαία έχει χρώμα γαλανό», για τους Τουρκοκύπριους «κόκκινο». Το πρόβλημα δεν έχει να κάνει βέβαια με τα χρώματα, αλλά με διάφορα συμπαρομαρτούντα τα οποία παραπέμπουν σε μια λέξη που τα περικλείει όλα: εθνικισμός.

Ως κίνημα ο εθνικισμός κατάφερε να νικήσει πολυεθνικές και αυταρχικές αυτοκρατορίες. Τα εθνικά κράτη, ωστόσο, στη συνέχεια κατάφεραν μέσα από σύνορα και κυρίως συμφέροντα να καθοδηγήσουν τις μάζες των ανθρώπων σε μια εξοντωτική αντιπαράθεση. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και οι χιλιάδες πόλεμοι που ακολούθησαν το καταμαρτυρούν. Στην Κύπρο, για να είμαστε δίκαιοι, ούτε τεράστια συμφέροντα υπήρξαν ούτε και τεράστιες πολιτιστικές διαφορές θα μπορούσε να εντοπίσει κανείς. Επί Τουρκοκρατίας, σε 4 τουλάχιστον περιπτώσεις Ρωμιοί και μουσουλμάνοι κινήθηκαν επαναστατικά εναντίον της Υψηλής Πύλης γιατί θεώρησαν ότι ετύγχαναν άγριας εκμετάλλευσης, ενώ δεν έλειψαν και οι φωνές εναντίον της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία λειτουργούσε ως φοροσυλλέκτης του σουλτάνου. Επί Αγγλοκρατίας, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930, οι κάτοικοι του νησιού ομιλούσαν την κυπριακή διάλεκτο, είχαν κοινά ήθη και έθιμα, οι δε περισσότεροι πήγαιναν και σε κοινά σχολεία.

Ο εθνικισμός στην Κύπρο ξεκίνησε για τους μεν Ε/Κ κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, για τους δε Τουρκοκύπριους αρχές της Αγγλοκρατίας για να ενταθεί μετά την ίδρυση του τουρκικού κράτους το 1923 και να πυροδοτηθεί περαιτέρω επί Παλμεροκρατίας, όταν οι Βρετανοί διά της συστηματικής εισαγωγής δασκάλων εκ Τουρκίας υποχρέωσαν τους Τ/Κ να φοιτούν σε τουρκικά σχολεία. Παρ' όλα αυτά, η συνύπαρξη Ε/Κ και Τ/Κ σε κοινά χωριά και πόλεις δεν επέτρεπε στους εθνικιστές και των δύο πλευρών να πάρουν το πάνω χέρι.

Ο έλεγχος απολέσθηκε μετά τη δεκαετία του 1950. Τη μεγαλύτερη δε ευθύνη τη φέρει η πλειοψηφούσα ε/κ πλευρά, η οποία διά του ενωτικού δημοψηφίσματος και του αγώνα της ΕΟΚΑ ουσιαστικά απέκλεισε κάθε δίαυλο επικοινωνίας με τους Τ/Κ, αφού οι Ε/Κ προσδέθηκαν στο άρμα του ελληνικού εθνικισμού. Ακολούθησαν οι Τ/Κ διά της ίδρυσης του σωματείου «Η Κύπρος είναι τουρκική» και ο εθνικισμός τους τους έφερε σε πλήρη αντιπαράθεση με τους Ε/Κ διά της ίδρυσης της ΤΜΤ. Εκ των πραγμάτων λοιπόν ήταν αδύνατο να λειτουργήσει το κράτος της Ζυρίχης, αυτό δηλ. που καλούμε σήμερα Κυπριακή Δημοκρατία. Για την ηγεσία των Ε/Κ η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ένα όχημα του ε/κ εθνικισμού που έκανε μια στάση το 1960 μέχρι να επιτευχθεί το αίτημα για Ένωση. Για τους Τ/Κ η Κυπριακή Δημοκρατία, διά της πολιτικής ισότητας που τους πρόσφερε, ήταν το εφαλτήριο για να φτάσουν στη διχοτόμηση.


Η εισβολή

Η τουρκική εισβολή του 1974 ματαίωσε το όραμα των Ε/Κ και έφερε τους Τουρκοκύπριους ντε φάκτο κοντά στο δικό τους όραμα. Αυτό της διχοτόμησης. Οι εθνικισμοί, ωστόσο, και των δύο κοινοτήτων δεν τους έδωσαν αυτό που κάθε λογικός άνθρωπος ονειρεύεται. Τη δυνατότητα να ζήσουν ειρηνικά και να ευημερήσουν.

Οι Ε/Κ έζησαν όλα αυτά τα χρόνια σε ένα διεφθαρμένο και πελατειακό κράτος, το οποίο βεβαίως άρχισε να βελτιώνεται μετά την ένταξή του στην Ευρώπη. Όπως έγραψε και ο «Economist», αυτό το κράτος παραμένοντας διχοτομημένο ποτέ δεν θα μπορέσει να αποκτήσει τον πλούτο και την ευημερία που του αξίζει. Αυτό το κράτος δεν μπορεί να προσελκύσει μεγάλες επενδύσεις λόγω έλλειψης ασφάλειας, οπότε θα φυτοζωεί πότε ξεπλένοντας μαύρο χρήμα και πότε κερδίζοντας μέσα από τις συμφορές των γύρω χωρών. Πανηγυρίζουμε γιατί αυξήσαμε τον τουρισμό, αλλά δεν βλέπουμε ότι αυτό συμβαίνει γιατί ο εμφύλιος έκλεισε μια ανταγωνιστική μας αγορά όπως η Αίγυπτος.


Οι Τ/Κ αισθάνθηκαν ευτυχισμένοι μετά το 1974 γιατί ήρθε η μητέρα πατρίδα να τους σώσει. Στην πορεία όμως αντιλήφθηκαν ότι η Τουρκία αυτό που θέλει είναι να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά της συμφέροντα στην περιοχή. Κατά τα άλλα, «χαραμοφάηδες» τους ανεβάζει και «τεμπέληδες» τους κατεβάζει ο Ερντογάν. Προετοιμάζοντάς τους, αντί Ευρωπαίοι πολίτες, να γίνουν μια υπανάπτυκτη επαρχία της Ανατολίας, η οποία θα πλημμυρίσει εποίκους και θα παίρνει εντολές από την Άγκυρα.


Μια ελπίδα        

Την τελευταία δεκαετία ηγήθηκαν των Ε/Κ και των Τ/Κ ηγέτες οι οποίοι θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά. Κι αυτό γιατί μπορούσαν και μπορούν να σκεφτούν περισσότερο αυτό που μας ενώνει παρά αυτό που μας χωρίζει. Οι κύριοι Χριστόφιας και Ταλάτ δεν τα κατάφεραν παρότι έφτασαν σε πολύ σημαντικές συγκλίσεις. Οι κύριοι Αναστασιάδης και Ακιντζί φαίνεται ότι και αυτοί δυσκολεύονται. Ουδείς παραγνωρίζει τον ρόλο της Τουρκίας, των υπόλοιπων εγγυητριών δυνάμεων και κυρίως των μεγάλων παικτών. Θα θέλαμε ωστόσο από τους κυρίους Αναστασιάδη και Ακιντζί για πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού να αποτολμήσουν κάτι θαρραλέο, έστω και χωρίς να το φωνάξουν. Αν διεκδικούν την πατρότητα των συνομιλιών, ας λύσουν το πρόβλημα οι δυο τους. Ας καταλήξουν στην εσωτερική πτυχή λαμβάνοντας υπόψη τους φόβους και τις ανασφάλειες της κάθε πλευράς. Ας μας αποδείξουν ότι διαπραγματεύονται εν ονόματι των Κυπρίων. Ο συμβιβασμός είναι απλός. Οι Ε/Κ προσφέρουν αναγνώριση, πολιτική ισότητα και ένταξη των Τουρκοκυπρίων στην ΕΕ. Οι Ε/Κ παίρνουν πίσω έδαφος και απαλλάσσονται από τον φόβο της Τουρκίας. Οι Τ/Κ έχουν κάθε δικαίωμα να διεκδικούν εκ περιτροπής προεδρία και αποτελεσματική συμμετοχή. Δεν έχουν όμως δικαίωμα, όπως έκαναν οι Ε/Κ τη δεκαετία του 1950, να εξυπηρετούν τα συμφέροντα της Τουρκίας στην Κύπρο, ζητώντας καθεστώς Ευρωπαίου πολίτη για 80 εκατ. Τούρκους στην Κύπρο και εγγυητικά δικαιώματα.

Ο Τραμπ και ο Τρίτος Δρόμος του Φιλελευθερισμού

Ποιος είναι τέλος πάντων αυτός ο Ντόναλντ Τραμπ; Ένας λαϊκιστής ο οποίος κατάφερε να αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές του μέσου λευκού, χαμηλής μόρφωσης και εθνικιστή Αμερικανού πολίτη, ο οποίος βλέπει το εισόδημά του να συρρικνώνεται, την πολιτιστική του ταυτότητα να απειλείται και τη χώρα του να υποβαθμίζεται πολιτικά; Μήπως είναι ένας πανέξυπνος επιχειρηματίας ο οποίος χρησιμοποιεί την Αμερική για να εξυπηρετήσει το δικό του επιχειρηματικό όραμα; Μήπως είναι ένας πολιτικός ο οποίος ονειρεύεται να επιστρέψει τις ΗΠΑ στο δόγμα του απομονωτισμού του Μονρόε συνδυάζοντας ταυτόχρονα λογικές New Deal του Φραγκλίνου Ρούσβελτ κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου για να σώσει τη χώρα από την οικονομική κρίση και μια ετεροβαρή παγκοσμιοποίηση;
Ο δημόσιος λόγος του νέου Προέδρου των ΗΠΑ εμπεριέχει λίγο απ’ όλα τα πιο πάνω, ωστόσο, στη διατύπωσή του εύκολα μπορούν να εντοπισθούν πολλές αντιφάσεις.

Λαϊκισμός

Το σίγουρο είναι ότι η λαϊκιστική ρητορική του τον έφερε στην εξουσία. Άντλησε τα μάλα ο κ. Τραμπ από τη ρητορική των οπαδών του Brexit, με τον Νάιτζελ Φάρατζ να αποτελεί τον μέντορά του. Εμφανίστηκε ως προστάτης του μέσου Αμερικανού εργαζομένου που υποφέρει από την ανεργία, που έχει σοβαρές απώλειες στο εισόδημα λόγω της φθηνής εργασίας που προσφέρουν τα εκατομμύρια μεταναστών. Επένδυσε στον φόβο του μέσου προτεστάντη που αποτελεί τη ραχοκοκκαλιά της χώρας και αισθάνεται ότι απειλείται το lifestyle ή αυτό που οι Αμερικανοί υπερηφανεύονται να ονομάζουν «the American way of living». Σύμφωνα με το Αμερικανικό Γραφείο Απογραφής Πληθυσμού, από 317 εκατ. το 2014, ο πληθυσμός της χώρας αναμένεται να φτάσει τα 417 το 2060, με τον αριθμό των μεταναστών να φτάνει στο 20% του συνολικού πληθυσμού. Η απρόσκοπτη ροή μεταναστών κυρίως από τη Λατινική Αμερική οδήγησε τον κ. Τραμπ να εξαγγείλει το κτίσιμο τείχους στα σύνορα με το Μεξικό. Αυτή τη στιγμή ζουν ως μετανάστες στις ΗΠΑ γύρω στα 12 εκατ. Μεξικανοί, ενώ η δεύτερη μεγαλύτερη ροή προέρχεται από την Κίνα με 3 περίπου εκατ. άτομα. Πρόκειται για μια προσέγγιση πάντως η οποία δεν στερείται ακόμα και ακαδημαϊκής στήριξης: ο καθηγητής του Χάρβαρντ Samuel P. Huntington στο περιώνυμο βιβλίο του «Who we are? The challenges to America’s National Identity» από το 2004 υποστηρίζει ότι λόγω της τεράστιας ροής μεταναστών από τη Λατινική Αμερική, και κυρίως το Μεξικό, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινδυνεύουν ακόμα και με διάσπαση. Ο εν λόγω πολιτικός επιστήμονας αντικρούει τη θέση ότι η Αμερική είναι χώρα μεταναστών, αλλά εποίκων. Αναφερόμενος στους Αγγλοσάξονες, υποστηρίζει ότι αυτοί εποίκισαν τη χώρα και υιοθέτησαν έναν τρόπο ζωής ο οποίος σήμερα απειλείται. Ο προβληματισμός είναι παλιός. Το 1965 με τροπολογία του Τεντ Κένεντι τέθηκε σαφής οροφή στην εισροή μεταναστών στις ΗΠΑ. Επί προεδριών Τζορτζ Μπους και Μπιλ Κλίντον, ωστόσο, η ροή έγινε ανεξέλεγκτη, μέσα από νομοθεσίες οι οποίες εξυπηρετούσαν βασικά τις άμεσες ανάγκες των ΗΠΑ σε φθηνά εργατικά χέρια. Βεβαίως η μαζική φυγή αμερικανικών εταιρειών μετά το 2000 ήταν φυσιολογικό να δημιουργήσει προβλήματα ανεργίας. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στον κ. Τραμπ να επενδύσει πολιτικά κατηγορώντας την απληστία των Αμερικανών κεφαλαιοκρατών οι οποίοι συλλήβδην την τελευταία δεκαετία μεταφέρουν τις εταιρείες τους στην Κίνα και την Ινδία, οδηγώντας σε ερήμωση παραδοσιακές βιομηχανικές πόλεις όπως το Ντιτρόιτ, κάνοντας υπερκέρδη λόγω του φθηνού εργατικού δυναμικού που βρίσκουν εκτός ΗΠΑ. Θα πρέπει να τονιστεί ότι την ίδια στιγμή αυξάνεται και η ροή Αμερικανών στο εξωτερικό. Σύμφωνα με το Γραφείο Προξενικών Σχέσεων των ΗΠΑ, σήμερα ζουν στο εξωτερικό γύρω στα 3,5-4,5 εκατ. Αμερικανοί, ενώ άλλες πηγές τους ανεβάζουν κοντά στα 9 εκατ. άτομα.
Ο Τραμπ πάντως έχει τους αριθμούς με το μέρος του. Συνολικά το εμπόριο των ΗΠΑ τα τελευταία δύο χρόνια κινείται πέριξ των 5 τρισ. δολαρίων ετησίως. Εξ αυτών τα 2,23 τρισ. δολ. είναι εξαγωγές και τα 2,8 τρισ. εισαγωγές. Η Αμερική συνολικά είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας μετά την Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση και ο πρώτος εισαγωγέας στον κόσμο (CIA World Factbook World Rankings). Ο κ. Τραμπ με λίγα λόγια μας λέει ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα τεράστιο έλλειμμα διότι εισάγουν περισσότερα από όσα εξάγουν. Όπως ανέφερε στην ομιλία εγκαθίδρυσής του, «έχουμε αναβαθμίσει τις ξένες βιομηχανίες εις βάρος της αμερικανικής βιομηχανίας. Έχουμε κάνει άλλες χώρες πλούσιες, ενώ ο πλούτος και η ισχύς της χώρας μας έχει εξαφανιστεί από τον ορίζοντα. Τα εργοστάσιά μας κλείνουν και ανοίγουν σε τρίτες χώρες χωρίς να νοιάζονται καθόλου για τα εκατ. Αμερικανούς που αφήνουν άνεργους. Ο πλούτος της μεσαίας τάξης μας έχει διαβρωθεί και τα εισοδήματα αυτά έχουν διανεμηθεί στα νοικοκυριά άλλων χωρών».

Η αντίφαση

Η θεωρία των αριθμών του κ. Τραμπ βέβαια δεν μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική πρακτική διά της κήρυξης ενός ανένδοτου αγώνα προς την παγκοσμιοποίηση. Για έναν απλό λόγο: η οικονομική αλληλεξάρτηση διά της διάχυσης κεφαλαίων δεν είναι δυνατό να μπει σε μια λογιστική λογική εισαγωγών και εξαγωγών για να μπορέσει κάποιος να διαπιστώσει αν στο σύνολο χάνει ή κερδίζει, παρά το ότι αυτού του είδους τα αθροίσματα έχουν σοβαρές επιπτώσεις πάνω στις ζωές των απλών ανθρώπων. Τουλάχιστον τον τελευταίο μισό αιώνα κάποιοι οικονομικοί δεσμοί εξώθησαν αμερικανικές εταιρείες και Αμερικανούς στο εξωτερικό. Την ίδια στιγμή, όμως, χιλιάδες προϊόντα που κατασκευάζονται στο εξωτερικό έχουν γίνει πολύ πιο φθηνά για το βαλάντιο του Αμερικανού. Επίσης, χιλιάδες Αμερικανοί κατασκευαστές πωλούν τα προϊόντα τους στο εξωτερικό και δεκάδες εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται τις ΗΠΑ ενισχύοντας την οικονομία τους. Ας μην μιλήσουμε για τις υψηλού επίπεδου υπηρεσίες της χώρας (νομικά – λογιστικά – τραπεζικά ιδρύματα) που κινούνται σε παγκόσμια κλίμακα και τα πανάκριβά της πανεπιστήμια τα οποία προσελκύουν την ελίτ των νέων του κόσμου. Πώς λοιπόν ο Ντόναλντ Τραμπ θα διαχειριστεί την αλληλοεπιχώρηση παγκόσμιων συμφερόντων; Θα επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε του 1823 με βάση το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούσαν αιτία πολέμου κινήσεις των ευρωπαϊκών εθνών που επιθυμούσαν να αποικίσουν ή να αναμειχθούν στα πολιτικά πράγματα των κρατών στη Βόρεια και Νότια Αμερική; Το δόγμα αυτό, που καθόρισε αυτό που ονομάζεται αμερικανικός απομονωτισμός και ακολουθήθηκε από σειρά Προέδρων, αλά καρτ ακόμα μέχρι και τα τέλη του 20ού αιώνα, δεν θα μπορούσε σήμερα να εξυπηρετήσει τις ΗΠΑ παγκόσμια αλλά τοπικά, ούτε συνάδει με τον νέο τίτλο των Αμερικανών Πρόεδρων περί πλανητάρχη. Θα μπορούσε ο Ντόναλντ Τραμπ να κινηθεί στη λογική του New Deal του Ρούσβελτ μετά το κραχ του 1929, αναθερμαίνοντας την οικονομία της χώρας για να καταπολεμήσει την ανεργία; Το New Deal βεβαίως ήταν μέτρο ανάγκης για να ανακάμψει μια οικονομία η οποία κατέρρευσε. Σήμερα τα δεδομένα δεν είναι καθόλου τα ίδια. Ο συνδυασμός και των δύο κατά τρόπο επιλεκτικό, βέβαια, ίσως θα μπορούσε να δώσει κάποιες λύσεις. Υπό την έννοια ότι οι ΗΠΑ ως γεωπολιτική υπερδύναμη θα πάρουν αλά καρτ ό,τι τους συμφέρει, αγνοώντας τα συμφέροντα άλλων χωρών (κυρίως της Κίνας) και επιχειρηματικών ομάδων; Όταν βέβαια ο Τραμπ μίλησε για το κλείσιμο της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας και παραπονέθηκε ότι η αγορά έχει κατακλυσθεί από γερμανικά αυτοκίνητα, υιοθετώντας λογικές προστατευτισμού, πήρε πληρωμένη απάντηση από τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ: «Αν θέλει η αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία να ανακάμψει, τότε ας φτιάχνει καλύτερα αυτοκίνητα». Αν λοιπόν ο κ. Τραμπ σκέφτεται να επιβάλει νέους δασμούς στις εισαγωγές στη λογική ενός νεομερκαντιλισμού, τότε και οι αμερικανικές εξαγωγές θα έχουν την ίδια αντιμετώπιση από τρίτες χώρες. Τότε ίσως αποδειχθεί και ανιστόρητος, ξεχνώντας την πραγματική ανάγκη που υπαγόρευσε το Marshall Plan μετά τον Β’ Παγκόσμιο, για ανοικοδόμηση της Ευρώπης και στήριξη των αγορών. Χωρίς ανοικτές αγορές το αμερικανικό σύστημα θα καταρρεύσει ως χάρτινος πύργος. Αν τίποτα από τα πιο πάνω δεν ισχύει, τότε ο κ. Τραμπ μάλλον όλα αυτά τα είπε για να εκλεγεί παίζοντας με τον φόβο και τα πραγματικά προβλήματα του μέσου Αμερικανού, οπότε, ναι, η κατηγορία για λαϊκισμό ισχύει.
Η αντίφαση βεβαίως γίνεται εκκωφαντική αν την προσωποποιήσουμε. Ποιος στ’ αλήθεια είναι ο Ντόναλντ Τραμπ; Αυτός που εξελέγη Πρόεδρος με το σύνθημα πάνω από όλα η Αμερική και οι άνθρωποί της οι οποίοι χάνουν το βιοτικό τους επίπεδο και την πολιτιστική τους ταυτότητα από την παγκοσμιοποίηση και τη ροή μεταναστών; Ή για να ανακαλύψουμε τον πραγματικό του εαυτό πρέπει να διερευνήσουμε τον επιχειρηματία Ντόναλντ Τραμπ; Ως Πρόεδρος σήμερα βλέπει τον κόσμο ως απειλή. Ως επιχειρηματίας, ωστόσο, εδώ και δεκαετίες έβλεπε τον κόσμο ως ευκαιρία. Ο ίδιος όλα αυτά τα χρόνια έχει κάνει το όνομά του brand, δίνοντάς το σε ξενοδοχεία στην Ινδία, στον Παναμά και σε πολυτελείς αναπτύξεις στην Ινδονήσια και τις Φιλιππίνες. Είναι ιδιοκτήτης δύο γηπέδων γκολφ στη Σκωτία. Έχει κλείσει τεράστιες οικονομικές συμφωνίες στη Μέση Ανατολή, στη Νότιο Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία. Σε όλα αυτά τα επιχειρηματικά του ανοίγματα ο Ντόναλντ Τραμπ ακολούθησε τη βασική εταιρική αμερικανική αρχή σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, διά του μότο: «Πήγαινε εκεί όπου υπάρχουν διαθέσιμοι πελάτες και βγάλε χρήματα απ’ αυτούς». Αυτή η φιλελεύθερη στρατηγική λειτούργησε τις τελευταίες δεκαετίες με ξεχωριστή επιτυχία και δημιούργησε τεράστιο πλούτο σε ολόκληρο τον πλανήτη, καθιστώντας τον ίδιο δισεκατομμυριούχο.

Ο Τρίτος Δρόμος

Μπορεί λοιπόν ο Πρόεδρος Τραμπ να αναιρέσει τον επιχειρηματία Τραμπ; Ή μήπως μέσα από τη λαϊκιστική και ξενοφοβική ρητορική του, η οποία φαίνεται να σαγηνεύει τη Βρετανίδα πρωθυπουργό Τερέζα Μέι, να εμπνέει τη Γαλλίδα εθνικίστρια Μαρίν Λεπέν, να προσελκύει το ενδιαφέρον των αυταρχικών Βλαντίμιρ Πούτιν και Ταγίπ Ερντογάν, μπορούμε να αναζητήσουμε τον δικό του Τρίτο Δρόμο προς τον επιλεκτικό φιλελευθερισμό; Ένα δρόμο που θα επαναφέρει την ευθύνη και το βάρος που κουβαλά στους ώμους ο λευκός άνθρωπος, ώστε να «σώσει» τον πλανήτη, εγκαινιάζοντας μια νέα φάση νεοαποικισμού; Δίνοντας ταυτόχρονα την ευκαιρία στους συντηρητικούς και τους φοβικούς του πλανήτη να βαπτισθούν για μια ακόμα φορά στην κολυμβήθρα του εθνικολαϊκισμού και να ανασυνταχθούν σε νέα μέτωπα;
Βεβαίως δεν λείπουν και κάποιοι πικρόχολοι αναλυτές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι αυτή η αντίθεση Προέδρου και επιχειρηματία στο πολύ εγγύς μέλλον ίσως βρει μια διαφορετική σύνθεση. Ο επιχειρηματίας Τραμπ και ο Πρόεδρος Τραμπ μπορούν να συμφιλιωθούν σύμφωνα με τον Αμερικανό οικονομολόγο Adam Davidson σε άρθρο του στο «New York Times Magazine»: «Ο δυϊσμός αυτός βέβαια μπορεί να μην δουλέψει προς όφελος της Αμερικής. Μπορεί όμως άνετα να δουλέψει υπέρ της τσέπης του».